DOMOSDOSHMERIA E TE KUPTUARIT TE FESE
Falėnderimet i takojnė Allahut ndėrsa pėrshėndetjet tona qofshin mbi te dėrguarin tone, Muhammedin, familjen, shokėt dhe mbare pasuesit e tij!
Nevoja pėr te folur pėr fenė, vlerėn, rėndėsinė, domosdoshmėrinė e mėsimit te saj, zbatimit, pėrfilljes dhe praktikimit te saj, sa vjen e shtohet. Sikur kėtė e obligon largimi i shoqėrive nga feja dhe mesimet e saja. Sot virtytet fetare konsiderohen te vjetruara, ne vend te tyre kane ardhur vlerat perėndimore, qė shquhen me vulgaritet, mashtrim, tradhti, eufori, falsitet, ēmenduri, epsh, droge, jete te shthurur, "bashkėjetesė", lakuriqėsi, me njė fjale, antivlerat konsiderohen vlera, te kėqijat te mira, lakuriqėsia mode, e kėshtu me radhe.
Meqė shkaku i pėrhapjes se kėtyre ėshtė pikėrisht largimi nga feja dhe vlerat e saj, neve do te mundohemi diē te flasim pėr nevojėn e mesmit te fesė duke e lutur Allahun qe te ne bekoje pėr suksese, te na jap rezultate pozitive ne punėn tone pėr Te dhe fenė e Tij si dhe tė na i pranoj te gjitha kėto ngase Ai ka mundėsi pėr njė gjė tė tillė!
Feja dhe Kur'ani qė i janė zbritur Muhammedit, alejhis selam janė gjėra tė mėdha andaj duhet mėsuar dhe ditur vlerėn e tyre. Thotė Allahu:
" Žõįś åõęó äóČóĆń ŚóŁöķćń (67) ĆóäŹõćś Śóäśåõ ćõŚśŃöÖõęäó
67. Thuaj: "Ky (Kur'ani) ėshtė njė kumtesė e madhe!. 68. Tė cilės ju ia ktheni shpinėn". (Sad, 67-68)
Ibni Kethiri ne koment te kėtij ajeti pėrmend: Eshtė lajm i madh, ēėshtje madhore, e kjo ėshtė: dėrgimi im tek ju (si pejgamber).
Muxhahidi, Shurejh el Kadiu dhe Es Sudijj kane thėnė se ky lajm i madh ėshtė Kur'ani.
" Śóćųó ķóŹóÓóĒĮįõęäó (1) Śóäö ĒįäųóČóÅö ĒįśŚóŁöķćö
Pėr ēka ata i bėjnė pyetje njėri-tjetrit? 2. Pėr lajmin e madh e tronditės". (en Nebe', 1-2)
Katadeja dhe Ibni Zejdi kane thėnė se lajm i madh ėshtė ringjallja pas vdekjes ndėrsa Muxhahidi thotė se lajm i madh ėshtė Kur'ani. Zuxhaxhi mendon se ai ėshtė pėr dėrgimin e Muhammedit, alejhis selam.
Mu pėr kėtė duhet qasur kėsaj feje ashtu siē iu qasen te parėt tanė, te cilėt Allahu i pėrshkroi:
"ųõćĶóćųóĻń ŃųóÓõęįõ Ēįįųóåö ęóĒįųóŠöķäó ćóŚóåõ ĆóŌöĻųóĒĮ Śóįóģ ĒįśßõŻųóĒŃö ŃõĶóćóĒĮ Čóķśäóåõćś ŹóŃóĒåõćś ŃõßųóŚšĒ ÓõĢųóĻšĒ
29. Muhammedi ėshtė i dėrguar i All-llahut, e ata qė janė me tė (sahabėt) janė tė ashpėr kundėr jobesimtarėve, janė tė mėshirshėm ndėrmjet vete, ti i sheh kah pėrulen (nė rukuė), duke rėnė me fytyrė nė tokė (nė sexhde)". (el Fet'hu, 29)
Ata nėse urdhėroheshin, zbatonin, nėse ndaloheshin, largoheshin, zemrat e tyre ishin mbushur me besim, shpirtrat e tyre me Njėjėsinė e Allahut dhe kthim kah Kur'ani dhe kuptimi i tij. Mu pėr kėtė kjo fe u bart dhe u ruajt nga njerėz te drejte gjenerate pas gjenerate, me diturinė te cilėn ua mėsoi Muhammedi, alejhis selam dhe pėr te cilėn i nxiti me fjalėt e tij:
" Åä ĒįĆäČķĒĮ įć ķęŃĖęĒ ĻķäĒŃĒ ęįĒ ĻŃåćĒ ęÅäćĒ ęŃĖęĒ ĒįŚįć Żćä ĆĪŠå ĆĪŠ ČĶŁ ęĒŻŃ
Pejgamberėt nuk kane lėnė trashėgimi as dinarė dhe as dėrhemė por kane lėnė trashėgimi diturinė. Kush e merr kėtė ai ka marrė njė fat tė madh".
" ćĖį ćĒ ČŚĖäķ Čå Ēįįå ćä ĒįŚįć ęĒįåĻģ ßćĖį ĒįŪķĖ ĒįßĖķŃ ĆÕĒČ ĆŃĒÖĒ
Shembulli i misionit tim, diturisė dhe udhėzimit, me te cilat janė dėrguar i ngjanė njė shiu qe zbret nė njė tokė...". (Muttefekun alejhi)
Pra, nėse ne jemi trashėgimtarė te kėsaj feje, kjo nuk ėshtė ēėshtje e lehte dhe joserioze, pėrkundrazi, ėshtė gjė e madhe, qe pėr hire te madhėshtisė se saj duhet kuptuar, mėsuar e studiuar. Allahu na e obligoi mėsimin e saj e saj e tha:
" ŻóĒŚśįóćś Ćóäųóåõ įóĒ Åöįóåó ÅöįųóĒ Ēįįųóåõ ęóĒÓśŹóŪśŻöŃś įöŠóäČößó
19. Atėherė, dije se nuk ka zot tjetėr pos All-llahut, kėrko falje pėr mėkatin tėnd...". (Muhammed, 19)
" ŻóįóęśįĒó äóŻóŃó ćöä ßõįųö ŻöŃśŽóÉņ ćųöäśåõćś ŲóĀĘöŻóÉń įųöķóŹóŻóŽųóåõęĒś Żöķ ĒįĻųöķäö ęóįöķõäŠöŃõęĒś Žóęśćóåõćś ÅöŠóĒ ŃóĢóŚõęĒś Åöįóķśåöćś įóŚóįųóåõćś ķóĶśŠóŃõęäó
122. Nuk ėshtė e nevojshme tė dalin nė luftė tė gjithė besimtarėt. E pėrse nga ēdo grumbull i tyre tė mos shkojė njė grup pėr t'u aftėsuar nė diturinė fetare, pėr ta mėsuar popullin e vet kur tė kthehet te ata, nė mėnyrė qė ata tė kuptojnė (e tė ruhen)". (et Tewbe, 122)
Pėr tė mbetur feja e forte, dominante, prijatare, duhet qe nė tė tė mbetet po me ketė status edhe dituria, ndryshe ndodhe mė e keqja. Pejgamberi, alejhis selam ka thėnė:
"Åä Ēįįå įĒ ķŽČÖ ĒįŚįć ĒäŹŅĒŚĒ- ķäŹŅŚå ćä ÕĻęŃ ĒįŚįćĒĮ įßä ķŽČÖ ĒįŚįć ČćęŹ ĒįŚįćĒĮ ĶŹģ ÅŠĒ įć ķČŽ ŚĒįć ĒŹĪŠ äĒÓ ŃÄęÓĒ ĢåĒįĒ ŻÓĘįęĒ ŻĆŻŹęĒ ČŪķŃ Śįć ŻÖįęĒ ęĆÖįęĒ
Allahu nuk e nxjerr diturinė me nxjerrje konkrete por e nxjerr-largon me vdekjen e dijetareve, kėshtu qė kur nuk mbetet dijetare, njerėzit jepen pas injoranteve, te cilėt i pyesin dhe te cilėn pėrgjigjen pa dituri dhe kėshtu shkaktojnė humbjen e vetvetes por edhe tė tyre". (Buhariu)
Ndoshta kėtu qėndron sekreti dhe urtėsia se perse mėsimi i fesė ėshtė konsideruar xhihadi me i madh. Ibni Abbasit i kishte ardhur njė njeri dhe i kishte thėnė: O Ibni Abbas! Dua te shkoj ne Xhihad pėr hire te Allahut! Ibni Abbasi nuk pajtoi me te dhe ne vend te kėsaj ia propozoi njė xhihad edhe me te madh:
" ĒČśäö ćÓĢĻĒ ꏌįć ĒįŚįć ęŚįć Żķå ĒįŻŃĒĘÖ ęĒįÓää” ŻŠĒß ĆŻÖį
Ndėrtoje ndonjė xhami, mėso ndonjė dituri dhe mėsojua (njerėzve) farzet dhe sunnetet nė tė ngase kjo ėshtė mė mirė".
