SHKRESA HAXHINJVE

Dr. Ali Bin Umer Badehdah

Hyrje

Falėnderimi i takon Allahut, Krijuesit te krijesave, Dhuruesit te begative, i Cili ēdo gjė e ka llogaritur ndėrsa pėr Vete nuk ka marrė as grua dhe as fėmijė… Dėshmoj dhe deklaroj se nuk meriton te adhurohet me te drejte askush pėrveē Allahut, Dostit te vepėrmirėve, Ndihmuesit te besimtareve, Atij, qe fundi i begatshėm e ka caktuar pėr besimtaret…

Dėshmoj dhe deklaroj se Muhammedi ėshtė rob dhe i dėrguar i Tij besnike, i dėrguar mėshirė pėr mbare njerėzimin; paēa, mėshira dhe bekimi i Allahut qofshin mbi te, familjen, tere shokėt e tij dhe te gjithė ata, qe pasojnė rrugėn e tyre gjer ne amshim, me pas:

Kėto janė disa shkresa te shkurtra, me fjale te pakta ndėrsa me domethėnie te shumta, te cilat burojnė nga thellėsia e zemrės, si shenje respekti pėr vėllezėrit e mi. Ne to kemi sjellur domethėniet ne forme shprehjesh, ne mėnyrė qe ndjenjat dhe domethėniet te prodhojnė fjale te gjalla, te cilat i referohen ndėrgjegjes dhe fakteve…

Ato janė pėshpėritje e te dashurit ne veshėt e te dashurve te tij, janė referim nga zemra zemrave…Kėto fjale pėrmblidhen ne katėr shkresa modeste dhe te shkurtra:

Shkresa e pare bėn fjale pėr dhjete ditėt e Dhul Hixh-xhes, vlerėn e agjėrimit dhe faljes ne to si dhe shumėfishimin e veprave gjate kėtyre ditėve, ne mėnyrė qe haxhiu ta pėrjetojė dhe kuptoje vlerėn e adhurimit, i cili e pret, dhe vendeve, ne te cilat do te zbres (qėndroj). Kėto poashtu pėrfshijnė edhe atė, qe nuk do ta bej haxhin andaj vlejnė edhe pėr te, sepse shumėfishimi i shpėrblimit e pret edhe atė.

Shkresa e dyte flet pėr urtėsitė dhe sekretet e haxhit, duke vene ne pah se Haxhi nuk ėshtė vetėm rite formale, te zhveshura nga domethėniet, sepse zhveshja e rrobave (dhe veshja e ihramit-rrobės se bardhe) d.t.th zhveshje e zemrės nga ēdo hyjni tjetėr pėrveē te Madhit Allah, pastaj tavafi (sjellja rreth Qabese) d.t.th pėrngjasim me melaiket e ndershme dhe kapje pėr kredon (besimin) islame. Ja kėshtu, ne ēdo rit gjejmė domethėnie (urtėsi), te cilat po t'i kuptonte mire haxhiu, haxhi i tij do te kishte qene njė unifikim ne mes adhurimit trupor dhe atij shpirtėror, i cili ėshtė i kėrkuar.

Shkresa e trete trajton ftesėn pėr pėrfitim ne kėtė stine te madhe, pėr ringjalljen e qėllimeve te pėrgjithshme fetare, qofshin bashkim, tubim, solidarizim, mbrojtje, ftesėn pėr kuptimin e domethėnies se te veshurit te gjithė me rroba te njėjta, bashkimit ne vendin e njėjtė, pėrsėritjes se motos se njėjtė, ftese pėr bashkim shpirtrash, pėrforcim lidhjesh, ngritje urash (ne mes vete pėr bashkim shpirtėror), ftese pėr pėrfitim nga haxhi ne ēdo aspekt te jetės.

Ndėrsa sa i pėrket shkresės se katėrt dhe njėherit tė fundit, ajo ėshtė psherėtime e te lėnduarit, ėshtė humbje e myslimanit…Ne kėtė shkrese me drite te fakteve ndriēojmė pasqyrėn e pastėr dhe te lėmuar te haxhit, duke sqaruar lėshimet dhe shembuj nga kėto lėshime, ne mėnyrė qe ta sqarojmė sėmundjen dhe te udhėzojmė pėr barin (ilaēin). Pėr fund, e lus Allahun qe kėtė pune modeste ta shkruaj vetėm pėr hire te Tij, ta realizoj qėllimin e saj duke iu bere dobi besimtareve, sikurse qe kėrkoj nga ēdo lexues te mos tregohet koprrac ndaj meje me ndonjė lutje te sinqerte, nėse ne kėtė punim ka gjetur te vėrtetėn, ose te mos me pengoje nga udhėzimet dhe kėshillat e tij, nėse ne te ka pare gabime dhe lėshime!

Lutja jone e fundit ėshtė: Falėnderimi i takon Allahut, Zotit te boteve! Pėrshėndetjet dhe bekimet qofshin mbi Muhammedin, Alejhi selam!

Dr. Ali Bin Umer Badehdah

Shkresa e pare: Dhjetėshi i Dhul Hixh-xhes; virtyte dhe mesele

Kėto janė dite te begatshme, net te bekuara, te cilat Allahu, subhanehu ve teala, i ka bere stine te veprave te mira; ne to shumėfishohen te mirat, fshihen te kėqijat, zbret mėshira, pėrmbushen lutjet, andaj i lumtur ėshtė ai, qe i ėshtė prezantuar kėtyre dhuratave, ka shfrytėzuar ne to kohen maksimalisht dhe ėshtė preokupuar me vepra te mira.

