Po i afrohemi fundit tė vitit 2006, por edhe mė afėr njė viti tjetėr. Lemė mbrapa njė tė kaluar tė larmishme, i afrohemi njė viti me plane tė reja. Viti i Ri, kjo festė me karakter laik, qė sot festohet nga shumica nė botė mjerisht duke pėrfshirė kėtu edhe muslimanėt ndjekėsit e sunnetit tė Muhammedit a.s. Shumė festa qė nuk ishin pjesė e tė kaluarės sonė si pjesėtarė tė besimit Islam, por edhe si shqiptarė u bėnė tė mirėseardhura siē janė Viti i Ri me theks tė veēantė pastaj Shėn Valentini, Tetė Marsi, dhe qė nuk mė kujtohen edhe shumė tė tjera e qė nuk do tė ishte keq sikur tė flitej pėr historikun e secilės, se nga na mbin, dhe si janė mirėpritur nga ne. Por pasi jemi nė prag tė njė feste tė madhe si qė ėshtė Viti i Ri do tė ndalem vetėm kėtu pėr tė parė se a ėshtė pjesė e jona apo nuk na afrohet pėrsafėrmi.
Kėshtu sot gjendemi nė prag tė njė feste kushtimisht do tė thosha madhėshtore. Festė e servuar nga paganizmi, por shumė e mirėseardhur pėr ne. Kjo festė si edhe shumė festa tjera jo islame, por as kombėtare na gjen mė sė tė pėrgatitur si pėr asnjė festė tjetėr, mjerisht duke mos kuptuar edhe prapavinė e saj kuptimplote. Tė fillojmė pėrgatitjet pėr kėtė festė. Mediat kanė filluar tė bėjnė pėrfitime nga masa duke reklamuar hoteleritė mė prestigjioze tė vendit pėr pritjen e natės sė vitit tė ri dhe, edhe sa kohė ka mbetur tė bėhen rezervimet, gjithashtu lojėrat e fatit njė rast tė mirė janė duke e shfrytėzuar nė kėtė festė duke informuar masėn pėr premitė marramendėse tė kėsaj nate, ēdo gjė ėshtė duke u vendosur me kohė, por e gjitha kjo a thua ku e ka sekretin filozofin dhe mbi tė gjitha mbėshtetjen qė ia vlen tė kremtohet. Sikur tė zbresim shkallėve tė historisė pėr tė gjetur fillin e kėsaj feste nuk do tė ishte edhe aq keq.
Prejardhja e kėsaj feste na vije neve si njė befasi e kėndshme nga Roma e lashtė, pagane. Nė perandorin e lashtė Romake kjo festė kremtohej pėr nder tė hyjnisė Jan prej tė cilit na vije edhe emri i kėsaj feste dhe prej tė cilit kemi edhe emėrtimin e muajit Janar. Por ka edhe tė dhėna tjera sipas tė cilave: Dita e parė e Vitit tė Ri, festohej me besimet, kulturat dhe ritet tjera shoqėrore anekėnd botės, kjo zakonisht ishte shenjė nga ritet dhe ceremonitė, tė cilat simbolizonin edhe ndarjen e vitit tė vjetėr dhe festimin e Vitit tė Ri. Mė sė shumti nė botė miratohej apo njihej njė Janari, si fillim i Vitit tė Ri, pėr arsye tė kalendarit gregorian me zanafillė nga Papa nė vitin 1582.[1]
Sė kėndejmi, duhet tėrhequr vėrejtjen myslimanėve besimtar, tė cilėt nuk duhen tė hamenden e tė ngarendin pas kėtyre festave tė kota duke mos e ditur edhe kuptimin thelbėsor tė tyre, por tė kthehen te e vėrteta hyjnore e qė nuk le vend dhe rast pėr tu hamendur. Sepse kjo festė pagane aq mė pak kombėtare apo fetare e cila nuk ka as domethėnie tė fesė, por vetėm si njė hyjni e posaēme qė tash e disa kohė po gjen vend dhe hapsin pėr tu festuar duhet tė gjurmohet se nga na erdhi, e mė pastaj ne nuk do tė kundėrshtojmė asgjė vetėm se le tė bėjė njė krahasim logjik se a vlen tė festohet apo ėshtė vetėm festė tregtie ku tregtarėt nuk lėnė mjete dhe metodė pa pėrdorur vetėm e vetėm pėr ti rritur tregjet e tyre, kjo festė ėshtė mė sė e mirėpritur, kjo u sjell fitime tė mėdha po ashtu ata tashmė kanė bėrė edhe parallogarit se si mund ti shkoj malli dhe po ashtu pėrfitojnė pėr tė shitur malli i viteve tė kaluara. Po tė hulumtojmė nė librat e krishterė do tė gjejmė mbėshtetje tė fuqishme pėr mos festimin e saj, po ashtu edhe nė besimin islam njė rast tė mirė pėr besimtarėt mysliman.