Feja nuk ėshtė e pėrkufizuar ne hallall dhe haram dhe pėr kėtė arsye, te kuptuarit e fesė nuk do te thotė njohja e shkencės se fikhut, qe trajton kėtė tematike. Assesi, te kuptuar te fesė do te thotė te kuptuar te asaj qe i ėshtė zbritur Muhammedit, alejhis selam e qe pėrfshin hallallin, haramin dhe shume gjera tjera. Mu pėr kėtė, dijetaret i kane ndare shkencat fetare ne shkenca te ndryshme qe studentet te kenė me shume lehtėsi ne pėrvetėsimin e tyre. Kėshtu, mėsimi i shkencave fetare, e sidomos atyre bazike ėshtė mė se i domosdoshėm. Kėtu hyjnė mėsimi i besimit (akides), fikhut (jurisprudencės), moralit, etj. Kjo kuptohet nga ajetet dhe hadithi nė vijim:
" Åöäųó ĒįĻųöķäó ŚöäĻó Ēįįųåö ĒįÅöÓśįĒóćõ
19. Feja e pranueshme tek All-llahu ėshtė Islami". (Ali Imran, 19)
"ķóĒ ĆóķųõåóĒ ĒįųóŠöķäó ĀóćóäõęĒ ĒĻśĪõįõęĒ Żöķ ĒįÓųöįśćö ßóĒŻųóÉš
208. O ju qė besuat, hyni nė islamizmin e tėrėsishėm (pėrqafojeni fenė islame nė tėrėsi)...". (el Bekare, 208)
Nė tefsirin Zadu'l mesir ky ajet ėshtė komentuar kėshtu: ...ajeti ka zbritur pėrkitazi me besimtaret, te cilėt i urdhėron te pėrqafojnė te gjitha ligjet islame. Ky mendim ėshtė i Katades dhe Muxhahidit.
Edhe Begaviu ka bere njė koment te shkėlqyeshėm e ka thėnė: Hyni ne Islam dhe pėrqafoni te gjitha ligjet e tij dhe assesi mos kaloni-merrni ligje tjera.
Ebu Xha'feri, siē pėrmend Taberiu, nė koment te kėtij ajeti ka thėnė: Allahu i Madheruar ka patur per qellim me kete ajet: Veproni o besimtar me te gjitha ligjet e tij, vėrtetojeni Islamin me fjale e vepra dhe lerini rruget dhe gjurmet e djallit ngase ai ėshtė armiku juaj...".
"ŻóįóęśįĒó äóŻóŃó ćöä ßõįųö ŻöŃśŽóÉņ ćųöäśåõćś ŲóĀĘöŻóÉń įųöķóŹóŻóŽųóåõęĒś Żöķ ĒįĻųöķä
E pėrse nga ēdo grumbull i tyre tė mos shkojė njė grup pėr t'u aftėsuar nė diturinė fetare ". (et Tewbe, 122)
Transmeton Ibni Omeri nga Omeri se: Derisa ishim duke ndejtur tek Pejgamberi, alejhis salatu ves selam kur ja erdhi njė njeri me rroba shumė tė bardha dhe me flokė shumė tė zi. Nė tė nuk vėreheshin shenja udhėtimi dhe asnjėri prej nesh nuk e njihte. U ul tek Pejgamberi, alejhis salatu ves selam dhe bashkoi gjunjėt e tij me gjunjėt e tij (Pejgamberit, alejhis salatu ves selam) ndėrsa dorėn e vendosi mbi kofshėn e tij e tha:
O Muhammed! Cka ėshtė Islami?
U pėrgjigj: Tė dėshmosh se nuk ka zot tjetėr pėrveē Allahut dhe se unė jam i dėrguari i Tij, ta falėsh namazin, ta japėsh zekatin, ta agjėrosh ramazanin dhe ta kryesh haxhin.
Tha: Tė vėrtetėn e the.
Ne thotė transmetuesi- u ēuditėm prej tij: Po e pyet dhe po ia vėrteton fjalėt!
Pastaj tha: O Muhammed! Me trego se ēka ėshtė imani (besimi)?
Tė besosh nė Allahun, nė melaiket e Tij, nė tė dėrguarit e Tij, nė librat e Tij, nė ditėn e fundit, nė caktimin e Allahut: tė mirėn dhe tė keqen e tij- u pėrgjigj.
Tha: Tė vėrtetėn e the.
Ne thotė transmetuesi- u ēuditėm prej tij: Po e pyet dhe po ia vėrteton fjalėt!
Pastaj tha: O Muhammed! Cka ėshtė Ihsani (bamirėsia)?
Tha: Ta adhurosh Allahun sikur ta shohėsh, ngase ti, edhe nėse nuk e sheh Atė, Ai tė sheh ty...Pastaj, thotė transmetuesi, me takoi Pejgamberi, alejhis salatu ves selam pas tri ditėsh dhe mė tha: A e di se kush ishte ai burri? Thashė: Allahu dhe i dėrguari i Tij e dine mė sė miri. Tha: Ai ishte Xhibrili, ka ardhur qė tua mėsojė ēėshtjet e fesė suaj. ([1])
Dėshmia prej kėtij hadithi merret nga pjesa e fundit e tij sikur qe merret edhe nga pjesa e pare: Ai ishte Xhibrili, ka ardhur qė tua mėsojė ēėshtjet e fesė suaj. D.t.th.: e tere feja ėshtė mėsuar nga sahabet, qe kėtu ka pėrfshirė tri sfera: besimin, legjislacionin (Islamin) dhe moralin.