Vlerėn e kėtyre dhjete ditėve e argumentojnė ajete kur'anore dhe hadithe profetike. Vet betimi i Allahut, subhanehu ve teala, ne to, tregon qarte se sa madhėshtore janė. Thotė Allahu, subhanehu ve teala,: " ęóĒįŻóĢśŃö * ęóįóķĒįņ ŚóŌśŃņPasha agimin! 89:2. Pasha dhjetė netėt!". (Fexhr, 1-2)

Ne koment te kėtij ajeti, Ibni Abbasi, Ibni Ez Zubejri, Muxhahidi dhe shume dijetaret te mėhershėm dhe te mėvonshėm kane thėnė se pėr qellim janė: dhjete ditėt e Dhul Hixh-xhes.

Ndėrsa sa iu pėrket haditheve, qe shtjellojnė kėtė teme veēojmė hadithin, te cilin e ka shėnuar Buhariu ne sahihun e tij nga Ibni Abbasi, i cili thotė se Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: " ćóĒ ćöäś ĆóķųóĒćņ ĒįśŚóćóįõ ĒįÕųóĒįöĶõ Żöķåöäųó ĆóĶóČųõ Åöįóģ Ēįįųóåö ćöäś åóŠöåö ĒįśĆóķųóĒćö ĒįśŚóŌśŃö ŻóŽóĒįõęĒ ķóĒ ŃóÓõęįó Ēįįųóåö ęóįóĒ ĒįśĢöåóĒĻõ Żöķ ÓóČöķįö Ēįįųóåö ŻóŽóĒįó : ęóįóĒ ĒįśĢöåóĒĻõ Żöķ ÓóČöķįö Ēįįųóåö ÅöįųóĒ ŃóĢõįń ĪóŃóĢó ČöäóŻśÓöåö ęóćóĒįöåö Żóįóćś ķóŃśĢöŚś ćöäś Šóįößó ČöŌóķśĮņ Nuk ka dite, ne te cilat vepra e mire ėshtė e dashur tek Allahu sikurse ne kėto dite! Thane: O i dėrguari i Allahut! As xhihadi ne rrugėn e Allahut?! Tha: As xhihadi ne rrugėn e Allahut, pėrveē njeriut, i cili del ne xhihad ne veten dhe pasurinė e tij ndėrsa nuk kthehet me asgjė".

Ky ėshtė njė hadith fenomenal ne sqarimin e vlerės se kėtyre dhjete ditėve dhe shpėrblimit te tyre, sepse –sipas hadithit- vepra ne kėto dite, ėshtė me e dashur te me e mire tek Allahu, subhanehu ve teala, se sa ne ditėt tjera. Poashtu hadithi tregon apo udhėzon pėr shumėfishimin e te gjitha veprave te mira pa asfare veēimi apo pėrjashtimi. Dijetaret e kane preferuar agjėrimin ne kėto dite, sepse agjėrimi ėshtė prej adhurimeve dhe ibadeteve me te veēanta dhe mė me vlere.

Thotė Allahu, subhanehu ve teala, ne njė hadith kudsijj: " ßõįųõ Śóćóįö ĒČśäö ĀĻóćó įóåõ ÅöįųóĒ ĒįÕųóęśćó ŻóÅöäųóåõ įöķ ęóĆóäóĒ ĆóĢśŅöķ Čöåö Ēdo vepėr e njeriut ėshtė pėr tė, pėrveē agjėrimit, sepse ai ėshtė pėr Mua dhe Unė shpėrblej pėr tė". Ndėrsa Pejgamberi, Alejhi selam, kur ishte pyetur pėr ndonjė vepėr te mire, e cila kishte shpėrblim te madh tha: Śóįóķśßó ČöĒįÕųóęśćö ŻóÅöäųóåõ įóĒ ŚöĻśįó įóåõ Mbahu pėr agjėrimi, sepse nuk ka ekuivalent-barabarte me te".

Ne njė transmetim qėndron: " įĒ ćĖį įåNuk ka te ngjashėm". Poashtu edhe dhikri –pėrmendja e Allahut- ėshtė e preferuar. Kėtė bazuar ne ajetin: " ęóķóŠśßõŃõęĒ ĒÓśćó Ēįįųóåö Żöķ ĆóķųóĒćņ ćóŚśįõęćóĒŹņqė ta pėrmendin All-llahun nė ato ditė tė caktuara… ".(Haxh, 28).

Ditėt e cekura ne ajet, sipas shumicės se dijetareve, janė kėto dhjete dite. Ahmedi ne Musnedin e tij, ne musnedin e Ibni Omerit([1]), transmeton se Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: ćóĒ ćöäś ĆóķųóĒćņ Ć󌜣óćõ ŚöäśĻó Ēįįųóåö ęóįóĒ ĆóĶóČųõ Åöįóķśåö ćöäś ĒįśŚóćóįö Żöķåöäųó ćöäś åóŠöåö ĒįśĆóķųóĒćö ĒįśŚóŌśŃö ŻóĆóßśĖöŃõęĒ Żöķåöäųó ćöäś ĒįŹųóåśįöķįö ęóĒįŹųóßśČöķŃö ęóĒįŹųóĶśćöķĻö Nuk ka dite, ne te cilat vepra e mire ėshtė e dashur tek Allahu sikurse ne kėto dhjete dite, andaj shtoni ne to tehlilin (La ilahe il-la Allah), tekbirin (Allahu Ekber) dhe tahmidin (Elhamdulilah)".

