Falėnderimi i takon Allahut,Subhanehu ve teala ndėrsa paqa, shpėtimi dhe bekimet qofshin mbi zotėriun tone, Muhamedin, birin e Abdullahut, familjen, shokėt dhe tere pasuesit e tij gjer ne amshim,me pas:
Meqė Kurbani ėshtė prej riteve madhėshtore te Islamit, me ē'rast pėrkujtojmė Njeshmerine e Allahut, Subhanehu ve teala, begatitė e Tij te panumėrta ndaj nesh, respektin e babait tone Ibrahimit, Alejhi selam si dhe te mirat tjera te shumta ne kėtė feste, ėshtė e domosdoshme qe muslimani te interesohet pėr tė dhe ta shenjtėrojė kėtė rit madhėshtor.
Ne vijim njė abstrakt lidhur me kėtė rit madhėshtor:
KURBANI: Eshtė kafsha e cila theret, deve, lope apo dele qofte; pėr t'u afruar tek Allahu. Kafsha theret pas namazit te bajramit, duke qene e lejuar therja e saj deri ne ditėn e fundit te Teshrikut (Kėshtu quhen ditėt e Bajramit ne fjalorin fetar), e cila ėshtė dita e 13 e muajit Dhul Hixh-xhe.
Thotė Allahu,subhanehu ve teala, " ŻÕį įŃČß ęĒäĶŃAndaj, ti falu dhe prej kurban pėr hirė tė Zotit tėnd!( Kevther 2)
Pastaj thotė " Žį Åä ÕįĒŹķ ęäÓßķ ęćĶķĒķ ęććĒŹķ įįå ŃČ ĒįŚĒįćķä įĒ ŌŃķß įå ęČŠįß ĆćŃŹ ęĆäĒ Ćęį ĒįćÓįćķä Thuaj: Namazi im, kurbani im dhe vdekja ime janė thjesht pėr All-llahun, Zotin e botėve.163.Ai nuk ka shok (nuk adhuroj tjetėr). Me kėtė (thjeshtėsi tė adhurimit vetėm pėr Zotin) jam i urdhėruar dhe jam i pari i muslimanėve (i pari qė pranoj dhe bindem)!(En'am 162-163)
Thotė gjithashtu " ęįßį ĆćÉ ĢŚįäĒ ćäÓßĒš įķŠßŃęĒ ĒÓć Ēįįå Śįģ ćĒ ŃŅŽåć ćä ČåķćÉ ĒįĆäŚĒć ŻÅįåßć Åįå ęĒĶĻ Żįå ĆÓįöćęĒ Ne i kemi caktuar ēdo populli vendtherrjen (e kurbanit), qė ta pėrmendin emrin e All-llahut pėr arsye se i furnizoi ata me kafshėt. Zoti juaj ėshtė njė Zot, andaj vetėm Atij dorėzohuni, e pėrgėzo tė dėgjueshmit.(Haxh-xh 34)
Kurbani, sipas shumicės se dijetareve ėshtė Sunnet i Forte (Sunneh Muekkede), i cili kryhet prej te gjallit, pėr veten dhe familjen e tij, duke iu lejuar qe t'i bashkangjes ne shpėrblim (sevap) ke te doje prej te gjallėve dhe te vdekurve. Ndėrsa sa i pėrket Kurbanit pėr te vdekurin, nėse ai ka porositur pėr njė gjė te tille nga 1/3 e pasurisė se tij, ose e ka lėnė njė gjė te tille si vakf pėr vete, duhet patjetėr pėrmbushja e kėsaj porosie, ndėrsa nėse ai nuk ka porositur pėr njė gjė te tille dhe nuk ka lėnė vakf, por njeriu vetvetiu dėshiron te ther pėr te, lejohet dhe ėshtė mire, por kjo konsiderohet lloj sadakaje.