Mėsimi i fesė nuk ėshtė i veēante pėr dijetaret, jo, fenė duhet ta mėsojnė qe te gjithė porse me njė ndarje qe kanė bėrė dijetaret:
Ajo qe ėshtė FARZ AJN (obligim i domosdoshėm), e qe ēdokush duhet ta mėsoje. Kjo ėshtė dituria e gjerave esenciale ne besim, domethėnia e shehadeteve, realizim praktik te domethėnies se Njėjėsisė se Allahut ne krijim dhe adhurim (nuk duhet bere shok asgjė, nuk duhet shkuar tek falltaret, sihirbazėt, hajmalitė), besim i pėrgjithshėm ne atė qe ka ardhur e pėrgjithshme dhe ne detaje ne atė qe ka ardhur e detajizuar prej gjerave qe janė sekrete-gajb dhe prej gjerave qe Allahu ua obligoi njerėzit t'i besojnė, qofshin ato emra, cilėsi apo gjera sekrete-gajbe.
Muslimani duhet te dijė pėr fenė e tij aq sa nėse dikush i thotė:
A janė dy zota?
Pėrse nuk janė dy zota?
A ka Zoti fillim?
Perse Zoti nuk ka grua?
Perse Zoti nuk ka fėmijė?
Perse Isai nuk pranohet si djalė i Zotit?
Perse ta adhurojmė Zotin?
Cka nėse nuk e adhurojmė Zotin ?
Asnjė musliman nuk guxoje te gaboje ne kėto gjera. Madje edhe dyshimi sado pak i vogėl ne to te sjell ne gremine te ferrit.
Nuk janė dy zota pėr arsye se bota do te shkatėrrohej, nuk do te kishte me qetėsi, rend, harmonizim te ligjeve natyrore sepse secili zot do te bėnte atė qe te doje e bota pėrherė do te ishte arene e luftimit ne mes tyre. Thotė Allahu:
" ęś ßóĒäó ŻöķåöćóĒ ĀóįöåóÉń ÅöįųóĒ Ēįįųóåõ įóŻóÓóĻóŹóĒ ŻóÓõČśĶóĒäó Ēįįųóåö ŃóČųö ĒįśŚóŃśŌö ŚóćųóĒ ķóÕöŻõęäó
22. Sikur tė kishte nė to (nė qiej e nė tokė) zota pos All-llahut, ato tė dyja do tė shkatėrroheshin. Larg asaj qė i pėrshkruajnė ėshtė All-llahu, Zoti i Arshit". (el Enbija, 22)
" ćóĒ ĒŹųóĪóŠó Ēįįųóåõ ćöäś ęóįóĻņ ęóćóĒ ßóĒäó ćóŚóåõ ćöäś Åöįóåņ ÅöŠšĒ įóŠóåóČó ßõįųõ Åöįóåņ ČöćóĒ ĪóįóŽó ęóįóŚóįĒ ČóŚśÖõåõćś Śóįóģ ČóŚśÖņ ÓõČśĶóĒäó Ēįįųóåö ŚóćųóĒ ķóÕöŻõęäó
91. All-llahu nuk ka marrė pėr Vete kurrfarė fėmijė (as nga engjėjt, e as nga njerėzit), nuk ka me Tė ndonjė zot tjetėr, pse (sikur tė kishte zot tjetėr), atėherė secili zot do tė veēohej me atė qė ka krijuar, dhe do tė dominonin njėri mbi tjetrin! I lartė, i pastėr ėshtė All-llahu nga ato qė ia pėrshkruajnė". (el Mu'minune, 91)
Kush para Zotit?
Ka edhe te atille qe te bėjnė pyetje po kush para Zotit, madje kjo eshte cytje e djallit ngase Pejgamberi, alejhis selam ka thene se djalli aq shume e mundon njeriun derisa e ve ne dyshim se kush e ka kriju Allahun. Besimtari nese bie ne dyshime te tilla menjehere duhet te ike prej tyre dhe para se te vije tek ato duhet te mesoje pergjigjen shume thjeshte:
"Žįś åõęó Ēįįųóåõ ĆóĶóĻń (1) Ēįįųóåõ ĒįÕųóćóĻõ (2) įóćś ķóįöĻś ęóįóćś ķõęįóĻś (3) ęóįóćś ķóßõäś įóåõ ßõŻõęšĒ ĆóĶóĻń
1. Thuaj: Ai, All-llahu ėshtė Njė!
2. All-llahu ėshtė Ai qė ēdo krijesė i drejtohet (i mbėshtetet) pėr ēdo nevojė.
3. As s'ka lindur kė, as nuk ėshtė i lindur.
4. Dhe Atij askush nuk i ėshtė i barabartė". (Ihlas)
Njė prej shkaqeve te zbritjes se kėsaj kaptine ishte pyetja e disa pabesimtarėve se: ķĒ ćĶćĻ ĒäÓČ įäĒ ŃČß O Muhammed! Na e pėrshkruaj gjenezėn e Zotit tėnd? Allahu si pėrgjigje pėr pyetjen e tyre e zbriti kėtė kaptine.
Tolstoi ua kishte marrė njė shembull shume te mire pėr kėtė kur kishte polemizuar me disa e iu kishte thėnė: Numėroni nga dhjete deri ne njė. Ata numėruam dhe kur erdhėn tek njėshi u ndalen. Ta: Vazhdoni. Nuk ka mė para njėshit- iu pėrgjigjėn. As para Allahut nuk ka asgjė iu pėrgjigj shume thjesht Tolstoi.
Zoti nuk ka nevoje pėr grua dhe as pėr fėmijė ngase ēdo gjė ėshtė e Tij. Sikur Zoti te kishte grua kjo, ne logjiken njerėzore, do te nėnkuptonte edhe fundin e tij ngase martesa behet me qellim shtimi. Allahu ėshtė i pastėr nga kjo. Thotė Allahu:
"Žįś åõęó Ēįįųóåõ ĆóĶóĻń (1) Ēįįųóåõ ĒįÕųóćóĻõ (2) įóćś ķóįöĻś ęóįóćś ķõęįóĻś (3) ęóįóćś ķóßõäś įóåõ ßõŻõęšĒ ĆóĶóĻń