Imami Shafiu e ka preferuar edhe thėnien e kėtyre tekbireve me zė, pėr ēka Imam Buhariu argumenton ne sahihun e tij nga Ebu Hurejre dhe Ibni Omeri se ata dy dilnin ne treg gjate kėtyre dhjete ditėve dhe thonin tekbirin (me zė), duke i pasuar ne kėtė dhe njerėzit, te cilėt thonin tekbirin me ta".

Ndėrsa sa i pėrket faljes ne kėto dhjete net, ajo ėshtė e preferuar nga vlera e pėrgjithshme e tyre (edhe ese nuk ka tekst te vecant pėr te), ndersa Imam Shafiu tekstualisht pėr faljen ne kėto net kishte thėnė: "įĒ ŹŲŻĘęĒ ÓõõŃõĢóßć įķĒį ĒįŚŌŃ Mos i fikni llambat tuaja ne netėt e dhjetėshit ( te Dhul Hixh-xhes)". Ne kėto dhjete dite ėshtė edhe Dita e Arafatit, e cila ėshtė dita me e mire e vitit, siē transmeton Xhabiri, te cilin hadith e ka shėnuar Ibni Hibbani.

Pastaj kjo dite ėshtė dita e faljes se mėkateve, siē qėndron ne sahihun e Muslimit nga Aisheja, nena e besimtareve, se Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: " ćóĒ ćöäś ķóęśćņ ĆóßśĖóŃó ćöäś Ćóäś ķõŚśŹöŽó Ēįįųóåõ Żöķåö ŚóČśĻšĒ ćöäś ĒįäųóĒŃö ćöäś ķóęśćö ŚóŃóŻóÉó ęóÅöäųóåõ įóķóĻśäõę Ėõćųó ķõČóĒåöķ Čöåöćś ĒįśćóįóĒĘößóÉó Nuk ka dite, ne te cilėn Allahu liron robėr me shume nga zjarri se sa Dita e Arafatit dhe se Ai do te afrohet pastaj mburret me ta para melaikeve". Ndėrsa duaja me e mire ėshtė duaja e Ditės se Arafatit, siē na ka lajmėruar Pejgamberi, Alejhi selam. Edhe ai, i cili nuk ka shkuar ne haxh ka shansin e faljes se mėkateve ne Ditėn e Arafatit.

Ebu Katade rrėfen se Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: "ÕöķóĒćõ ķóęśćö ŚóŃóŻóÉó ĆóĶśŹóÓöČõ Śóįóģ Ēįįųóåö Ćóäś ķõßóŻųöŃó ĒįÓųóäóÉó ĒįųóŹöķ ŽóČśįóåõ ęóĒįÓųóäóÉó ĒįųóŹöķ ČóŚśĻóåõ Llogaris ne Allahun se agjėrimi i Ditės se Arafatit i fal mėkatet e vitit para dhe pas saj". Imam Ahmedi transmeton nga Ibni Abbasi se Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: " Åöäųó åóŠóĒ ķóęśćń ćóäś ćóįóßó Żöķåö Óó朌óåõ ęóČóÕóŃóåõ ęóįöÓóĒäóåõ ŪõŻöŃó įóåõ Kjo ėshtė dite, kush e pėrmban ne te dėgjimin, shikimin dhe gjuhen e tij, i falen (mėkatet)".

Dita e dhjete e kėtyre dhjete ditėve ėshtė dita e bajramit, dita e Haxhit te Madh, pėr te cilėn (dite) ka thėnė Pejgamberi, Alejhi selam,: " Åöäųó Ć󌜣óćó ĒįśĆóķųóĒćö ŚöäśĻó Ēįįųóåö ŹóČóĒŃóßó ęóŹóŚóĒįóģ ķóęśćõ ĒįäųóĶśŃö Ėõćųó ķóęśćõ ĒįśŽóŃųö Vėrtet! Dita me e madhe tek Allahu i Lartėsuar ėshtė Dita e Nahrit (therjes, dita e parė e bajramit) pastaj Dita e Karr-rrit (Dita e dyte e bajramit)". Ky bajram ėshtė bajrami i madh, ėshtė me i vlefshėm se sa bajrami i Ramazanit, sepse ėshtė ne mes te obligimit te haxhit (e jo ne fund te obligimit, siē ėshtė rasti me Ramazanin), pastaj ėshtė menjėherė pas Ditės se Arafatit, pastaj ne te afrohemi tek Allahu, subhanehu ve teala, duke there kurban.

Pastaj, Ditėt e Teshrikut (bajramit) pasojnė pas kėtyre dhjete ditėve, dhe siē transmeton Ukbe Bin Amiri, ne hadithin, te cilin e kane shėnuar autoret e Suneneve, Pejgamberi, Alejhi selam, ka thėnė: " ķóęśćõ ŚóŃóŻóÉó ęóķóęśćõ ĒįäųóĶśŃö ęóĆóķųóĒćõ ĒįŹųóŌśŃöķŽö ŚöķĻõäóĒ Ćóåśįó ĒįśÅöÓśįóĒćö ęóåöķó ĆóķųóĒćõ Ćóßśįņ ęóŌõŃśČņ ęóŠößśŃņ įįå Dita e Arafatit, Dita e Nahrit (Therjes) dhe Ditėt e Teshrikut janė festa jone, (festa e) muslimaneve. Ato janė dite ngrėnie, pirje dhe pėrmendjeje Allahun".

