PARA HAXHIT
Me emrin e Allahut, Mėshiruesit, Mėshirėbėrėsit!
Falėnderimet i takojnė Allahut ndėrsa pėrshėndetjet qofshin mbi Muhammedin, familjen, shokėt dhe mbarė pasuesit e tij!
Cdo musliman ėshtė kureshtar pėr kryerjen e ritit t Haxhit pėr arsye se Haxhi ka dobi tė shumta dhe lė gjurmė tė pashlyera nė individ e shoqėri. Haxhi ėshtė rrugė e devotshmėrisė, nėpėrmjet tij njeriu pastrohet nga mėkatet dhe shpėton nga zjarri i Xhehennemit. Ebu Hurejre transmeton se ka dėgjuar Pejgamberin, alejhi's salatu ve's selam duke thėnė:
" ćóä ĶĢųó įįå Żįć ķŃŻĖ ęįć ķŻÓŽ ŃĢŚ ßķęć ęįĻŹå Ććå
Kush kryen haxhin pa bėrė marrėdhėnie seksuale dhe pa shkelur dispozitat e tij, ai kthehet (i pastėr nga mėkatet) sikur atė dite kur e ka lindur nėna". ([1])
Amr b. Asi transmeton se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thėnė:
" ęĆä ĒįĶĢ ķåĻć ćĒ ßĒä ŽČįå
Haxhi shkatėrron mėkatet e mėparshme". ([2])
Ibni Omeri transmeton se Muhammedi, alejhi's salatu ve's selam ka thėnė:
" ĒįŪĒŅķ Żķ ÓČķį Ēįįå ęĒįĶĒĢ ęĒį挏ćŃ ęŻĻ Ēįįå ĻŚĒåć ŻĆĢĒČęå ęÓĆįęå ŻĆŚŲĒåć
Luftėtari ne rrugėn e Allahut, haxhiu dhe umrebėrėsi janė delegacion i Allahut; i ftoi dhe iu pėrgjigjėn, e luten dhe ua plotėsoi lutjen". ([3])
Kėto janė stimulimet e Haxhit por qė Haxhi ta ketė kėtė tretman patjetėr njeriu duhet tė jeteė i kujdesshėm ndaj disa gjėrave tė cilat janė shkaqe qė privojnė atė prej pranimit tek Allahut. Ky punim modest i referohet pikėrisht kėtij qėllimi, dhe, nė formė mėsimesh tė ndara nė pika, ai udhėzon muslimanin qė ka vendosur ta kryeje haxhin drejt njė rruge tė qėlluar, qė me lejen e Allahut, do ta shpie atė tek Haxhi i pranuar, shpėrblim pėr tė cilin ėshtė caktuar Xhenneti.
1. Devotshmėria
Haxhi i nderuar! Devotshmėria ėshtė njė petk, tė cilin duhet ta veshėsh para e pas haxhit, madje duhet ta mbash gjatė tėrė jetės, verė e dimėr. Nėse ke vendosur qė ta kryesh Haxhin dije se nevoja jote pėr devotshmėri ėshtė mė e madhe se sa nevoja pėr banim, ushqim e mjete udhėtimi. Nėse paraprakisht nuk je pėrgatitur se nė Haxh je duke shkuar pėr ta rritur besimin, pėr teė shtuar edhe mė bindjen se Islami ėshtė e vėrteta e vetme, se Allahu meriton tė adhurohet dhe me ligj te Tij tė veprohet, atėherė nuk di se cili do te jetė rezultati i kėtij haxhi.
Se ēka ėshtė devotshmėria dhe ēfarė tretmani i ėshtė bėrė nė fe tregojnė fjalėt nė vijim: Devotshmėria ėshtė bazė dhe shtyllė e besimit nė Allahun e Madhėruar. Devotshmėria ėshtė frikėrespekt pėr Allahun, veprim me Kuranin, pėrgatitje pėr ahiretin dhe pajtimin me tė paktėn (prej kėnaqėsive tė kėsaj dynjaje).