1. Thuaj: Ai, All-llahu ėshtė Njė!
2. All-llahu ėshtė Ai qė ēdo krijesė i drejtohet (i mbėshtetet) pėr ēdo nevojė.
3. As s'ka lindur kė, as nuk ėshtė i lindur.
4. Dhe Atij askush nuk i ėshtė i barabartė". (Ihlas)
" Ēįįųóåõ įóĒ Åöįóåó ÅöįųóĒ åõęó ĒįśĶóķųõ ĒįśŽóķųõęćõ įóĒ ŹóĆśĪõŠõåõ ÓöäóÉń ęóįóĒ äóęśćń įóåõ ćóĒ Żöķ ĒįÓųóćóĒęóĒŹö ęóćóĒ Żöķ ĒįśĆóŃśÖö ćóäś ŠóĒ ĒįųóŠöķ ķóŌśŻóŚõ ŚöäśĻóåõ ÅöįųóĒ ČöÅöŠśäöåö ķóŚśįóćõ ćóĒ Čóķśäó ĆóķśĻöķåöćś ęóćóĒ ĪóįśŻóåõćś ęóįóĒ ķõĶöķŲõęäó ČöŌóķśĮņ ćöäś Śöįśćöåö ÅöįųóĒ ČöćóĒ ŌóĒĮó ęóÓöŚó ßõŃśÓöķųõåõ ĒįÓųóćóĒęóĒŹö ęóĒįśĆóŃśÖó ęóįóĒ ķóĘõęĻõåõ ĶöŻśŁõåõćóĒ ęóåõęó ĒįśŚóįöķųõ ĒįśŚóŁöķćõ
255. All-llahu ėshtė njė, nuk ka zot tjetėr pėrveē Atij. Ai ėshtė mbikqyrės i pėrhershėm dhe i pėrjetshėm. Atė nuk e kap as kotja as gjumė, gjithēka ka nė qiej dhe nė tokė ėshtė vetėm e Tij. Kush mund tė ndėrmjetėsojė tek Ai, pos me lejen e Tij, e di tė tashmen qė ėshtė pranė tyre dhe tė ardhmen, nga ajo qė Ai di, tjerėt dinė vetėm aq sa Ai ka dėshiruar, Kursija e Tij (dija-sundimi) pėrfshijnė qiejt dhe tokėn. Kujdesi i Tij ndaj tė dyjave, nuk i vjen rėndė, Ai ėshtė mė i larti, mė i madhi". (el Bekare, 255)
" Žõįś Åöäś ßóĒäó įöįŃųóĶśćóäö ęóįóĻń ŻóĆóäóĒ Ćóęųóįõ ĒįśŚóĒČöĻöķäó
81. Thuaj: "Sikur Mėshiruesi (All-llahu) tė kishte fėmijė, unė do tė jem i pari adhurues (pse unė e di mė sė miri se ajo ėshtė gėnjeshtėr)!". (ez Zuhruf, 81)
Imam Taberiu ka pėrmendur ne koment te kėtij ajeti: Thuaj o Muhammed pabesimtarėve se nėse ju pretendoni se Allahu ka fėmijė, unė jam i pari qe besoj ne Allahun dhe iu pėrgėnjeshtroje juve si dhe mohoj ata qe thuani se Zoti ka fėmijė.
" įóęś ĆóŃóĻśäóĒ Ćóäś äóŹųóĪöŠó įóåśęšĒ įĒŹųóĪóŠśäóĒåõ ćöäś įóĻõäųóĒ Åöäś ßõäųóĒ ŻóĒŚöįöķäó
17. Sikur tė kishim dashur tė zbavitemi dhe sikur tė donim ta bėnim atė, Ne do tė zbaviteshim nė kompetencėn Tonė, por Ne nuk e bėmė atė". (el Enbija, 17)
Imam Taberiu ne tefsirin e tij ajeti e komenton kėshtu: Thotė Allahu, e lartėsuar qofte pėrmendja e Tij: Sikur Ne tė donim grua dhe fėmijė do t'i merrnim prej Nesh (nga Xhenneti), por nuk e bėjmė kėtė dhe kjo nuk bėn dhe nuk na pėrket ne...
Ibrahim Nah'iu, siē pėrmend Ibni Kethiri, ne koment te kėtij ajeti ka thėnė: Do tė merrnim grua nga hyritė e Xhennetit. Ndėrsa Ikrimeja dhe Sudiu mendojnė se pėr qellim ne ajet ėshtė fėmija.
Edhe Begaviu ka pėrmendur ngjashėm me kėtė. Ai sikur dėshiron te na thotė neve se Allahu i Madhėruar po te merrte grua nuk do te zgjidhte nga banoret e tokės por nga banoret e qiellit, dhe sikur te ishte kjo e lejuar ne kuadėr te cilėsive te Tij, Ai do tė merrte grua ne atė mėnyrė qė ne nuk do ta shihnim."
Kėtu bie poshtė teoria e te krishterėve pėr Isain dhe Merjemen se janė fėmija dhe gruaja e Zotit ngase kėta janė parė nga njerėzimi ndėrsa fėmija dhe gruaja e Zotit, po te kishte, nuk do te duhej te shiheshin nga njerėzit siē nuk shihet Allahu.
Nė Zadul mesir janė pėrmendur shkaqet e zbritjes sė kėtij ajeti:
· Pabesimtarėt thanė se melaiket janė vajzat e Allahut, vajzat e Tij janė perėndesha, kėshtu qe si demantim zbriti ky ajet. Kėtė e pėrcjell Ebu Salihi nga Ibni Abbasi.
· Tė krishterėt e Nexhranit thanė se Isai ėshtė djalė i Zotit kėshtu qė Allahu demantoi kėtė thėnie te tyre nėpėrmjet kėtij ajeti. Kėtė e ka thėnė Mukatili.
Autori i tefsirit bėn edhe njė koment te bukur e thotė se sikur Allahu tė kishte grua dhe fėmijė, ata do t'i merrte me vete ngase njeriu gruan dhe fėmijėt i merr me vete e nuk i lė rrugėve.
" óįęś ĆóŃóĒĻó Ēįįųóåõ Ćóäś ķóŹųóĪöŠó ęóįóĻšĒ įĒÕśŲóŻóģ ćöćųóĒ ķóĪśįõŽõ ćóĒ ķóŌóĒĮõ ÓõČśĶóĒäóåõ åõęó Ēįįųóåõ ĒįśęóĒĶöĻõ ĒįśŽóåųóĒŃõ
4. Sikur tė kishte dashur All-llahu tė ketė fėmijė, do tė zgjedhte atė qė dėshiron nga ēka Ai vetė krijon. I pastėr ėshtė Ai! Ai ėshtė All-llahu, i vetmi, i fuqishmi!". (ez Zumer, 4)
Nė Zadul mesir qėndron: Sikur Allahu tė donte fėmijė do tė zgjidhte nga ajo qė ka krijuar, e qė sipas Mukatilit, janė melaiket.
Sa'di thotė se sikur puna tė ishte siē mendojnė mendjelehtit, Allahu do tė zgjidhte nga krijesat e Veta ēka te dojė, do ta veēonte pėr vete, do ta konsideronte si fėmijė dhe nuk do te kishte nevoje fare pėr grua (qe t'ia linde Atij fėmijėn).
Edhe Ibni Kethiri bėn njė koment te bukur, siē e ka zakon, e thotė: Cėshtja nuk ėshtė siē ata mendojnė (se Isai ėshtė djalė i Zotit) ngase Ai do tė zgjidhte fare te dojė. Kushti (sharti) gjuhėsor kėtu nuk pėrcakton qe patjetėr edhe tė ndodhe, d.t.th.: kjo nuk pėrcakton se Allahu ka fėmijė, jo ishin, por dikė tjetėr, jo, kėtu pėr qellim ėshtė pėrgėnjeshtrimi i asaj qe ata patėn pretenduan.