Ka thėnė Ibni Rexheb El Hanbeliu: "Kur Allahu, subhanehu ve teala, vendosi mallėngjimin ne shpirtrat e njerėzve pėr ta pare Shtėpinė e Tij te Shenjte –dhe meqė ēdokush nuk ka mundėsi ta bej kėtė ēdo vit-, atij qe ka mundėsi, Allahu, subhanehu ve teala, ia caktoi Haxhin si obligim vetėm njėherė ne jete, duke bere stinėn e dhjetėshit (dhjete ditėve te Dhul Hixh-xhes) stine te pėrbashkėt ndėrmjet atyre qe kane shkuar dhe atyre qe nuk kane shkuar. Kush nuk ka mundėsi te shkoje ne Haxh ndonjė vit, ai ka mundėsi te beje vepra te mira ne kėto dhjete dite ne shtėpinė e tij, ku vepra e mire ėshtė mė me vlere se sa xhihadi ne rrugėn e Allahut, subhanehu ve teala".

Shkresa e dyte: Haxhi; urtėsi dhe sekrete

Haxhi prej fillimit e gjer ne fund ėshtė i mbushur me rite dhe qėndrime, te cilat e bėjnė njeriun ta ndiej Madhėrinė e Allahut dhe Fuqinė e Tij, ndėrsa urtėsitė dhe sekretet e tij i shfaqen ēdokujt qe ka zemėr, ose dėgjon dhe ėshtė prezent. Ne secilin rit ekziston pėrkujtim, kėshillė dhe mėsim pėr atė, qe dėshiron te mėsohet, kėshillohet apo pėrkujtohet. Ne vijim disa nga sekretet dhe urtėsitė e Haxhit:

Haxhi dhe Ihrami([2]): Ne Ihram shprehet qarte barazia ne mes te gjithė myslimaneve; pushtetarit e jo pushtetarit, te pasurit e te varfrit. Pastaj veshja e haxhinjeve ne te bardhe paraqet ringjalljen ne jetėn e Ahiretit, duke vene ne pah se dynjaja ėshtė kalimtare dhe se nuk ėshtė normale qe, besimtarin e menēur, ta largoje nga pėrgatitja pėr jetėn e pėrhershme. Ne esence, kjo d.t.th zhveshje nga epshet dhe pėrmbajtje e tyre, duke mos lejuar ne asnjė mėnyrė qe mendimi dhe meditimi yt te pėrqendrohet ne diē tjetėr pėrveē Allahut, subhanehu ve teala.

Haxhi dhe Telbijja([3]): Ne telbijje dhe me te shprehet pėrgjigja ftesės se Allahut, subhanehu ve teala, andaj shpreso qe duaja jote te dhe prezenca jote te jete e pranuar e ki dro qe jesh prej atyre qe nuk iu pranohet prezenca dhe nuk iu plotėsohen duatė. Merr pozicion ne mes shpresės dhe frikės (nė ēėshtjen e pranimit te haxhit), nga forca dhe fuqia jote i pastėr (deklaroje veten te dobėt para Allahut), ne begatinė dhe fisnikėrinė e Allahut, subhanehu ve teala i mbėshtetur. Haxhiu ngritjen e zėrit gjate telbijjes si pėrgjigje ftesės se Allahut, subhanehu ve teala, ne te cilėn qėndron: "ęóĆóŠųöäś Żöķ ĒįäųóĒÓö ČöĒįśĶóĢųö Dhe thirr ndėr njerėz pėr haxhin,… ". (Haxh, 27), le ta pėrkujtojė edhe ftesėn (urdhrin) tjetėr te Allahut, subhanehu ve teala pėr fryrjen ne Sur (bri) pėr ringjalljen e te gjithė te vdekurve, pastaj tubimin e tyre ne shesh te gjykimit. Kjo telbijje d.t.th zhveshje nga epshi dhe nefsi duke ua obliguar pėrmbajtjen respektit dhe itatit (nėnshtrimit, pėrfilljes) se urdhrave te Allahut, subhanehu ve teala.

Haxhi dhe Tavafi: Haxhiu gjate riteve dhe ceremonive te Haxhit, ne zemrėn e tij ēdoherė duhet ta kėtė te freskėt shenjtėrimin, friken, shpresėn dhe dashurinė (pėr Allahun, subhanehu ve teala, dhe Shtėpinė e Tij). Haxhiu gjate ceremonisė se tavafit (sjelljes rreth qabese) i ngjason melaikeve tė afėrm (mukarrebine), te cilėt bėjnė tavaf rreth Arshit.