Devotshmėria d.t.th.: qė nė mes teje dhe zjarrit tė Xhehennemit tė vėsh njė bllokadė tė ēeliktė, tė ndėrtuar nga zbatimi i urdhėresave dhe largimi nga ndalesat si dhe pasimi i asaj qė ėshtė shpallur neė Kuran e Sunnet. Me kėtė arrihet shpėtimi nga zjarrmi, qė ėshtė synim dhe dėshirė e ēdo muslimani. Thotė Allahu:
Żćä ŅĶŅĶ Śä ĒįäĒŃ ęĒĻĪį ĒįĢäÉ ŻŽĻ ŻĒŅ ęćĒ ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ ĒįÅćŹĒŚ ĒįŪŃęŃ
...e kush shmanget zjarrit e futet nė xhennet, ai ka arritur shpėtim, e jeta e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr pos njė pėrjetim mashtrues. (Ali Imran, 185)
Devotshmėria ėshtė porosia e Allahut dhėnė besimtarėve kudo dhe kurdo qenė. Thotė Allahu:
ķĒ ĆķåĒ ĒįŠķä ĀćäęĒ ĒŹŽęĒ Ēįįå ĶŽ ŹŽĒŹå ęįĒ ŹćęŹä ÅįĒ ęĒäŹć ćÓįćęä
O ju qė besuat, kini frikė All-llahun me sinqeritet tė vėrtetė dhe mos vdisni, pos vetėm duke qenė muslimanė (besimtarė)!. (Ali Imran, 102)
ęįŽĻ ęÕķäĒ ĒįŠķä ĆŹęĒ ĒįߏĒČ ćä ŽČįßć ęÅķĒßć Ćä ĒŹŽęĒ Ēįįå
...Ne ju patėm sugjeruar atyre qė iu pat dhėnė libri para jush, e edhe juve qė tė keni frikė nga All-llahu.... (en-Nisa, 131)
Devotshmėria ėshtė ēelės i ēdo tė mire dhe dry i ēdo tė keqeje. Eshtė shkak pėr faljen e mėkateve, shlyerjen e gabimeve, shtimin e rrizkut, zmadhimin e shpėrblimit, zgjidhjen e problemeve dhe ēlirimin nga brengat e mėrzitė. Thotė Allahu:
ęćä ķŹŽ Ēįįå ķĢŚį įå ćĪŃĢĒ ęķŃŅŽå ćä ĶķĖ įĒ ķĶŹÓČ
...e kush u pėrmbahet dispozitave tė All-llahut, atij Ai i hap rrugė, 3. Dhe e furnizon atė prej nga nuk e kujton fare.... (et-Talak, 2-3)
" Åä ŹŹŽęĒ Ēįįå ķĢŚį įßć ŻŃŽĒäĒš ęķßŻŃ Śäßć ÓķĘĒŹßć ęķŪŻŃ įßć ęĒįįå Šę ĒįŻÖį ĒįŚŁķć
... nėse keni frikė All-llahun, Ai do tė vėrė udhėzim (nė zemrat tuaja) pėr ju, do t'ua mbulojė tė kėqijat, do t'ua falė mėkatet. All-llahu ėshtė dhurues i madh. (el-Enfal, 29)
ęćä ķŹŽ Ēįįå ķßŻŃ Śäå ÓķĘĒŹå ęķŚŁć įå ĆĢŃĒš
... e kush e ka frikė All-llahun, Ai atij ia shlyen tė kėqijat dhe ia shton shpėrblimin. (et-Talak, 5)
2. Cuarja e amaneteve nė vend
Moralisht, nuk ėshtė mirė qė njeriu tė niset ta ēojė nė vend amanetin e Allahut pėr kryerjen e haxhit ndėrsa kėndej amanetet qė ka karshi krijesave tė Allahut ti anashkalojė e dhe tė mos i pėrfill. Allahu ka mė sė shumti merita qė amaneti i Tij tė kryhet sė pari porse tradita e njė njeriu qė nuk ēon amanetet nė vend ėshtė e tillė qė as amanetin e Allahut nuk mund ta kryejė. Nėse haxhiu apo ēdokush tjetėr ka marrė nė amanet diē, atėherė ai patjetėr duhet ta ktheje atė gjė tek i zoti i saj. Nuk bėn assesi ta takojė Allahu nė njė gjendje tė tillė. Allahu thotė:
Åä Ēįįå ķĆćŃßć Ćä ŹÄĻęĒ ĒįĆćĒäĒŹ Åįģ ĆåįåĒ
All-llahu ju urdhėron qė t'u jepni amanetin tė zotėve tė .... (en-Nisa, 58)
Amanetet janė tė drejta tė pėrbashkėta tė njerėzve ndėrmjet vete, dhe kėshtu, nėse ndonjėri ia cungon kėtė tė drejtė dikujt nė kėtė botė, nesėr nė ahiret gjithsesi se do tia ktheje atė por nė formėn dhe mėnyrėn e padėshiruar prej tij. Do ti merren ato tė mira qė i ka, nėse ka, ose do ti hidhen sipėr mėkatet e atij qė ia ka shkelur tė drejtėn, nėse nuk ka tė mira, dhe kėshtu do tė japė llogari para Allahut ose pa tė mira ose me gabime dhe mėkate tė shumta.