Kėtu assesi nuk pėrbuzet personaliteti i ishit, ai mbetet pejgamber i Allahut, qe pėr neve besimi dhe respekti i tij janė obligative, porse Allahu sqaron statutin e tij prej njeriu dhe se pse ai nuk ka baba nuk do te thotė se ėshtė djalė i Zotit.
" ęóķóĢśŚóįõęäó įöįųóåö ĒįČäĒŹ ÓõČśĶóĒäóåõ ęóįóåõćś ćųóĒ ķóŌśŹóåõęäó
57. Ata i pėrshkruajnė All-llahut vajza. I pastėr ėshtė Ai nga ajo!, ndėrsa vetes sė tyre (i pėrshkruajnė) ēka ua ka ėnda (djemtė)". (en Nahl, 57)
Dijetari i mirėnjohur, Shenkiti, nė koment tė kėtij ajeti ka thėnė:
Allahu i madhėruar ka pėrmendur nė kėtė ajet se pabesimtarėt besojnė se Allahu ka vajza. Huzaa dhe Kenanah (dy fise) besonin se melaiket janė vajzat e Allahut, siē ka thėnė Allahu:
" ęóĢóŚóįõęĒś ĒįćįĒĘßÉ ĒįŠķä åõćś ŚöČóĒĻõ ĒįŃĶćä ÅöäóĒĖĒš
19. Edhe engjėjt qė janė adhurues tė Zotit i quajnė femra? ". (ez Zuhruf, 19)
Ata jo vetėm qe pretenduan fėmijė pėr Allahun por edhe ia pėrshkruan Atij fėmijėt e pavlere sipas tyre- vajzat, te cilat pėr vete i urrenin
Thotė Allahu:
ęóÅöŠóĒ ČõŌųöŃó ĆóĶóĻõåõćś ČöĒįśĆõäśĖóģ Łóįųó ęóĢśåõåõ ćõÓśęóĻųšĒ ęóåõęó ßóŁöķćń (58) ķóŹóęóĒŃóģ ćöäó ĒįśŽóęśćö ćöäś ÓõęĮö ćóĒ ČõŌųöŃó Čöåö ĆóķõćśÓößõåõ Śóįóģ åõęäņ Ćóćś ķóĻõÓųõåõ Żöķ ĒįŹųõŃóĒČö ĆóįóĒ ÓóĒĮó ćóĒ ķóĶśßõćõęäó
Kur ndonjėri prej tyre lajmėrohet me (lindjen) vajzė, fytyra e tij prishet dhe bėhet pot mllef 59. Fshihet prej njerėzve, pėr shkak tė asaj tė keqeje me tė cilėn u lajmėrua (e konsideron bela, e jo dhuratė prej Zotit). Mandej, (mendon) a do ta mbajė atė, ashtu i pėrulur, apo do ta mbulojė atė (tė gjallė) nė dhe. Sa i keq ėshtė ai gjykim i tyre. (Nahl, 58-59)
" ęóÅöŠóĒ ĒįćęĮęĻÉ ÓõĘöįóŹś ČöĆóģųö ŠóäČņ ŽõŹöįóŹś
8. Dhe kur tė pyeten ato vajza tė varrosura tė gjalla, 9. Pėr ēfarė mėkati ato janė mbytur". (et Tekvir, 8-9)
Mu pėr kėtė, Allahu ne shume vend ne Kur'an ka potencuar se kjo ndarje, vajzat pėr Allahun meshkujt pėr vete, ėshtė e padrejte dhe prej shpifjeve me te mėdha. Thotė Allahu:
" Ćóįóßõćõ ĒįŠßŃ ęóįóåõ ĒįĆäĖģ Źöįśßó ÅöŠĒš ŽöÓśćóÉń ÖķŅģ
21. A mendoni se meshkujt janė tuajėt, e tė Atij femrat? 22. Atėherė ajo ėshtė njė ndarje e padrejtė!". (en Nexhm, 21-22)
" ĆóįĒó Åöäųóåõć ćųöäś ÅöŻśßöåöćś įóķóŽõęįõęäó ęóįóĻó Ēįįå ęóÅöäųóåõćś įóßóĒŠöČõęäó ĆóÕśŲóŻóģ ĒįČäĒŹ Śįģ ĒįČäķä ćóĒįóßõćś ßóķśŻó ŹóĶśßõćõęäó
151. Vini re se si ata nga trillimet e tyre thonė: 152. "All-llahu ka lindė!" S'ka dyshim se ata janė gėnjeshtarė (kur thonė se engjėjt janė bijat e Zotit). 153. A thua vajzat Ai i ka bėrė mė tė zgjedhura se djemt? 154. Po ē'keni ju kėshtu, si po gjykoni ashtu?". (es Saffat, 151-154)
" ĆóŻóĆóÕśŻóĒßõćś ŃóČųõßõć ČĒįČäķä ęĒŹĪŠ ćöäó ĒįćįĒĘßÉ ÅöäóĒĖĒš Åöäųóßõćś įóŹóŽõęįõęäó ŽóęśįĒš ŚóŁöķćĒš
40. A mos u dalloi Zoti juaj me djem, e pėr vete zgjodhi melaike qė ju i mendoni femra? Vėrtet, ju jeni duke thėnė fjalė tė mėdha". (el Isra, 40)
" Ćóćö ĒŹĪŠ ćöćųóĒ ķóĪśįõŽõ ČóäóĒŹņ ęóĆóÕśŻóĒßõć ČĒįČäķä
16. A mos Ai nga ato qė krijoi, pėr vete pėrcaktoi vajza, kurse juve u dalloi me djem?". (ez Zuhruf, 16)
" Ćóćś įóåõ ĒįČäĒŹ ęóįóßõćõ ĒįČäęä
39. A mos vajzat janė tė Atij, kurse djemtė tuaj?". (et Tur, 39)
" ęóķóĢśŚóįõęäó įöįųóåö ćóĒ ķóßśŃóåõęäó
62. E ato (vajzat) qė i urrejnė pėr vete, ia mveshin All-llahut ...". (en Nahl, 62)
" Ćóęóćóä ķõäóŌųóĆõ Żöķ ĒįĶįķÉ ęóåõęó Żöķ ĒįĪÕĒć ŪóķśŃõ ćõČöķäņ
18. A, atė qė rritet me stoli e nė dialog ėshtė i paqartė (ia pėrshkruajnė Zotit)?". (ez Zuhruf, 18)
Madhėsinė dhe rrezikun e kėsaj e ka sqaruar ne ajetin:
" ęóŽóĒįõęĒś ĒŹĪŠ ĒįŃĶćä ęóįóĻĒš įóŽóĻś ĢöĘśŹõćś ŌóķśĘĒš ÅöĻųĒš ŹóßóĒĻõ ĒįÓćĒęĒŹ ķóŹóŻóŲųóŃśäó ćöäśåõ ęóŹóäŌóŽųõ ĒįĆŃÖ ęóŹóĪöŃųõ ĒįĢČĒį åóĻųĒš Ćóä ĻóŚóęśĒ įįŃĶćä ęóįóĻĒš ęóćóĒ ķóäČóŪöķ įįŃĶćä Ćóä ķóŹųóĪöŠó ęóįóĻĒš Åöä ßõįųõ ćóä Żöķ ĒįÓćĒęĒŹ ęĒįĆŃÖ ÅöįĒųó ĀŹöķ ĒįŃĶćä ŚóČśĻĒš