Kėtu nuk ėshtė pėr qellim sjellja fizike rreth shtėpisė, por pėr qellim ėshtė sjellja e shpirtit duke pėrmendur Zotin e Qabese, me te Cili fillohet dhe mbarohet pėrmendja, sikurse qe fillohet me Qabe dhe mbarohet me te. Kur haxhinjte te sillen rreth Qabese, ata sikur aktrojnė sjelljen rreth besimit te Njeshmerise (se Allahut), mbajtjes pėr te, sinqeritetin e adhurimit pėr Allahun, dhe pėrgjigjėn e ftesės se Tij nėpėrmjet gjuhės se dostit te Tij, Ibrahimit, alejhi selam.

Kėto gjera poashtu shėnojnė edhe ligjėsimin e pasimit te babait tone, Ibrahimit dhe Pejgamberit tone, Muhammedit, dhe te gjithė pejgambereve tjerė, Alejhimu selam, te cilėt iu pėrgjigjėn ftesės se Allahut, subhanehu ve teala, e parashtruar ne kėtė ajet: " ęóįśķóŲųóęųóŻõęĒ ČöĒįśČóķśŹö ĒįśŚóŹöķŽö …dhe le tė sillen (bėjnė tavaf) rreth shtėpisė sė lashtė". (Haxh, 29) Haxhi dhe Sa'ji (ecja ne mes dy kodrave): Kjo paraqet njeriun, i cili tregohet i dobėt para fuqisė se te Madhit Allah, duke shkuar here ne njėrėn e here ne kodrėn tjetėr, pėr ta paraqitur gatishmėrinė pėr shėrbim dhe shpresėn pėr mbikėqyrjen me sy mėshire (nga i Madhi Allah). Sjelljen ne mes dy kodrave haxhiu le ta shembelloje me sjelljen e tij ne mes dy krahėve te peshores ne sheshin e Ditės se Gjykimit, respektivisht duke shikuar se cila ane apo krahė do ta mund cilėn ane.

Ecja ne mes kėtyre dy kodrave poashtu pėr besimtaret paraqet kėrkesėn e tyre te shpeshte pėr t'iu lėshuar Allahu, subhanehu ve teala, mėshirė. Ne kėtė pėrveē qe shprehet pėrulja para fuqisė se te Madhit Allah, shprehet poashtu edhe pasimi i Hexheres, gruas se Ibrahimit dhe nėnės se Ismailit, alejhima selam, ecja e bekuar e se cilės ne mes kėtyre dy kodrave ka mbetur rit i ligjėsuar gjer ne Ditėn e Kiametit, me te cilin adhurohet Allahu, subhanehu ve teala, si dhe pėrfitohet rregulli praktik i jetės: Obligueshmeria e lėvizjes (punės) pėr fitimin e jetės (furnizimit), nxitjen pėr pune dhe largimin nga pėrtacia.

Haxhi dhe qėndrimi ne Arafat: Kjo skene haxhiut ia pėrkujton qėndrimin dhe tubimin ne Ditėn e Kiametit pėr tu pyetur para Allahut, subhanehu ve teala. Ėshtė qėndrim apo skene, quaje si te duash, i cili njeriut ia pėrkujton vdekjen, e cila bart njeriun nga kjo bote tek Zoti i vet, me njė qefin, i cili i ngjan rrobės se ihramit (rrobės se bardhe).

Poashtu ne kėtė qėndrim shprehet edhe zhveshja e njeriut nga motivet e kėsaj bote dhe nga epshet, duke e shtyrė kjo qe te drejtohet ah Allahu, subhanehu ve teala, dhe te pėrpiqet pėr vepra te mira. Ky tubim kaq madhėshtor, pėrkujton edhe ringjalljen pas vdekjes, pastaj tubim ne sheshin e Kiametit, tmerret e Kiametit, ne mėnyrė qe kjo t'i shėrbejė muslimanit si udhėzues pėr tu pajisur me vepra te mira sikurse qe vet tubimi i tyre gjate kohės se haxhit pėrcakton domosdoshmėrinė e bashkimit te ummetit islam. Ky tubim nuk ėshtė tjetėr pėrveē se perulshmeri e zemrave te mbushura me dro dhe respekt, duar te ngritura me shprese (pėr pėrmbushje te lutjeve), stine e mbushur me dua dhe shpresa te sinqerta ne mėshirėn e mė tė Mėshirshmit Mėshirues.

Haxhi dhe hedhja e gurėve: Kjo ėshtė shenje e pasimit te pejgamberit tone, Ibrahimit, alejhi selam, si dhe shpallje e luftės kundėr djallit, vesveseve, cytjeve dhe humbjeve te tij. Kjo poashtu shpreh obligueshmerine e respektimit te Allahut, pėrfilljes se urdhrave te Tij, ne mėnyrė qe njeriu te llogaritet ne turmėn e bamirėsve. Ėshtė vendosmėri pėr tua strehuar tek Allahu, subhanehu ve teala, duke shkatėrruar epshet, sikurse qe ėshtė ne te njėjtėn kohe shenje e urrejtjes dhe pėrbuzjes se te keqes ne njėrėn ane dhe shenje e vendosmėrisė se sinqerte ne largimin e epsheve shkatėrruese te individėve.

Haxhi dhe therja e kurbanit: Kjo paraqet derdhjen e gjaqeve te ndyra nga dora, e cila ėshtė pėrgatitur pėr ndėrtimin e virtytit dhe nderit; ėshtė therje e nefsit, i cili te urdhėron pėr te keqen si dhe nxjerrja e saj nga trupi i njeriut duke vene ne vend te saj nefs, i cili te frymėzon pėr vepra te mira, nder dhe virtyte morale.