3. Ikja nga mashtrimet e dunjase dhe kapja pėr realitetit tė ahiretit
Haxhi! Derisa ke vendosur ta kryesh haxhin, njė rit qė me pamjet e tij shumė ta pėrkujton ahiretin, ringjalljen dhe daljen para Allahut pėr tė dhėnė llogari, mendo se pėr kėtė gjė kemi nevojė ēdoherė. Mendo se tė pėrgatitemi pėr ahiret duhet ēdoherė sidomos kur nuk e dimė se a do tė mundemi tani qė kemi bėrė pėrgatitjet materiale pėr kėtė udhėtim ta kryejmė atė. Ndoshta vdekja na zė para udhėtimit dhe kėshtu tek Allahu shkojmė me atė qė bėmė e punuam. Allahu ka tėrhequr vėrejtjen nė Kuran qė tė mos mashtrohemi me kėnaqėsitė kalimtare tė kėsaj dynjaje e ka thėnė:
ĒŚįćęĒ ÅäćĒ ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ įŚČ ęįåę ęŅķäÉ ęŹŻĒĪŃ Čķäßć ęŹßĒĖŃ Żķ ĒįĆćęĒį ęĒįĆęįĒĻ ßćĖį ŪķĖ ĆŚĢČ Ēį߯ĒŃ äČĒŹå Ėć ķåķĢ ŻŹŃĒå ćÕŻŃĒš Ėć ķßęä ĶŲĒćĒš ęŻķ ĒįĀĪŃÉ ŚŠĒČ ŌĻķĻ ęćŪŻŃÉ ćä Ēįįå ęŃÖęĒä ęćĒ ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ ÅįĒ ćŹĒŚ ĒįŪŃęŃ
Ju njerėz dijeni se jeta e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se lojė, kalim kohe nė argėtim, stoli, krenari mes jush dhe pėrpjekje nė shtimin e pasurisė dhe tė fėmijėve, e qė ėshtė si shembull i njė shiu prej tė cilit bima i habit bujqit, e pastaj ajo thahet dhe e sheh atė tė verdhė, mandej bėhet e thyer, e llomitur, e nė botėn tjetėr ėshtė dėnimi i rėndė, por edhe falje mėkatesh dhe dhurim i kėnaqėsisė nga All-llahu; pra jeta e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se pėrjetim mashtrues. (el-Hadid, 20)
ßį äŻÓ ŠĒĘŽÉ ĒįćęŹ ęÅäćĒ ŹęŻęä ĆĢęŃßć ķęć ĒįŽķĒćÉ Żćä ŅĶŅĶ Śä ĒįäĒŃ ęĆĻĪį ĒįĢäÉ ŻŽĻ ŻĒŅ ęćĒ ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ ÅįĒ ćŹĒŚ ĒįŪŃęŃ
Secili njeri do tė shijojė vdekjen, e shpėrblimet tuaja u plotėsohen ditėn e kijametit, e kush shmanget zjarrit e futet nė xhennet, ai ka arritur shpėtim, e jeta e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr pos njė pėrjetim mashtrues. (Ali Imran, 185)
Edhe Muhammedi, alejhis selam ka bėrė njė vėrejtje tė tillė. Ai, alejhis selam, nė njė fjalė tė tij ka thėnė:
ĒįĻäķĒ ćįŚęäÉ ćįŚęä ćĒ ŻķåĒ ÅįĒ ŠßŃ Ēįįå ęćĒ ęĒįĒå ęŚĒįćĒš ę揌įćĒš
Dynjaja dhe tėrė ēka ka nė tė ėshtė e mallkuar me pėrjashtim tė pėrkujtimit tė Allahut dhe ēka e pason atė (qė Allahu e do prej gjėrave tė kėsaj bote), tė dijetarit dhe atij qė mėson. ([4])