Sipas sunnetit njeriut i lejohet t'i bashkangjes ne kurbanin e tij anėtaret e familje se tij, te gjalle a te vdekur qofshin, dhe me rastin e therjes thotė : O Allahu im! Kjo ėshtė prej meje dhe prej familjes sime!, dhe nuk ka nevoje qe pėr ēdo te vdekur te ther kurban te veēante.
Dijetaret kane rene dakord se therja e kurbanit dhe sadakaja me mishin e tij janė me te vlefshme sesa dhėnia e tyre ne vlere (te holla), sepse Pejgamberi Alejhi selam theri kurban, duke e ditur se ai nuk bėnte pėrveē atė qe ishte me e preferuara. Kėtė mendim e pefaqesuan edhe hanafitet, shafiitet dhe imam Ahmedi.
Kurbani i mirė dhe mė i miri :
Njė dele mjafton pėr njeriun dhe anėtaret e familjes se tij. Kėtė e mbėshtet hadithi i rrėfyer nga Ebu Ejjubi, i cili thotė " ßĒä ĒįŃĢį Żķ ŚåĻ ŃÓęį Ēįįå Õįģ Ēįįå Śįķå ęÓįć ķÖĶķ ČĒįŌĒÉ Śäå ęŚä Ćåį ČķŹå ŻķĆßįęä ęķŲŚćęä Njeriu ne periudhėn e Muhammedit therte njė dele si kurban pėr vete dhe familjen e tij, prej se cilės hanin dhe ushqeheshin. (Transmetojne Ibni Maxhe dhe Tirmidhiu, i cili njeherit e ka cilėsuar si Sahih)
Sa iu pėrket kafshėve, te cilat pėrdoren pėr Kurban, sipas teksteve fetare, ato janė: Deveja, Lopa dhe Deleja.
Disa dijetare kane thėnė se kurbani me i mire ėshtė deveja, pastaj lopa, pastaj deleja, pastaj ortakėria ne deve ose lope. Kėtė e thane duke u bazuar ne thėnien e Pejgamberit pėr ditėn e xhuma " ęćä ŃĒĶ Żķ ĒįÓĒŚÉ ĒįĆęįģ ŻßÜĆäćĒ ŽŃČ ČĻäÉ Dhe kush shkon ne orėn e pare te xhumasė, ėshtė sikur te jete afruar tek Allahu, subhanehu ve teala, me ( dhėnien sadaka te ) njė deveje".
Pėr kėtė mendim njėzėri u pajtuan tre imamet, Ebu Hanifeja, Shafiu dhe Ahmedi ( Allahu i paste mėshiruar).
Bazuar ne kėtė qe thamė rezulton se deleja e njė njeriu ėshtė me e vlefshme sesa deveja e shtate vetave.
Imam Maliku mendonte se kurbani me i mire ėshtė se pari dashi, i cili i ka mbushur 1 vit, pastaj lopa, pastaj deveja. Mendimin e vet e argumenton me faktin se Pejgamberi Alejhi selam theri si kurban dy desh, duke e ditur se ai nuk bėn pėrveē asaj, qe ėshtė mė e mira dhe mė e vlefshmja.
Pėrgjigja: Pejgamberi kishte zgjedhur te paren si lehtėsim pėr ummetin e tij, sepse ata e pasojnė atė dhe ai nuk iu dėshiron atyre vėshtirėsi.( Shif: Fetava Shejh Bin Baz)
Deveja apo lopa vlen pėr shtate veta. Xhabiri, radijallahu anhu, transmeton e thotė " Therem ne Hudebije me Pejgamberin, deven pėr shtate veta dhe lopėn pėr shtate veta. Ne njė tekst tjetėr qėndron "Pejgamberi Alejhi selam na urdhėroi te bėjmė ortakėri ne deve dhe lope, pėr cdonjeren prej tyre nga shtate veta". Ndėrsa ne njė verzion tjetėr qėndron "Pritej lopa pėr shtate veta, ne te cilėn merrnin pjese se bashku (shtate veta)". ( Muslimi)
Dispozita E Kurbanit :
Kurbani ėshtė rit islam, madje braktisja e tij totalisht ne ndonjė vend, sipas disa dijetareve, obligon luftimin e popullit te atij vendi, sepse kurbani ėshtė rit islam. (Resailun Fikhijjetun, Shejh Uthejmin,f:46)
Dijetaret sa i pėrket dispozitės se kurbanit janė ndare ne dy grupe:
1-Eshtė vaxhib (obligim). Kėtė e thane: Evzaiu, Lejthi, Ebu Hanifeja, Shejhul Islam Ibni Tejmije, Ahmedi (ne njėrin prej dy mendimeve te tij), Maliku (ne njėrin prej dy mendimeve te tij). Ithtarėt e kėtij mendimi argumentuan me :
- Ajeti " ŻÕį įŃČß ęĒäĶŃ Andaj, ti falu dhe prej kurban pėr hirė tė Zotit tėnd!( Kevther 2)
Aspekti i argumentueshmerise prej ajetit qėndron ne foljen urdhėrore, e cila pėrcakton obligueshmerine.