88. Ata thanė: "I Gjithėfuqishmi ka fėmijė".
89. Ju (jobesimtarė) vėrtet sollėt njė fjalė shumė tė shėmtuar.
90. Aq tė shėmtuar sa gati u copėtuan qiejt, gati pėlciti toka dhe gati u shembėn kodrat nga ajo (fjalė).
91. Pėr atė se tė Gjithėmėshirshmit i pėrshkruan fėmijė.
92. E tė Gjithėmėshirshmit nuk i takon tė ketė fėmijė.
93. Nuk ka tjetėr, vetėm se gjithė ēka ėshtė nė qiej e nė tokė ka pėr t'iu paraqitur Zotit si rob". (Merjem, 88-93)
" Åöäųóßõćś įóŹóŽõęįõęäó ŽóęśįĒš ŚóŁöķćĒš
Vėrtet, ju jeni duke thėnė fjalė tė mėdha". (el Isra, 40)
Pėrse Isai nuk pranohet si djalė i Zotit?
Nuk pranohet si djalė i Zotit ngase arsyeja e te krishterėve ėshtė e dobėt. Nėse Isai, qe ne fenė tone ėshtė pejgamber i Zotit si te gjithė pejgamberėt tjerė, meriton te quhet tek te krishterėt zot pėr arsye se nuk ka baba, atėherė Ademi pa baba dhe pa nene do te ishte me meritor te quhej zot. Thotė Allahu:
" Åöäųó ćóĖóįó ŚöķÓóģ ŚöäśĻó Ēįįųóåö ßóćóĖóįö ĀĻóćó ĪóįóŽóåõ ćöäś ŹõŃóĒČņ Ėõćųó ŽóĒįó įóåõ ßõäś Żóķóßõęäõ
59. Vėrtet, ēėshtja e Isait (tė lindur pa baba) tek All-llahu ėshtė sikurse ēėshtja e Ademit. Atė e krijoi Ai nga dheu, e pastaj atij i tha: "Bėhu"! ai u bė". (Ali Imran, 59)
Perse ta adhurojmė Zotin?
Pėr arsye se Allahu na ka krijuar, qėllimi i krijimit tone ėshtė adhurimi i Zotit, pėr arsye se te mirat e Zotit janė te pa fund. Te shohim argumentet pėrkatėse pėr kėtė qe thamė:
"56. Unė nuk i krijova xhinėt dhe njerėzit pėr tjetėr pos qė tė mė adhurojnė". (Dharijat, 56)
Mos adhurimi i Zotit d.t.th.: largim prej qėllimit pėr te cilin je krijuar dhe i ngjan anijes se madhe detare, e cila vendoset ne shkretėtirė pėr te udhėtuar. Apo i ngjan njeriut qe ne vend se te shkruaj me laps merr kėpucėn dhe ne vend se tė ec me kėpucė mundohet tė ec me laps. Kjo ėshtė e pamundur
Pastaj sikur kjo te mos ishte fare e caktuar si obligim vete ndėrgjegjja e pastėr do te na detyronte qe Allahun pėr mirėsitė e shumta qe na i ka dhėnė ta adhurojmė. Nėse doni te bindeni pėr kėtė imagjinojeni veten pa sy, pa hunde, me gjuhe, pa veshe, pa te menduar, pa e pa
Cfarė bukurie do te kishte natyra pas sy, ēfarė arome do te kishin lulet pa hunde, ēfarė efekti do te kishte kjo ligjėratė tani pa veshe, ēfarė dallimi do te kishim nga kafshėt pa te medituar?! Tash bindu dhe dėgjo ēka thotė Allahu:
" ęóĀŹóĒßõćś ćöäś ßõįųö ćóĒ ÓóĆóįśŹõćõęåõ ęóÅöäś ŹóŚõĻųõęĒ äöŚśćóÉó Ēįįųóåö įĒ ŹõĶśÕõęåóĒ Åöäųó ĒįÅäśÓóĒäó įóŁóįõęćń ßóŻųóĒŃń
34. Dhe Ai ju dha gjithatė qė e kėrkuat (qė kėrkoi nevoja juaj) dhe, edhe nė qoftė se pėrpiqeni t'i numėroni tė mirat e All-llahut, nuk do tė mund tė arrini t'i pėrkufizoni (nė numėr). Vėrtet, njeriu ėshtė i padrejtė dhe shumė pėrbuzės". (Ibrahim, 34)
" ęóįóŽóĻś ćóßųóäųóĒßõćś Żöķ ĒįĆŃśÖö ęóĢóŚóįśäóĒ įóßõćś ŻöķåóĒ ćóŚóĒķöŌó ŽóįöķįĒ ćóĒ ŹóŌśßõŃõęäó
10. Ne ju vendosėm nė tokė dhe ju mundėsuam jetesėn (mjetet pėr tė jetuar), e pak prej jush po falėnderoni". (el A'raf, 10)
" ęóćóĒ Čößõćś ćöäś äöŚśćóÉņ Żóćöäó Ēįįųóåö
53. Dhe ēdo tė mirė qė e keni, ajo ėshtė prej All-llahut, ". (en Nahl, 53)
" ęóåõęó ķõŲśŚöćõ ęóįĒ ķõŲśŚóćõ
(14. Thuaj: "A pos All-llahut, krijues i qiejve dhe i tokės,) qė ushqen tė tjerėt, ndėrsa vetė nuk ushqehet, (tė pranoj Zot tjetėr...)". (el En'am, 14)
" Žõįś ßõįųń ćöäś ŚöäśĻö Ēįįųóåö
Thuaju: "Tė gjitha janė nga All-llahu!...". (en Nisa, 78)
" ęóĆóćųóĒ ČöäöŚśćóÉö ŃóČųößó ŻóĶóĻųöĖś
11. E me tė mirat qė t'i dha Zoti yt, trego (udhėzo njerėz)!". (ed Duha, 11)
Cka nėse nuk e adhurojmė Zotin ?
Nėse ti nuk e adhuron Allahun atėherė ti ke mohuar te mirat e Tij. YDhe, dije se cka do qe te besh, falendro o moho, kjo aspak as nuk demton por as nuk forcon Allahun. Allahu ėshtė i falėnderuar edhe nese tere njereyimi e mohojne Atė. THote Allahu:
" ęóįóŽóĻś ĀŹóķśäóĒ įõŽśćóĒäó ĒįśĶößśćóÉó Ćóäö ĒŌśßõŃś įöįųóåö ęóćóäś ķóŌśßõŃś ŻóÅöäųóćóĒ ķóŌśßõŃõ įöäóŻśÓöåö ęóćóäś ßóŻóŃó ŻóÅöäųó Ēįįųóåó Ūóäöķųń ĶóćöķĻń ". ()
Rufjan eth Thevriu ka rrėfyer nga Zubejdi e ky nga Abdullahu se Muhammedi, alejhis selam ne koment te ajetit: " ĒŹųóŽõęĒ Ēįįųóåó ĶóŽųó ŹõŽóĒŹöåö t'ia keni friken Allahut me frikė tė sinqertė", ka thėnė: Ćä ķõŲóĒŚó ŻóįĒ ķõŚśÕóģ” ęóķõŌśßóŃó ŻóįĒ ķõßśŻóŃó” ęķõŠśßóŃ ŻóįĒ ķõäśÓóģ Tė respektohet e tė mos kundėrshtohet, te falėnderohet e tė mos mohohet, tė permendet e tė mos harrohet.