4. Kujdes borxhin!
Allahu i Madhėruar me urtėsinė e Tij nuk ka krijuar njerėzit tė ngjashėm as nė pamje, as nė karakter por as nė pasuri. Thotė Allahu:
ęĒįįå ŻÖį ČŚÖßć Śįģ ČŚÖ Żķ ĒįŃŅŽ
All-llahu favorizoi disa prej jush mbi disa tė tjerė nė furnizim.... (en-Nahl, 71)
ęŻķ ĒįÓćĒĮ ŃŅŽßć ęćĒ ŹęŚĻęä
E nė qiell ėshtė furnizimi juaj dhe ajo qė ju premtohet. (edh-Dharijat, 22)
Njerėzit dallojnė nė furnizim nga aspekti i shumicės e pakicės; ka tė pasur e tė varfėr, ka qė janė nė mes, por qė tė gjithė, janė tė varfėr pėr Allahun, dhe mu pėr kėtė, tė pasurit, qė varen plotėsisht prej Allahut, e kanė obligim qė tė ndihmojnė skamnorėt dhe tė varfrit. Allahu dhe Muhammedi, alejhis selam ua pėrkujtuan borxhdhėnėsi borxhmarrėsin e ka vėlla para se ta ketė tė tillė. Ka thėnė Allahu:
ÅäćĒ ĒįćÄćäęä ĒĪęÉ
S'ka dyshim se besimtarėt janė vėllezėr.... (el-Huxhurat, 10)
Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
ĒįćÓįć ĆĪę ĒįćÓįć
Muslimani ėshtė vėlla i muslimanit.... ([5])
Ndryshe, nėse njeriu keqpėrdor kėtė pasuri dhe nuk interesohet pėr tė varfrit, do tė ketė dėnim tek Allahu. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
Åä ŃĢĒįĒš ćä ĆćŹķ ķĪęÖęä Żķ ćĒį Ēįįå ČŪķŃ ĶŽ Żįåć ĒįäĒŃ
Vėrtet, ka njerėz nga ummeti tim qė pasurinė e Allahut e shpenzojnė (manipulojnė me tė) pa tė drejtė. Ata do ta kenė zjarrin (e Xhehennemit pėr shpėrblim). ([6])
ćä ĆĪŠ ĆćęĒį ĒįäĒÓ ķŃķĻ ĆĻĒĮåĒ ĆĻ Ēįįå Śäå ęćä ĆĪŠåĒ ķŃķĻ ÅŹįĒŻåĒ ĆŹįŻå Ēįįå
Kush merr pasuritė e njerėzve (borxh) por ka pėr qėllim kthimin e tyre mė pas, Allahu i ndihmon pėr njė gjė tė tillė. Ndėrsa ai qė merr dhe e kam pėr qėllim shkatėrrimin-humbjen e tyre (moskthimin), Allahu atė e shkatėrron (ose nė jeten e kėsaj botė ose nė Xhehennem). (Buhariu)
Nuk mund tė kalojmė tutje pa pėrmendur edhe njė tregim, baza e tė cilit ėshtė nė Sahihun e Buhariut, pėr dy shokėt qė njėri ia kishte huazuar tjetrit pėr hire tė Allahut 1000 dėrhemė. Kur erdhi koha e kthimit dhe ai ishte matanė detit, mbretėroi mot jashtėzakonisht i lig kėshtu qe udhėtimi u bė i pamundshėm. Borxhliu pėrkujtoi se i kishte marrė kėto para nė emėr tė Allahut kėshtu qė mori njė dru e hapi nė mes dhe i futi paratė aty e tha: O Allah, nė emrin Tėnd i morra, dėrgoja filanit. Borxhdhėnėsi kishte mbetur pa para dhe pa gjėra elementare tė familjes. Doli nė plazh tė detit tė mbledh ca dru tė vegjėl ta ndez zjarrin nė shtėpi. Rastėsisht e mori njė dru dhe kur e ēau te shtėpia pa nė tė 1000 dėrhemė. Tė nesėrmen moti u qetėsua dhe borxhliu, duke mos ditur se a i ka marrė apo jo paratė, erdhi dhe ia solli 1000 dėrhemė por pa se Allahu ia kishte dėrguar atij qė pėr hire tė Tij ia kishte dhėnė borxh ato para.
Vėlla haxhi dhe ju muslimanė tė nderuar, keni frikė Allahun e ktheni borxhet tuaja para se tiu vie dita kur as paraja dhe as fėmijėt nuk tė bėjnė dobi!