Kjo poashtu ėshtė shprehje e dhuntisė se Allahut, subhanehu ve teala per tu treguar zemėrgjerė ndaj vetes, fukarave dhe skamnoreve gjate ditėve te Haxhit. Kjo poashtu ne kthen ne retrospektive, duke pėrkujtuar ngjarjen e Ibrahimit me te birin e tij, Ismailin, alejhima selam, kur Ibrahimi pat vendosur ta therte kurban Ismailin vetėm e vetėm pėr t'iu pėrgjigjur urdhrit te Allahut, por Allahu e zėvendėsoi me njė kurban te madh, i cili mbet rit i ligjėsuar gjer ne amshim. Sakrifica (kurbanlleku) mbet tradite (sunnet) i Pejgamberit, Alejhi selam, i cili me udhėzimin (fenė) e vet, nga Mekkeja e Nderuar udhėtoi pėr ne Medinėn e Ndritshme, qe te jete kurban pėr muslimanet dhe te sakrifikoje ēdo gjė qe ka ne dore pėr hire te zbatimit dhe pėrfilljes se urdhrave te Allahu, subhanehu ve teala, si dhe nxitimit pėr fitimin e kenaqesise se Tij.

Shkresa e trete: Haxhi, kongres i ummetit

Ekzistojnė kongrese te ndryshme, ne te cilat takohen liderėt e vendeve te ndryshme, qofshin kryetaret, ministra te jashtėm apo te mbrojtjes, mjeke, inxhiniere, biznesmenė, etj, Ēdo kongres ka edhe parimet, ne baze tė tė cilave organizohet, ne te cilat fton, te cilat pėrcaktojnė vendshtrirjen e tij, sistemojnė programet e tij, e kėshtu me radhe.

Pokeshtu edhe Haxhi ėshtė kongres, por kongres madhėshtor dhe i rrallė, i cili ka veēoritė, qėllimet, synimet, te cilat po t'i kuptonte dhe po te pėrfitonte prej tyre ummeti islam, gjendja e tij sigurisht se sot do te ishte me mire. Ftesa pėr kėtė kongres ka ardhur nga Allahu, subhanehu ve teala, nėpėrmjet Ibrahimit, alejhi selam, siē qėndron ne Kur'an: " ęóĆóŠųöäś Żöķ ĒįäųóĒÓö ČöĒįśĶóĢųö ķóĆśŹõęßó ŃöĢóĒįšĒ ęóŚóįóģ ßõįųö ÖóĒćöŃņ ķóĆśŹöķäó ćöäś ßõįųö ŻóĢųņ ŚóćöķŽņ Dhe thirr ndėr njerėz pėr haxhin, se tė vijnė ty kėmbėsorė e edhe kalorės me deve tė rraskapitura qė vijnė prej rrugėve tė largėta". (Haxh, 27)

Kjo ėshtė ftese rrėnjėsore, e cila nuk ripėrtėrihet; vendi i saj pėrherė mbetet i njėjtė, i cili ėshtė Shtėpia e Shenjte e Allahut, Qabeja, me krahė e saj madhėshtorė, ne te cilėn janė pėrmbledhur bekimi hyjnor, rrėnjėt historike, shenjtėrimi fetar…Pastaj tabela e riteve te tij (kongresit) ėshtė e plotėsuar me fjale dhe vepra, te cilat janė rezultat i urdhrit te Allahut drejtuar Muhammedit,Alejhi selam, i cili ka thėnė: "ĪõŠõęĒ Śóäųöķ ćóäóĒÓößßõćś Merrni (mėsoni) nga unė ritet tuaja (fetare)".

Anėtarė te ftuar ne kėtė kongres janė te gjithė muslimanet, lider e i rėndomtė, i pasur e i varfėr, burrė e grua; nuk ka kusht tjetėr pėrveē qe te jesh musliman. Si rezultat te asaj qe thamė, ky kongres ėshtė vjetor dhe ka filluar te mbahet para mijėra vitesh; ne te shef ummetin e bashkuar dhe te pėrbėrė nga shtresa te ndryshme: pushtetarė, dijetare, komandante, ushtarak, burra, gra, te rinj, te reja, andaj njė kongres me tipare te tilla, a thua valle mund te mos jete i dobishėm?

Kjo pyetje duhet ta preokupoje ēdo musliman ne pėrgjithėsi dhe ēdo haxhi ne veēanti, ne mėnyrė qe te meditoje e me pas te punoje (sipas kėsaj) dhe te ketė dobi. Ne vijim disa sosh prej tyre:

·        Ēdo haxhi ka kaluar njė distance te madhe, ka kaluar kufij te shumte, madje disa prej tyre vijnė edhe nga vend joislame, ose nga vende, ne te cilat dhuna, terrori ushtrojnė funksionin e tyre, ku te gjithė, nga kėto e vende tjera, pėrjetojnė lodhje dhe mundime, ne mėnyrė qe te arrijnė ne kėtė kongres dhe te marrin pjese. Me kalimin e ēdo pengese, me mbizotėrimin mbi ēdo vėshtirėsi, haxhiu shpreh se ngritja e besimit ėshtė ēėshtja me madhėshtore, ftuesi i Allahut ėshtė me i sinqerti (pėrmbajtėsi), programi i islamit ėshtė me i fuqishmi dhe me i arsyeshmi dhe se vėllazėria islame ėshtė me e ndershmja.