Sikur ti drejtohemi besimtarėve tė krishterė me kėtė thėnie a do tė ishte e mjaftueshme pėr ta:
Me ngulmim, nė emėr tė Zotit, po ju them: ju sduhet tė jetoni mė si pagan... meqė nuk e njohin Perėndinė dhe sduan tė din gjė pėr Tė, janė tė verbėr pėr tė vėrtetėn dhe skanė asnjė pjesė nė jetėn e vėrtetė e cila vjen nga Perėndia...[2]
Po ashtu njė rast i mirė pėr tė kuptuar tė vėrtetėn sa nuk ėshtė bėrė vonė ėshtė edhe ajeti kuranor ku Allahu xh.sh. thotė:
O besimtarė, mos bėni asgjė para (se tė orientoheni nė udhėzimet e) Zotit dhe tė dėrguarit tė Tij, keni kujdes Allahun, se me tė vėrtetė Allahu i dėgjon tė gjitha dhe i di tė gjitha.[3]
Dhe tani a ia vlen qė kjo festė tė kremtohet me aq mjeshtri dhe alarmimet, a ja vlen qė nė kėtė natė tė shkėmbehen urime si asnjėherė mė parė, shpenzime si asnjėherė mė parė. Po a ia vlen qė besimtari vetėm brenda njė nate tė krijoj harmoni dhe gėzim nė familje dhe tė shtroj darka mbretėrore pėr nderė tė kėsaj feste. Ku ėshtė mbretėria e festės sė Bajramit, ku ėshtė mbretėria e Ditės sė Flamurit e cila para disa ditėsh trokiti nė dyert tona, ku janė atdhetarėt tan qė nuk i dhanė jehon sa kėsaj feste, po ashtu mediat, shtėpitė e modės e tė bėjnė njė zbritje pėr nderė tė kėsaj feste. Mjerisht shumė mbrapa jemi, i shohim tė tjerėt dhe harrojmė vetveten, merremi me ta sikur tė na ishin hyjni tė kohės.
A nuk ėshtė marri pėr tė krishterėt tė mburren me kėtė festė e cila nuk ka bazė nė besimin e tyre, po ashtu edhe pėr besimtarėt mysliman a nuk ėshtė marri tė cilėt nuk krenohen me Vitin e Ri mysliman, por me paganizmin shekullor. Vėrtet jemi larg ēdo pėrmirėsimi dhe mendojmė se jemi tė paluhatur nė besimin ton. Sikur tė bėnim njė intervistė me qytetarėt e Kosovės se kur ėshtė Viti i Ri mysliman?, nuk do tė ēuditesha nėse nuk pėrgjigjen fare, ose nuk tė thotė po pėr ēfarė viti tė ri ėshtė fjala?. Mos u hamend kėshtu ėshtė. Ne nuk dėshirojmė tė besojmė se kėshtu mund tė jetė, por ja qė ėshtė. Festa e bajramit nuk ka alarmime nė media dhe nuk ėshtė festė e dehjes dhe kėnaqėsive shtazarake, por festė e solidaritetit dhe tolerancės. Nė kėtė festė ku secili mendon pėr vėllanė e tij se a ka diē nė sofėr pėr tė ngrėnė, po ashtu nuk insiston nė posaqėsi pėr nderė tė kėsaj feste, pėrkundrazi festė e cila kėrkon nga besimtari solidaritet dhe harmoni brenda anėtarėve tė shoqėrisė. Po Viti i Ri krejt ndryshe ėshtė nga kjo festė sepse ajo nuk na i jep kėto rregulla tė kodit tė mirėsjelljes me anėtarėt e shoqėrisė, por na vije njė Baba Dimėr qė emrin e vėrtet e ka Shėn... apo edhe cili tė jetė emri i tij qėllimi nuk ndryshon ai ėshtė i njėjtė, shkatėrrim, mizori, vuajtje.
Brenda kėsaj nate nuk mund tė mendohet se sa mund tė arrij numri i mbytjeve qofshin nė bare tė ndryshme ku ēmenduria blihet me shishe, apo edhe nė trafiqe si rezultat i kėsaj tė parės. Po kush ėshtė fajtor pėr kėtė? Jemi NE, sepse ne jemi ata tė cilėt pėrkrahėm dhe ende pėrkrahim ēdo festė pagane, sepse kjo na ėshtė imponuar si njė imperativ prej kohėsh dhe jo sot. Unė mbajė mend se si e vogėl, gjithmonė dėgjoja gjyshėrit e mi kur thoshin se dajėt do tė vijnė pėr Vitin e Ri, pėr Shėngjergj, ngase vetėm nė kėto festa ata mund tė lirohesh nga puna sepse ishin pjesė e njė jete laike, sigurisht Bajrami, dhe Ramazani nuk festohej te ata, prandaj ne jemi ata qė ia rritėm namin kėsaj feste gjithmonė duke pritur mė tė dashurit tanė, por nė tė njėjtėn kohė duke tretur gradualisht festat tona. Tash nuk mund tė themi se kjo nuk e ka fillin diku dhe qė na mbiu vetvetiu, por ajo na mbiu dhe ne e pėrkrahėm, dhe vazhdojmė ta pėrkrahim mjerisht. Kjo ėshtė politika masono-kryqtare qė vazhdimisht punon, pėr tė mbisunduar kokat e muslimanėve. Tashmė uroj qė kjo festė tė mos na gjejė tė pėrgatitur, dhe tė bėhemi edhe ne pjesė e kėsaj tragjedia. Unė me kėtė nuk dua qė besimtarėt mysliman tė vuajnė pėr nderė tė kėsaj feste, por sė paku tė bėhen tė vetėdijshėm pėr atė qė mjerisht na ėshtė servuar. Tashmė ai qė mendon se ka tė drejt nė kėtė drejtim dhe pretendon se ne pėrbuzim njė festė kombėtare le tė mė kritikoj nėse unė jam gabim, por kjo mos tė shėrbej pėr urrejtje. Ne kėrkojmė qė vetėm tė mbesim njė shembull i mirė nė kėtė planet se ndoshta kjo festė mund tė na e marr shpirtin ashtu tė dehur, dhe imagjino se si do tė dalim para Atij qė nuk na e la obligim festimin e kėsaj feste, por ne bėmė tė mirėseardhur. Atėherė tė MENDOHEMI, vetėm kjo le tė jetė njė mesazh pėr myslimanėtqė e presin kėtė natė.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] www.britannica.com
[2] Bibla, Efesianėve, 4: 17-18.
[3] Kurani,El- Huxhurat: 1.