- Hadithi i Xhundubit, radijallahu anhu, i regjistruar ne dy koleksionet e vėrteta, ne te cilin thotė Pejgamberi " ćä ßĒä ŠČĶ ĆÖĶķŹå ŽČį Ćä ķÕįķ ŻįķŠČĶ ćßĒäåĒ ĆĪŃģ ęćä įć ķßä ŠČĶ ŻįķŠČĶ ČĒÓć Ēįįå Kush e ka therur kurbanin e tij para se te falet, le ta there ne vend te tij njė tjetėr, ndėrsa kush nuk e ka e ka therur le ta there me emrin e Allahut".(Muslimi 3621)
- Hadithi " ćä ęĢĻ ÓŚÉ Żįć ķÖĶ ŻįĒ ķŽŃČä ćÕįĒäĒKush ka mundėsi te there ndėrsa nuk e bėn kėtė, le te mos i afrohet faltores sonė".(Ahmedi,Ibni Maxhe,ndersa Hakimi e ka bere te vertete bazuar ne hadithin e Ebu Hurejres.Kete e ka thene ne Fet'hul Bari,duke qene transmetuesit e tij besnikė)
2- Sunnet Muekked (sunnet i forte). Kėtė mendim e kane thėne shumica e dijetareve, si: Shafiu, Maliku, Ahmedi. Krerėt e kėtyre mendimeve pohuan njėzėri se braktisja e kėtij riti, pėr atė qe ka mundėsi, ėshtė e urryer. Kėtė e argumentuan me argumentet vijuese:
- Hadithin e Xhabirit, radijallahu anhu, i regjistruar ne Sunenin e Ebu Davudit, ku thotė Xhabiri" ÕįķŹ ćŚ ŃÓęį Ēįįå Õįģ Ēįįå Śįķå ęÓįć ŚķĻ ĒįĆÖĶģ ŻįćĒ ĒäÕŃŻ ĆŹģ ČßČŌķä ŻŠČĶå ŻŽĒį : ČÓć Ēįįå ęĒįįå ĆßČŃ ” Ēįįåć åŠĒ Śäķ ęŚćä įć ķÖĶ ćä ĆćŹķ E fala me te dėrguarin e Allahut Kurban Bajramin. Kur e kreu namazin i solli dy desh, te cilėt i theri dhe tha: Bismil-lahi Vallahu Ekber ( Me emrin e Allahut,Allahu ėshtė me i Madhi). O Zoti im! Kjo ėshtė prej meje dhe prej atyre qe nuk kane there asgjė prej ymmetit tim! (Sunen Ebi Davud,me koment te Muhammed Shemsulhakk Abadi,7/486)
- Ne pese librat e hadithit, pėrveē atij te Buhariut, ėshtė shėnuar se " ćä ĆŃĒĻ ćäßć Ćä ķÖĶķ ŻįĒ ķĆĪŠ ćä ŌŚŃå ęĆŁĒŻŃå Kush dėshiron te there kurban, le te mos qethet dhe le te mos i preje thonjte".