5. Dituria, mėsimi i saj pėr vete dhe tjerėve
Tė gjithė ne, pa dallim, kemi nevojė pėr dituri. Se sa rėndėsi ka dituria tregojne disa nga citatet kuranore nė vijim:
ķŃŻŚ Ēįįå ĒįŠķä ĆćäęĒ ćäßć ęĒįŠķä ĆęŹęĒ ĒįŚįć ĻŃĢĒŹ
...All-llahu i lartėson ata qė besuan prej jush, i lartėson nė shkallė tė lartė ata tė cilėve u ėshtė dhėnė dituri.... (el-Muxhadele, 11)
Žį åį ķÓŹęķ ĒįŠķä ķŚįćęä ęĒįŠķä įĒ ķŚįćęä
...Thuaj: "A janė tė barabartė ata qė dinė dhe ata qė nuk dinė.... (ez-Zumer, 9)
ÅäćĒ ķĪŌģ Ēįįå ćä ŚČĒĻå ĒįŚįćĒĮ
...Po All-llahut ia kanė frikėn nga robėrit e Tij vetėm dijetarėt.... (Fatir, 28)
Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
ćóäś ķõŃöĻś Ēįįųóåõ Čöåö ĪóķśŃšĒ ķõŻóŽųöåśåõ Żöķ ĒįĻųöķäö
Atij qė allahu ia do tė mirėn ia mėson fenė. ([7])
Nėse ke dėshirė tė jesh prej tyre, pra prej atyre qė Allahu ua dėshiron Xhennetin, lumturinė, qetėsinė shpirtėrore, haxhin beje rruge diturie ngase:
ęćä Óįß ŲŃķŽĒš ķįŹćÓ Żķå ŚįćĒš Óåį Ēįįå įå ŲŃķŽĒš Åįģ ĒįĢäÉ
Ai qė trason njė rrugė pėr dituri, Allahu trason me tė rrugėn pėr nė Xhennet. ([8])
ŲįČ ĒįŚįć ŻŃķÖÉ Śįģ ßį ćÓįć
Kėrkimi diturisė ėshtė obligim pėr ēdo musliman. ([9])
Haxhi, edhe pėr ty ėshtė obligim dituria. Mos e arsyeto veten me pleqėri. Dijetaret e mėdhenj zakonisht kohėn e Haxhit e shfrytėzonin edhe pėr dituri. Imami Ebu Hanife dhe Imam Maliku shfrytėzonin kėtė kohė pėr diskutime tė ēėshtjeve juridike islame.
6. Kujdes nga sėmundjet e zemrės
Kemi pėrmendur disa herė se zemra e njeriut nė trup luan rolin e komandantit nė ushtri. Nėse zemra ėshtė e mire i tėrė trupi ėshtė i mirė, nėse zemra ėshtė e prishur i tėrė trupi ėshtė i prishur. Nėse haxhi, siē pėrmendėm mė lartė, bėn pastrimin shpirtėror nga mėkatet, ėshtė shumė e palogjikshme qė tė merret njė udhėtim 2-3 javor e tė kryhet njė gjė e tillė. Haxhi, pėr tė mos e mohuar hadithin e Muhammedit, alejhis selam ngase ēdo fjalė e tij, alejhis selam, ėshtė e vėrtet, apo thėnė mė mirė pėr tė mos e keqinterpretuar atė pjesė qė pėrmend faljen e tė gjitha mėkateve, po tė kėshilloj qė qysh tani tė fillosh me parapėrgatitje pėr njė pastrim tė tillė, ndryshe atje pastrim me shkop magjik nuk ka. Po nuk i braktise paraprakisht veprat e kėqija haxhi nuk do tė kryej funksionin dhe rolin e tij siē duhet. Mu pėr kėtė pastroje veten nga gjėrat qė njollosin karakterin tėnd si musliman qoftė pėrgojim, bartje fjalėsh, tallje, nėnēmim, mendjemadhėsi, gėnjeshtėr, armiqėsi, urrejtje, etj. Pėrkujto se pėr pėrgojimin ka thėnė Allahu:
ęįĒ ķŪŹČ ČŚÖßć ČŚÖĒš ĆķĶČ ĆĶĻßć Ćä ķĆßį įĶć ĆĪķå ćķŹĒš ŻßŃåŹćęå ęĒŹŽęĒ Ēįįå Åä Ēįįå ŹęĒČ ŃĶķć
...dhe mos pėrgjoni njėri-tjetrin; a mos ndonjėri prej jush dėshiron tė hajė mishin e vėllait tė vet tė vdekur? Atė pra e urreni! Kini frikė nga ndėshkimi i All-llahut, e All-llahu ėshtė mėshirues, Ai pranon shumė pendimin. (el-Huxhurat, 12)
Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
Åä ĒįŚČĻ įķŹßįć ČĒįßįćÉ ćĒ ķŹČķä ŻķåĒ ķŅį ČåĒ Åįģ ĒįäĒŃ ĆČŚĻ ććĒ Čķä ĒįćŌŃŽ ęĒįćŪŃČ
Njeriu e thotė ndonjė fjalė, tė cilės nuk i kushton shumė rėndėsi e shkaku i saj futet nė Xhehennem mė thellė se sa distanca nė mes lindjes dhe perėndimit. ([10])
Pėr bartjen e fjalėve ka thėnė Muhammedi, alejhis selam:
įĒ ķĻĪį ĒįĢäÉ äćĒć
Nuk hyn nė Xhennet bartėsi i fjalėve. ([11])
Bartėsi i fjalėve ka njė ndėshkim nė varreza para se tė dal para Allahut nė Ditėn e Kijametit. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
ÅäåćĒ ķŚŠČĒä ęćĒ ķŚŠČĒä Żķ ßČķŃ Čįģ Åäå ßČķŃ: ĆćĒ ĆĶĻåćĒ ŻßĒä ķćŌķ ČĒįäćķćÉ ęĆćĒ ĒįĀĪŃ ŻßĒä įĒ ķÓŹŹŃ ćä Čęįå
Kėta tė dy po ndėshkohen nė varreza pėr shkak se nuk ia kanė konsideruar tė mėdha dy gjėra. Njėri barte fjalė ndėrsa tjetri nuk ishte i kujdesur gjatė urinimit. ([12])
Haxhi i nderuar, unė nuk di si ta sqaroj ndryshe hadithin e faljes sė mėkateve kur para vete kam kėto dy hadithe. Pra, largohu nga mėkatet qysh tani nėse do falje tė tyre.