Thote Allahu:
" ŻóĆóćųóĒ ĒįÅäśÓóĒäõ ÅöŠóĒ ćóĒ ĒČśŹóįĒåõ ŃóČųõåõ ŻóĆóßśŃóćóåõ ęóäóŚųóćóåõ ŻóķóŽõęįõ ŃóČųöķ ĆóßśŃóćóäö (15) ęóĆóćųóĒ ÅöŠóĒ ćóĒ ĒČśŹóįĒåõ ŻóŽóĻóŃó Śóįóķśåö ŃöŅśŽóåõ ŻóķóŽõęįõ ŃóČųöķ ĆóåóĒäóäö
15. E njeriu, kur e sprovon Zoti i tij, e nderon dhe e begaton, ai thotė: "Zoti im mė ka nderuar!". 16. Por, kur pėr ta sprovuar ia pakėson furnizimin (e varfėron), ai thotė: "Zoti im mė ka nėnēmuar!". (el Fexhr, 15-16)
Nė njė hadithi me sened tė mirė-hasen:
" ćä įć ķŌßŃ ĒįŽįķį” įć ķŌßŃ ĒįßĖķŃ” ęćä įć ķŌßŃ ĒįäĒÓ įć ķŌßŃ Ēįįå. ęĒįŹĶĻĖ ČäŚćÉ Ēįįå ŌßŃ” ęŹŃßåĒ ߯Ń. ęĒįĢćĒŚÉ ŃĶćÉ” ęĒįŻŃŽÉ ŚŠĒČ
Kush nuk falėnderon pakicėn nuk falėnderon as shumicėn, kush nuk falėnderon njerėzit nuk falėnderon as Allahun, tė flasėsh pėr begatitė e Allahut ėshtė falėnderim, tė mos flasėsh ėshtė mohim, bashkimi ėshtė mėshirė ndėrsa ndarja ėshtė ndėshkim". (Transmeton Ahmedi ndersa Shejh Albani nė Silsiletu's sahihah, 2/276, e ka pėrmendur si hasen-tė mirė)
Njė njeri shkoi tek Ibrahim b. Ed'hemi dhe i tha:
O Ebu Is'hak! Unė e kam vėshtirė t'i kontrolloj epshet e mia andaj mė kėshillo!
Ibrahimi i tha: Nėse i pranon pese kushte dhe i praktikon ato, epshet tua nuk do te bėjnė aspak dem.
Cilat janė ato- pyeti me kureshtje njeriu?
Ibrahimi: Kur dėshiron ta kundėrshtosh Allahun mos ha nga rrizku i Tij.
Njeriu: Si te mos kur ēdo gjė ėshtė e Tij?!
Ibrahimi: A ėshtė e drejte te hash nga rrizku i Tij e pastaj t'ia thyesh urdhrat Atij?!
Njeriu: Cili ėshtė kushti i dyte?
Ibrahimi: Kur dėshiron ta kundėrshtosh Allahun largohu nga toka e Tij.
Njeriu: Si tė largohem nga toka kur ēdo gjė, ne toke e ne qiell, ėshtė e Tij?!
Ibrahimi: A ėshtė e drejte te hash nga rrizku i Tij, te jetosh ne token e Tij e pastaj te mos i bindesh Atij?!
Njeriu: Cili ėshtė kushti i trete?
Ibrahimi: Kur dėshiron ta kundėrshtosh Allahun shko ne njė vend ku Ai nuk te sheh dot.
Njeriu: Si tė shkoj unė kur Allahu me sheh kudo qe te jam dhe Atij nuk mund t'i fshihet asgjė?!
Ibrahimi: A ėshtė e drejte te hash nga rrizku i Tij, te jetosh ne token e Tij, te bindesh se Atij nuk i fshihet asgjė e pastaj ta kundėrshtosh Atė?!
Njeriu: Ke te drejte. Cili ėshtė kushti i katėrt?
Ibrahimi: Kur te vije jeleku i vdekjes thuaji le te pres pak sa te besh ndonjė vepėr te mire?
Njeriu: Por ai nuk me dėgjon mua?!
Ibrahimi: Nėse e di se meleku i vdekjes nuk bėn lėshim, nuk te jep kohe qe te pendohesh dhe te besh ndonjė vepėr te mire, me thuaj, si mendon te shpėtosh?!
Njeriu: Cili ėshtė kushti i peste?
Ibrahimi: Kur te vijnė engjėjt e Xhehennemit tė tė marrin mos shko me ta.
Njeriu: Ata nuk me pyesin, me marrin me forcė, desha apo nuk desha unė.
Ibrahimi: Atėherė me thuaj si ke menduar pėr shpėtimin tėnd?
Njeriu: Mjaft! Pendohem tani tek Allahu dhe kėrkoj falje pėr mėkatet e mija.
Njeriu vėrtet u tregua i sinqerte dhe me nuk i beri mėkat Allahut derisa vdiq.
Pastaj edhe ne sferėn e adhurimit duhet mėsuar se si te falemi, te marrim abdes, pastrohemi , etj. Kjo ėshtė obligim pėr arsye se lidhet me njė obligim e qe ėshtė namazi. Pra derisa namazi nuk vlen pa abdes, mėsimi i abdesit mbetet obligim pėr ne.
Nėse dikush te thotė se sabahu i ka tri regate, dreka 3, ikindia 5, akshami 2, jacija 1, ti automatikisht duhet ta refuzosh dhe ti pėrgjigjesh se sabahu i ka 2 (fary), dreka 4, ikindia 4, akshami 3, jacija 4.
Nėse te thotė se larja e fytyrės nuk hyn ne abdes ti duhet ta refuzosh menjėherė...
Duhet mėsuar pėr zekatin, dhe gjerat mė me rėndėsi rreth tij, pėr agjėrimin, si ėshtė dhe nga ēka prishet, pėr haxhin dhe kushtet themelore te tij.
Nėse te thotė se zekati nuk ėshtė obligim ti duhet ti thuash zekati ėshtė shtylle e fesė dhe ėshtė obligim. Po kėshtu edhe pėr agjėrimin dhe haxhin...
Duhet te mėsojė edhe pėr parimet e pėrgjithshme rreth jetės familjare, ne mėnyre qe familja e tij te mos jete skene intrigash, pėrēarjesh, mospajtimesh.