Shejhu i nderuar, Ibni Uthejmini, pasi qe solli mendimet e dijetareve sa i pėrket obligueshmerise apo joobligueshmerise, dhe pasi solli argumentet e secilės pale tha: Argumentet e secilės pale janė bindėse, por ndjekur parimin e "Kujdesise", te mos e braktise kėtė rit ai i cili ka mundėsi, sepse ky rit shėrben pėr madherimin e Allahut, pėrkujtimin e Tij dhe pertrirja e besėlidhjes me plotbindje ( Pertirja e besimit, vendosja pėr te mos bere mėkate, e kėshtu..S.I)( Resail fikhijje,f:50)
Kushtet e Kurbanit :
1- Te jete i moshės se duhur, e cila se paku ėshtė 6 muaj pėr Dashin dhe 1 vit pėr Edhin (cjapin), pėr lopėt 2 vite ndėrsa pėr devetė 5 vite.
2- Te jete i pastėr prej te metave. Thotė Pejgamberi Alejhi selam " ĆŃČŚ įĒ ķĢŅķä Żķ ĒįĆÖĒĶķ ” ĒįŚęŃĒĮ ĒįČķä ŚęŃåĒ ” ĒįćŃķÖÉ ĒįČķä ćŃÖåĒ ” ęĒįŚŃĢĒĮ ĒįČķä ŁįŚåĒ ” ęĒįŚĢŻĒĮ ĒįŹķ įĒ ŹäŽķ Katėr (4) kafshe nuk vlejnė pėr kurban: E Verbra, me verbėri te qarte, E sėmura me sėmundje te qarte, E ēala, e cila ka ēalim te qarte dhe e dobėta (e holla), e cila e ka humbur kontrollin mendor". Ekzistojnė edhe te meta tjera, te cilat edhe nėse nuk pengojnė drejtpėrdrejt kafshėn pėr te qene Kurban, megjithatė nuk preferohet marrja e kafshės me te meta te tilla si Kurban, p.sh: Kafsha qe e ka bririn e thyer, apo hundėn e kėputur, sepse Kurbani dtth te afrohesh tek Allahu, i Cili nuk pranon pėrveē se mirės, sepse Ai Vet ėshtė i Mirė, dhe ata qe i madhėrojnė ritet e Allahut le ta dine se kjo ėshtė devotshmėri e zemrave.
3- Ndalimi i shitjes se tij. Nėse caktohet kafsha pėr kurban, nuk lejohet shitja e saj, pėrveē nėse e ndėrron me njė me te mire. Nėse kafsha pjelle (lind) atėherė theret se bashku me te voglin e saj, sikurse qe ne rast nevoje, lejohet pėrdorimi i saj pėr hipje. Argument pėr kėtė shėrben hadithi i regjistruar ne Koleksionet e Buhariut dhe Muslimit nga Ebu Hurejre, Allahu e paste mėshiruar, se Pejgamberi Alejhi selam kur e kishte pare njė njeri, i cili i grahte devesė, i kishte thėnė: Hipi! Tha: Eshtė pėr kurban. Tha, ne te dytėn ose treten: Mjere pėr ty! Hipi asaj!
4-Therja e kurbanit ne kohen e duhur. Kjo kohe ėshtė e caktuar prej mbas namazit te bajramit dhe hytbes e deri te perėndojė dielli ne ditėn e fundit te Teshrikut, e cila ėshtė dita e 13 e muajit Dhul Hixh-xhe. Kėtė e themi bazuar ne thėnien e Muhammedit, Alejhi selam " ćä ßĒä ŠČĶ ŽČį ĒįÕįĒÉ ŻįķõŚĻKush ka there para namazit, le ta pėrsėris atė edhe njėherė ( me njė kurban tjetėr te gjalle)! (Buhariu dhe Muslimi). Aliu, Allahu qofte ndare i kėnaqur prej tij, kishte thėnė " ĆķĒć ĒįäĶŃ ķęć ĒįĆÖĶģ ęĖįĒĖÉ ĆķĒć ČŚĻåDitėt e bajramit (te kurbanit) janė dita (e pare) e therjes dhe tri dite pas (saj). Kėtė mendim e perfaqesojne Hasan Basriu, Atau, Evzaiu, Shafiuu dhe njeherit kėtė e pėlqeu edhe Ibni Mundhiri, Allahu, subhanehu ve teala, i paste mėshiruar qe te gjithė!