7. Pėrkujtimi i Ahiretit dhe pėrgatitja pėr tė
Njė gjė duhet ta dish, tė pėlqeu apo jo. Ti patjetėr do tė vdesėsh. Thotė Allahu:
ęćĒ ĢŚįäĒ įČŌŃ ćä ŽČįß ĒįĪįĻ ĆŻÅķä ćŹ Żåć ĒįĪĒįĻęä ßį äŻÓ ŠĒĘŽÉ ĒįćęŹ ęäČįęßć ČĒįŌŃ ęĒįĪķŃ ŻŹäÉ ęÅįķäĒ ŹŃĢŚęä?
Ne, asnjė njeriu para teje (Muhammed) nuk i dhamė jetė tė pėrhershme, e nėse ti vdes, a mos do tė mbesin ata pėrgjithmonė? 35. Cdo krijesė do ta shijojė vdekjen, e Ne, nė shenjė sprove ju sprovojmė me vėshtirėsi e kėnaqėsi, dhe ju ktheheni te Ne. (el-Enbija, 34-35)
Para se tė shkosh nė vendet e shenjta pėr ta kryer Haxhin mos anashkalo assesi kėtė pike. Pėrkujto se:
ęćĒ åŠå ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ ÅįĒ įåę ęįŚČ ęÅä ĒįĻĒŃ ĒįĀĪŃÉ įåķ ĒįĶķęĒä įę ßĒäęĒ ķŚįćęä
Kjo jetė e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se dėfrim e lojė, e jetė e vėrtetė, pa dyshim ėshtė ajo e botės sė ardhme (Ahireti), sikur ta dinim. (el-Ankebut, 64)
Dije se zgjimi i vėrtet ndodhė me vdekjen, tė cilin ne do ta kuptojmė vetėm atėherė kur tė bėhemi banorė tė varrezave. Thotė Allahu:
?ĆįåĒßć ĒįŹßĒĖŃ ĶŹģ ŅŃŹć ĒįćŽĒČŃ
Juve u preokupoi pėrpjekja pėr shumimin (e pasurisė, tė fėmijėve, tė pozitės)! 2. Derisa tė mos i vizitoni varrezat (tė bėheni banues tė tyre - tė vdisni). (et-Tekathur, 1-2)
Mos ke frikė varfėrinė, pėr Zotin pasuria do tė na mashtrojė, por ki frikė sprovėn me tė. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
Åä ććĒ ĆĪĒŻ Śįķßć ćä ČŚĻķ ćĒ ķŻŹĶ Śįķßć ćä ŅåŃÉ ĒįĻäķĒ ęŅķäŹåĒ
Gjėnė qė unė e kam frikė pėr ju pas vdekjes sime janė bukuritė dhe stolitė e dunjase (mashtrimi ne to). ([13])
Definitivisht duhet ta kuptosh se:
Ēįįåć įĒ ŚķŌ ÅįĒ ŚķŌ ĒįĀĪŃÉ
O Zoti im, nuk jetė tjetėr pėrveē asaj tė ahiretit. ([14])
Nėse puna qenka kėshtu atėherė pėrse po e humb atė? Pėrse nuk mundohesh pėr ahiret?
U pajtuam se do tė vdesėsh e tash do te pajtohemi pėr diē tjetėr. Do te pajtohemi pėr shokun tėnd qė vjen me ty nga kjo botė. Thotė Muhammedi, alejhis selam:
ķŹČŚ ĒįćķŹ ĖįĒĖÉ : Ćåįå ęćĒįå ęŚćįå ” ŻķŃĢŚ ĒĖäĒä ” ęķČŽģ ćŚå ęĒĶĻ ķŃĢŚ Ćåįå ęćĒįå ęķČŽģ Śćįå
Tė vdekurin e pėrcjellin (deri nė varr) tri gjėra: familja, pasuria dhe vepra e tij. Dy tė parat kthehen ndėrsa mbetet njė. Kthehen familja dhe pasuria ndėrsa mbetet vepra e tij me tė. ([15])
Pajisu me ēka tė duash, zgjidh shok kė tė duash dhe vepro ēka tė duash se tė gjitha kėto nė ahiret do ti gjesh por disa me ty e disa kundėr teje, disa nė tė mirėn e disa nė tė keqen tėnde, e kėshtu me radhė.