·        Ky kongres veēohet me rrobat e njėjta tė tė gjithė anėtarėve, gjė, qe nuk kushtėzohet ne kongrese tjera. Haxhiu heq rrobat e tij, heq stolitė e tij dhe veēohet vetėm pėr Allahun duke treguar kėshtu se dunjaja ėshtė ne dorėn e jo ne zemrėn e tij, se vlera e tij ėshtė ne brendėsi (zemėr) e jo ne pamjen e jashtme formale, se kur te thėrret ftuesi i Allahut dhe dėgjon (haxhiu) ftesėn pėr ibadet, dynjaja dhe stolitė e saja nuk do ta pengojnė prej kėsaj, pėrkundrazi, ai ėshtė i gashtėm -qe pėr hire te Allahut- t'i hedhe pas shpine te gjitha.

·        Ky kongres ummetit islam ia pėrkujton nevojėn e anulimit dhe zhdukjes se te gjitha boshteve apo strumbullarėve dhe gjendjeve, te cilat e kane lodhur (shkatėrruar), duke vene ne vend te kėsaj njė bosht dhe program islam. Haxhinjte kur te sillen rreth Qabese se Ndershme, ata e shpallin kėtė parim te rendesishem, e cili jetės se tyre i ve bosht te adhurimit dhe perulshmerise para Allahut si dhe lidhjeve te pėrhershme me Tė (Allahun).

·        Ky kongres poashtu ėshtė shans pėr vėnien e politikave te pėrgjithshme te ummetit, diskutimit te problemeve, udhėzimit dhe udherrefimit nėpėrmjet ligjėratave gjate sezonit te Haxhit, siē ėshtė shprehur kjo qarte ne ligjėratėn e Pejgamberit, Alejhi selam, ne Haxhin Lamtumirės.

·        Haxhi ėshtė sezone praktike e bashkimit dhe unifikimit te ummetit islam, meqė ne te ndasitė nga aspekti i ngjyrės, shtetėsisė dhe gjuhės shkrihen. Bashkimi shprehet ne udhėzime, nijjet (vendosmėri), ne fjale, vepra, ne rroba, ne pamje, ne qėndrime, gjė qe shpie ne pėrforcimin e marrėdhėnieve qe si rezultat do ta ketė bashkimin e ummetit dhe lidhjen e tij me Krijuesin, pasimin dhe zbatimin e programit (sheriatit) te Tij si dhe ngritjen e botėkuptimeve dhe vlerave islame ne njėrėn ane dhe shkatėrrimin dhe anulimin e pėrhershėm masave (parime te ndarjes shtresore) te kėtij nėnqielli tone.

A thua valle ummeti ynė i kupton kėto domethėnie dhe te tjera? A i dine muslimanet kėto mėsime? Patjetėr se liderėt, ne bashkėpunim me dijetaret, duhet vene njė strategji qe krahas obligueshmerise se haxhit, ummetit t'i realizohen edhe kėto dobi te mėdha, i cili tani vuan nga dėshtimet, disfatat, mjerimet dhe ndasitė. Thotė Allahu, subhanehu ve teala,: " ęóÅöŠś ČóęųóĆśäóĒ įöÅöČśŃóĒåöķćó ćóßóĒäó ĒįśČóķśŹö Ćóäś įóĒ ŹõŌśŃößś Čöķ ŌóķśĘšĒ ęóŲóåųöŃś ČóķśŹöķó įöįŲųóĒĘöŻöķäó ęóĒįśŽóĒĘöćöķäó ęóĒįŃųõßųóŚö ĒįÓųõĢõęĻö * ęóĆóŠųöäś Żöķ ĒįäųóĒÓö ČöĒįśĶóĢųö ķóĆśŹõęßó ŃöĢóĒįšĒ ęóŚóįóģ ßõįųö ÖóĒćöŃņ ķóĆśŹöķäó ćöäś ßõįųö ŻóĢųņ ŚóćöķŽņ įöķóŌśåóĻõęĒ ćóäóĒŻöŚó įóåõćś ęóķóŠśßõŃõęĒ ĒÓśćó Ēįįųóåö Żöķ ĆóķųóĒćņ ćóŚśįõęćóĒŹņ Dhe thirr ndėr njerėz pėr haxhin, se tė vijnė ty kėmbėsorė e edhe kalorės me deve tė rraskapitura qė vijnė prej rrugėve tė largėta. 28. (Vijnė) Pėr tė qenė tė pranishėm nė dobitė e tyre dhe qė ta pėrmendin All-llahun nė ato ditė tė caktuara ". (Haxh, 27-28)

Shkresa e katėrt: Haxhi, pasqyre e ummetit

Pasqyra ėshtė diē qe reflekton formėn e sendeve, gjerave, qarte pa asnjė shtim apo mangėsi, dhe ēdokush qe e shfrytėzon mundohet te jete i kujdesshėm ne pastrimin e saj, ne mėnyrė qe te jete ashtu siē duhet. Pasqyra nuk ka asnjė mėkat nėse shikuesi ne te shef te metat e tij, qofshin rroba te papastra, flokė te shprishura, sepse kjo ėshtė gjendja, ne te cilėn ai ėshtė.