Si Veprojmė Me Kurbanin ?
- Ai qe ther Kurban preferohet qe se pari te haje nga Kurbani, nėse pėr njė gjė te tille ka mundėsi. Thotė Pejgamberi Alejhi selam " įķĆßį ßį ŃĢį ćä ĆÖĶķŹå Le te haje ēdokush prej Kurbanit te tij".(Sahihul Xhamii 5349)
Ngrėnia patjetėr se duhet te jete pas namazit te bajramit dhe hytbes. Ky ėshtė mendimi i djetareve, si: Aliu, Ibni Abbas (radijallahu anhum), Maliku, Shafiuu, etj. Paragrafin e mėsipėrm e argumenton hadithi i Burejdes, se Pejgamberi Alejhi selam nuk dilte ne ditėn e bajramit te Ramazanit derisa hante diē, ndėrsa ditėn e kurban bajramit, nuk ushqehej derisa therte Kurban".(Shejh Albani ka thėnė se zingjiri i transmetuesve te hadithit ėshtė i sakte,Shif: El Mishkatu 1/452)
- Me se miri ėshtė qe njeriu ta there Kurbanin me dorėn e tij, ndėrsa nėse nuk e bėn atėherė i preferohet te prezantoje gjate therjes.
- Preferohet ndarja e mishit te Kurbanit ne tri pjese:
1/3 pėr ngrėnie,
1/3 dhurim miqve, shokėve, etj,dhe
1/3 pėr sadaka.
Kėtė e kane thėnė Ibni Mes'udi dhe Ibni Umeri (radijallahu anhum), sikurse qe dijetaret janė pajtuar se nuk lejohet shitja e mishit, dhjamit apo lėkurės se tij. Ne hadithin e vėrtetė qėndron" ćä ČĒŚ ĢįĻ ĆÖĶķŹå ŻįĒ ĆÖĶķÉ įå Kush shet lėkuren e kurbanit te tij, ai nuk ka kurban". (Shejh Albani ne Sahihul Xhamii e ka cilesuar sit e mire hasen-,shif:sahihul xhamii 6118)
Nuk lejohet t'i epet diē kasapit si pagese pėr therrje. Aliu, radijallahu anhu, ka thėnė: Pejgamberi me ka urdhėruar...qe te mos i jap asgjė kasapit prej Kurbanit. Pate thėnė: Ne i japim prej asaj qe posedojmė.( Muttefekun alejhi).
Eshtė thėnė se lejohet t'i japim diē si dhuratė kasapit por jo si pagese pėr therrje. Lejohet t'i dhurohet edhe pabesimtarit njė pjese e kurbanit, pėr hire te fqinjėsisė, varfėrisė, afėrsisė apo bashkimin te zemrės se tij (pėr ta pare Islamin me sy te dashamirit S.I) ( Shif: Fetava te Shejhut Bin Baz)
C'gjerave duhet t'iu largohet besimtari gjate dhjete ditėve te fundit nėse dėshiron te there kurban:
Sunneti (tradita profetike) na ka mėsuar se ai qe dėshiron te there kurban, ne dhjete ditshin e pare (te Dhul Hixh-xhes) duhet t'iu largohet: Qethjes, prerjes se thonjve, apo rruarjen e vendeve te turpshme, derisa te there kurban. Thotė Pejgamberi Alejhi selam "ÅŠĒ ŃĆķŹć åįĒį Šķ ĒįĶĢÉ ęĆŃĒĻ ĆĶĻßć Ćä ķÖĶķ ŻįķćÓß Śä ŌŚŃå ęĆŁŻĒŃå ĶŹģ ķÖĶķų Nėse e shihni hėnėn e muajit Dhul Hixh-xhe dhe ndokush prej jush dėshiron te there kurban, le te mos qethet dhe te mos i preje thonjte derisa te there kurban (ne ditėn e bajramit). Ne njė version tjetėr qėndron ŻįĒ ķćÓų ćä ŌŚŃå ęČŌŃŹå ŌķĘĒšAtėherė le te mos qeth flokėt apo rruaje organin! ( Muslimi e transmeton ne katėr versione,13/146)
Kjo, sipas mendimeve me te qėlluara, ėshtė obligim. Por nėse me qellim bėn kėto gjera te lartpermendura, atėherė ai vetėm kėrkon falje tek Allahu, subhanehu ve teala, nuk ka nevoje pėr shpagim dhe kurbani i tij llogaritet i vlefshėm.