8. Kujdes nga kamata!
Kamata ėshtė njė procedurė e ndyrė e fitimit tė parave. Zhvleftėsimin e saj ekonomik e ka bėrė Allahu nė Kuran kur ka thėnė:
ęĆĶį Ēįįå ĒįČķŚ ęĶŃć ĒįŃČĒ
...E All-llahu e ka lejuar shitblerjen, por e ka ndaluar kamatėn.... (el-Bekare, 275)
Nėse ke vendos tė shkosh nė Haxh atėherė pastroje pasurinė tėnde nga kamata ngase pėrveē qė nuk do tė kesh shpėrblim dije se krahas kėsaj ti edhe ke shfaqur aq mendjemadhėsi tė lartė ndaj Allahut saqė kėtė gjė Allahu nė Kuran e cilėsoi si njė lloj lufte. Thotė Allahu:
ķĒ ĆķåĒ ĒįŠķä ĀćäęĒ ĒŹŽęĒ Ēįįå ęŠŃęĒ ćĒ ČŽķ ćä ĒįŃČĒ Åä ßäŹć ćÄćäķä ŻÅä įć ŹŻŚįęĒ ŻĆŠäęĒ ČĶŃČ ćä Ēįįå ęŃÓęįå
E nė qoftė se nuk e bėni kėtė (nuk heqni dorė nga kamata), atėherė binduni se jeni nė konflikt me All-llahun dhe tė dėrguarin e Tij.... (el-Bekare, 279)
Nėse ke dėshirė a dish ushtrinė e Allahut shiko vetėm kėtė ajet:
ęćĒ ķŚįć ĢäęĻ ŃČß ĒįĒ åę
...e ushtrinė e Zotit tėnd nuk e di kush pos Atij.... (el-Muddeth-thir, 31)
Shprehjet: Mė fal, unė vetėm isha si dėshmitar, unė nuk dhashė e as nuk morra kamatė, nuk vlejnė. Muhammedi, alejhis selam:
įŚä ŃÓęį Ēįįå Āßį ĒįŃČĒ ęćęßįå ęßĒŹČå ęŌĒåĻķå
E ka mallkuar ngrėnėsin, atė qė jep kamatėn, shkruesin dhe dėshmitarė e saj. ([16])
9. Kujdes nga mitoja!
Kujdesi nga ēdo gjė e dyshimtė ėshtė moto e besimtarit. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
ćä ĒŹŽģ ĒįŌČåĒŹ ŻŽĻ ĒÓŹČŃĆ įĻķäå ęŚŃÖå ęćä ꎌ Żķ ĒįŌČåĒŹ ꎌ Żķ ĒįĶŃĒć
Ai qė ruhet nga tė dyshimtat, ai ka pastruar fenė dhe nderin e tij. Ndėrsa ai qė bie nė dyshime ai ka rėnė nė harame. ([17])
Ke vendosur ta kryesh haxhin ndėrsa paraprakisht je mallkuar. Po, po dhe apo more ryshfet, je i tillė. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
įóŚśäóÉõ Ēįįųóåö Śóįóģ ĒįŃųóĒŌöķ ęóĒįśćõŃśŹóŌöķ
Mallkimi i Allahut qoftė mbi atė qė jep mito dhe mbi atė qė merr. ([18])
Jo vetėm kaq, ka edhe njė specifike tjetėr. Thotė Muhammedi, alejhis selam:
Åä ŃĢĒįĒš ćä ĆćŹķ ķĪęÖęä Żķ ćĒį Ēįįå ČŪķŃ ĶŽ Żįåć ĒįäĒŃ
Vėrtet, ka njerėz nga ummeti tim qė pasurinė e Allahut e shpenzojnė (manipulojnė me tė) pa tė drejtė. Ata do ta kenė zjarrin (e Xhehennemit pėr shpėrblim). ([19])
10. Kujdes nga padrejtėsia!
Haxhi i nderuar! Kemi pėrmendur shumė herė se haxhi ėshtė nje prej riteve islame qe botėrisht shpreh adhurimin vetėm pėr Allahun, nė njėrėn anė, dhe barninė ndemjet njerėzve nė anėn tjetėr, ngase nė tavaf, nė namaz, nė ecjen ndėrmjet kodrave nuk ka tė pasur e tė varfėr, shqiptarė e turq, tė gjithė janė tė njėjtė. Nuk di si ke vendosur ta kryesh haxhin me kėto synime e qėllime qė ka ndėrsa ti ende u bėn zullum dhe padrejtėsi tė tjerėve. Nėse Allahu ia ka ndaluar padrejtėsinė Vetės sė Tij ēka mendon ti pėr vete se kush je qė tė bėsh padrejtėsi.