Ndodhe qe shikuesi te hidhėrohet por a –nėse ėshtė i menēur- nuk mund te bej tjetėr pėrveē se t'ia filloj dhe ta pastroje veten, edhe pse disa te marrė thyejnė pasqyrėn, duke menduar se ajo iu ka faj. Te tillėve iu themi: Gjendja jote nuk ka ndryshuar por ajo qe ti e humbe ėshtė mjeti, me te cilin ti i mėsoje te metat dhe lėshimet tua. Pokeshtu, haxhi ėshtė pasqyre e ummetit, nėpėrmjet se cilės reflektohet forma e tij, e mire apo e shėmtuar qofte.

Kjo pėr faktin se haxhi ėshtė kongres i ummetit me te madh ne shifėr, me te ndryshmit nga anėtaret, sepse ka liderė, dijetare, mendimtarė, letrare, zotėrinj, njerėz te rėndomtė, bura, gra, etj. Nuk ka dyshim se pasqyra e haxhit reflekton shume gjera pozitive, si: adhurimi, barabrasia, bashkimi, por ajo –nga sinqeriteti i saj- reflekton edhe pamje te mangėsive, lėshimeve dhe metave, te cilat jo qe nuk pėrputhen me ato aspekte te mėparshme pozitive, por ato janė ne kundėrshtim dhe kundėrthėnie te plote me to. Syri nuk mund te mos i vėreje shume gjera negative, si: lėshimet ne besim, risitė ne fe, largim prej adhurimit dhe perulshmerise, injorance ne raport me ritet fetare, papastėrti, mospėrfillje e kėshillave mjekėsore, mospėrfillje e rendit dhe rregullit, gjė qe shpeshherė shkakton kaos, fanatizėm ne baza atdhetare, ose te paktėn izolim dhe largim nga vėllezėrit tjerė muslimanė. Kjo nuk d.t.th se nuk ekzistojnė gjera pozitive te shumta, por ne nė te njėjtėn kohe duhet t'iu shmangemi kėtyre gjerave, duhet te mos e thyejmė pasqyrėn, pėrkundrazi duhet ta falėnderojmė meqė nėpėrmjet saj e mėsuam sėmundjen e tash na mbeti vetėm bari i saj.

Kėta rreshta i pėrmbylli duhet cekur se kjo tregon sasinė e mundit dhe energjisė qe duhet derdhur pėr ta ēuar ummetin nga ndarja ne bashkim, nga pėrbuzja ne krenari, nga dobėsia ne force, nga prapambeturia ne pėrparim.

Nuk ka dyshim se barrėn kryesore pėr kėtė e bartin qeveritė islame, mjetet e tyre te informimit, planprogramet e tyre mėsimore, etj. Pastaj, barra bie mbi dijetaret, ruajtėsit e besimit te ummetit, pastaj pasaniket, shoqėritė aksionare, mendimtarėt, etj. Pastaj ligjėruesit ne xhami, te zotėt te pendės, dhe nuk di se nėse ndonjė musliman nuk ėshtė pėrgjegjės dhe nuk barte njė pjese te kėsaj barre.

Neve nuk na mbetet tjetėr pėrveē se tua drejtojmė kėtė kėrkesė tė gjithė myslimaneve ne pėrgjithėsi dhe haxhilerėve ne veēanti qe ta bartin kėtė pergjgjesi, t'i ndryshojnė qėndrimet e tyre negative, t'i kryejnė obligimet e tyre ne mėnyrė qe te realizohet premtimi i Allahut: " Åöäųó Ēįįųóå įóĒ ķõŪóķųöŃõ ćóĒ ČöŽóęśćņ ĶóŹųóģ ķõŪóķųöŃõęĒ ćóĒ ČöĆó䜯õÓöåöćś All-llahu nuk e prish gjendjen e njė populli (nuk ua largon tė mirat) pėrderisa ata ta ndryshojnė veten e tyre". (Rra'd, 11)([4])



--------------------------------------------------------------------------------

[1] Ne mėnyrė qe lexuesi te mos keqkuptoje kėtė sinteze, po sjellim njė sqarim te shkurtėr rreth kėsaj: Libri i haditheve te Imam Ahmedit quhet Musned. Ne kėtė libėr Imami ka mbledhur hadithet duke i klasifikuar jo sipas tematikave por sipas emrave te transmetuesve te tyre nga sahabet dhe mu pėr kėtė, ēdo kapitulli ia vene emrin: Musnedi i filan sahabiut.


[2] Ihrami gjuhėsisht d.t.th: bėrja e diēkaje haram-te ndaluar ndėrsa kur thuhet njeriu ka hyre ne Ihram ka pėr qellim ka hyre ne muajt hurum (muajt e haxhit). Poashtu synohet me te veshja me te bardhe dhe ndalimi i veprave te zakonta, qofte marrėdhėnie me gruan, gjueti ne toke, etj. (Mu’xhemu Lugatu-l-Fukahai, f 31, autore: Muhammed Revas Kal’a xhi & Hamid Sadik Kanibi, Shtėpia botuese: Daru En Nefais, Botimi i dyte, 1988, Bejrut, Liban, Shėnim i Pėrkthyesit S.I

[3] Thėnia: Lebbejke Allahumme Lebbejke…

[4] Marrė nga: http://www.saaid.net , Pėrshtati ne shqip: Sedat Gani Islami, 5 janar 2006, e enjte, Brunei Darussalam