Nėse dikush detyrohet qe per shkak te nevojės t'i preje flokėt nėse ka ndonjė plage, apo ta prej ndonjė thua nėse i ėshtė thyer, atėherė kjo nuk ka gjė te keqe, derisa mos prerja e tyre do te shpinte ne dem. Nuk ndalohet pastrimi ne dhjete ditėt e fundit
Urtėsia e ndalimit te qethjes dhe prerjes se thonjve pėr atė qe do te therre kurban ėshtė ngjashmėria e tij me haxhiun ne disa rite, me te cilat afrohet njeriu tek Allahu, duke shpresuar se Allahu do ta shpėtojė prej zjarrit!
Kush prenė diē prej gjerave te lartcekura ne fillim te muajit, pėr shkak se nuk e kishte ndėrmend te therrte kurban, pastaj i ėshtė mundėsuar therrja e Kurbanit, atėherė ai largohet prej kėtyre gjerave ne atė dite kur e bėn nijjet (vendos) therjen e kurbanit.
Disa gra e kane bere zakon qe te autorizojnė vėllain apo djalin te there pėr te, ne mėnyrė qe asaj t'i lejohet prerja e flokėve. Kjo nuk ėshtė e vėrtetė, sepse kurbani ėshtė i lidhur pėr atė qe ka vendos te herre kurban, e jo pėr te autorizuarin.
Te autorizuarit nuk i zbatohet ndalimi, sepse ai ėshtė i veēante pėr atė qe dėshiron kurban pėr veten e tij. Kėtė e potencoi hadithi i Pejgamberit, Alejhi selam, i lartcekur. Pokeshtu qėndron puna edhe nėse there kurban pėr dike qe e ka lėnė porosi therjen e kurbanit.
Ky ndalim nuk pėrfshin gruan e as fėmijėt e atij qe vendos therjen e kurbanit, pėrveē nėse ndonjėri prej tyre ka kurban te veēante. Kėtė e mbėshtesim ne faktin se Muhammedi, Alejhi selam kur therrte nuk urdhėronte familjen e tij pėr t'i braktisur gjerat e lartcekura, apo se paku neve nuk na ėshtė transmetuar asgjė prej tij ne lidhje me kėtė ēėshtje.
Kush ka kurban, pastaj ka vendosur ta beje haxhin, ai nuk prźt asgjė prej flokėve apo thonjve te tij me rastin e hyrjes ne Ihram, sepse kjo ėshtė sunnet (tradite e Pejgamberit) ne rast nevoje. Ndėrsa nėse ka ndėrmend ta beje haxhin Temettu' (Bashkimi i Haxhit dhe Umres), i prenė flokėt e tij kur t'a kryeje umren, sepse kjo ėshtė rit.
Cėshtjet e ndaluara te lartcekura janė te pėrkufizuara ne hadithin e mėsipėrm, keshtuqe njeriut qe do te there kurban nuk i ndalohet parfumoja, marrėdhėniet seksuale apo veshja e rrobave te qepura.
Allahu,subhanehu ve teala, e di me se miri!
Marre nga : www.islamway.com
Pėrshtati : Sedat Gani Islami
19/1/2005,e merkure
Brunei Darussalam