ķĒ ŚČĒĻķ Åäķ ĶŃćŹ ĒįŁįć Śįģ äŻÓķ ęĢŚįŹå Čķäßć ćĶŃćĒš ŻįĒ ŹŁĒįćęĒ
O robėrit e Mi, Unė ia kam ndaluar padrejtėsinė vetes Sime dhe e kam caktuar tė tillė nė mesin tuaj, andaj mos i bėni njėri tjetrit padrejtėsi. ([20])
Se sa rrezik ka padrejtėsia shiko nė vijim kėto hadith:
ĒŹųóŽõęĒ ĒįŁųõįśćó ŻóÅöäųó ĒįŁųõįśćó ŁõįõćóĒŹń ķóęśćó ĒįśŽöķóĒćóÉö
Keni frikė padrejtėsinė ngase ajo nė Ditėn e Kijametit iu sjell errėsira.... ([21])
Po, nė Ditėn e Kijametit, kur do tė dallohen besimtarėt e sinqertė me dritė, siē ka pėrmendur Allahu nė Kuran, ti do tė mbetesh ne errėsirė. Jo vetėm kaq, edhe do te jesh i mallkuar. Thotė Allahu:
ĆįĒ įŚäŹ Ēįįå Śįģ ĒįŁĒįćķä
... pra mallkimi i All-llahut qoftė kundėr mizorėve!. (Hud, 18)
Padrejtėsia ėshtė tri lloje:
§ Padrejtėsi ndaj Allahut. Kjo behet duke e mohuar Allahun e Plotfuqishėm.
§ Padrejtėsi ndaj vetvetes. Kjo bėhet duke ia obliguar vetes gjėrat qė nuk ke mundėsi, qofshin rite e adhurime apo punė tė pėrditshmėrisė.
§ Padrejtėsi ndaj tė tjerėve. Kjo bėhet kur njeriu shkel tė drejtėn e tjetrit. Muhammedi, alejhis selam ka thėnė:
Åöäųó Ēįįųóåó ķõŚóŠųöČõ ĒįųóŠöķäó ķõŚóŠųöČõęäó ĒįäųóĒÓó Żöķ ĒįĻųõäśķóĒ
Allahu ndėshkon ata qė ndėshkojnė njerėzit nė dunja. ([22])
Sedat G. ISLAMI
Struktura e temės ėshtė huazuar nga njė ligjėratė e Jahja b. Musa ez-ZEHRANI, Imam nė Xhaminė e Madhe nė Tebuk, por me pėrshtatje nė shqip sipas aktualitetit dhe rrethanave tona.
12 nėntor 2007, e hėnė
Vushtrri, Kosovė
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Buhariu dhe Muslimi
[2] Muslimi
[3] Transmeton Ibni Maxheh ndėrsa Shejh Albani e ka cilėsuar si te mire-hasen
[4] Transmetojnė Tirmidhiu dhe Ibni Maxheh ndėrsa Albani nė Sahihu ve daifu suleni Ibni Maxheh, 4112, e ka cilėsuar tė mirė-hasen.
[5] Transmetim unanim
[6] Me pak ndryshime ne tekst por me domethėnie tė njėjtė, ky hadith, ėshtė nė Sahihul xhamii, 2073
[7] Buhariu dhe Muslimi
[8] Muslimi
[9] Transmeton Ibni Maxheh ndėrsa Albani kėtė pjesė tė hadithit pa shtesėn tjetėr e ka cilėsuar autentike. Shih: Sahihu ve daiu suneni Ibni Maxheh, 224
[10] Transmetim unanim
[11] Transmetim unanim
[12] Transmetim unanim
[13] Transmetim unanim
[14] Transmetim unanim
[15] Transmetim unanim
[16] Muslimi
[17] Transmetim unanim
[18] Hadithi ėshtė autentik. Shih: Sahihu ve daiu suneni Ibni Maxheh, 2131.
[19] Me pak ndryshime nė tekst por me domethėnie tė njėjtė, ky hadith, ėshtė nė Sahihul xhamii, 2073
[20] Muslimi
[21] Muslimi
[22] Muslimi