Nėse dikush te thotė se martesa duhet te behet ne baza bukurie ti duhet ti thuash jo, nėse te thotė se lejohet me lavire, thuaji jo se Allahuthote:
" ĒįŅųóĒäöķ įóĒ ķóäśßöĶõ ÅöįųóĒ ŅóĒäöķóÉš Ćóęś ćõŌśŃößóÉš ęóĒįŅųóĒäöķóÉõ įóĒ ķóäśßöĶõåóĒ ÅöįųóĒ ŅóĒäņ Ćóęś ćõŌśŃößń ęóĶõŃųöćó Šóįößó Śóįóģ ĒįśćõÄśćöäöķäó
3. Laviri nuk do tė duhej tė martohej me tjetėrkė, pos me ndonjė lavire ose idhujtare, e me laviren nuk do tė duhej tė martohet kush, pos ndonjė lavir o idhujtar. Ajo (kurvėria ose martesa me tė) ėshtė e ndaluar pėr besimtarėt". (en Nur, 3)
Amr b. Shuajbi transmeton nga babai i tij, siē ka shėnuar Tirmidhiu, se njė burrė prej shokėve te Muhammedit, alejhis selam, qe quhej Merthed b. Ebi Merthed bartte robėrit muslimanė nga Mekkeja ne Medine. Njė prostitute ne Mekke, qe quhej Anaka, kishte qene me pare shoqe e tij. Ai i kishte premtuar njė muslimani se natėn do te shkonte ta merrte. Thotė: Shkova dhe kur gjendesha nen hijen e njė muri ne njė nate me hėnė, erdhi Anaka dhe ma vėrejti hijen time. Kur u afrua me njohu dhe tha: Merthedi?! Thashė: Merthedi. Tha: Mire se na ka ardhur, eja dhe buaj sonte tek unė. Thashė: Oj Anaka! Allahu na e ka ndaluar prostitucionin. Ajo bėrtiti: O njerėz! Ky njeri po ua vjedh-bart robėrit muslimanė. Mu lėshuan pas tete veta por nuk me zunė dot ngase hyra nė njė shpelle. Aq shume mu afruan por Allahu ua verbėroi sytė saqė erdhėn dhe mbi kokėn time urinuan e kėtė nuk e vėrejtėn fare. U kthyen dhe unė u ktheva tek shoku im e morra dhe e dėrgova ne Medine. ...Kur shkova atje e pyeta Pejgamberin, alejhis selam pėr leje pėr t'u martuar me Anakėn por nuk mu pėrgjigj asgjė derisa zbriti ajeti (i lartpėrmendur) kėshtu qe Pejgamberi, alejhis selam me tha: O Merthed! Mos u marto me tė!(Sahihu ve daiu suneni't Tirmidhijj, 3177, senedin e ka te mirė-hasen)
Nėse dikush thotė se myslimania bėn tė martohet me njė pabesimtar thuaji se nuk lejohet te martohet me pabesimtarin, me qafirin, ngase Allahu ka thėnė:
" ęóįóĒ ŹóäśßöĶõęĒ ĒįśćõŌśŃößóĒŹö ĶóŹųóģ ķõÄśćöäųó ęóįóĆóćóÉń ćõÄśćöäóÉń ĪóķśŃń ćöäś ćõŌśŃößóÉņ ęóįóęś ĆóŚśĢóČóŹśßõćś ęóįóĒ ŹõäśßöĶõęĒ ĒįśćõŌśŃößöķäó ĶóŹųóģ ķõÄśćöäõęĒ ęóįóŚóČśĻń ćõÄśćöäń ĪóķśŃń ćöäś ćõŌśŃößņ ęóįóęś ĆóŚśĢóČóßõćś ĆõęįóĘößó ķóĻśŚõęäó Åöįóģ ĒįäųóĒŃö ęóĒįįųóåõ ķóĻśŚõę Åöįóģ ĒįśĢóäųóÉö ęóĒįśćóŪśŻöŃóÉö ČöÅöŠśäöåö ęóķõČóķųöäõ ĀóķóĒŹöåö įöįäųóĒÓö įóŚóįųóåõćś ķóŹóŠóßųóŃõęäó
221. Mos u martoni me idhujtare deri qė ato tė besojnė (Zotin). Njė robėreshė besimtare ėshtė mė e vlefshme se njė idhujtare, edhe nėse ajo (idhujtarja) ju mahnitė. Mos u martoni as me idhujtarė deri qė ata tė besojnė (Zotin). Njė rob besimtar ėshtė mė i vlefshėm se idhujtari edhe nėse ai ju mahnit. Ata ju ftojnė pėr nė zjarr, e All-llahu me mėshirėn e vet ju fton pėr nė xhennet, pėr nė shpėtim dhe u sqaron njerėzve argumentet e veta, ashtu qė ata tė pėrkujtojnė". (el Bekare, 221)
Po ashtu thotė Allahu:
" įĒ åõäųó Ķöįųń įóåõćś ęóįĒ åõćś ķóĶöįųõęäó įóåõäųó
( nėse vėrtetoni se ato janė besimtare,) atėherė mos i ktheni ato te jobesimtarėt, sepse as ato nuk janė tė lejuara pėr ta e as ata nuk janė tė lejuar pėr to,...". (el Mumtehineh, 10)
Taberiu pėrmend nė tefsirin e tij se Katadeja dhe Zuhriu ne koment te ajetit te el Bekares, kane thėnė: Nuk lejohet qe myslimania te martohet me njė jahudi, tė krishterė apo politeist, prej atyre qė nuk janė ithtarė tė fesė sate.
Po kėshtu duhet shmangur ndalesave te mėdha e te vogla, qofshin shirk, prostitucion, konsumim te drogės, alkoolit, marrje te kamatės, ryshfetit-mitos, etj.
Kėtu nuk vlen: "Nuk i dij dovt", "veē supaniqen e dij", "sun i daj reqatet", "pom pshtillen shum", etj. Nėse je ne gjendje tė mbash mend shumė gjera te kėqija dhe atė shume kohe, duke futur kėtu ne radhe te pare serialet, telenovelat, kėngėt, madje edhe ne gjuhe te huaja, si nuk je ne gjendje te mbash ne mend dy apo tri kaptina te shkurtra te Kur'anit, me te cilat do tė mund te faleshe?!
Arsyet e lartpėrmendura janė te pavlera, te pabaza dhe shume naive. Kėto arsye nuk vlenin as te njerėzit e padrejte, tiranėt, mizoret, te cilėt, pėrkundėr faktit se ishin mallkim pėr muslimanėt e devotshėm, dinin te ndėshkonin edhe ata, qe kishin kėso arsye. Njeri prej tyre, i mbajtur ne mend si Haxh-xhaxh Zullumqari kishte shkuar ne Medine dhe kur kishte ardhur koha e faljes se namazit, ai kishte dalur te shikonte se kush nuk falej. Te gjitha shitoret ishin te mbyllura me pėrjashtim tė njė shitoreje, shitės i sė cilės ishte njė invalid (sakat).
Perse nuk vjen ne xhami pėr namaz-pyeti Haxh-xhaxhi?
Jam invalid dhe nuk mundem u arsyetua shitėsi.
Shitėsi shiste vazo te ndryshme. Haxh-xhaxhi deshi ta dinte ne ishte i sinqerte apo jo kėshtu qe i tha: Sa shume po me pėlqen ajo vazoja atje lart por meqė ti qenke invalid nuk mundėsi te ma marrėsh atje lart.
Si jo, prit pak, unė tash hipi dhe ta marr- u pėrgjigj njeriu.
Kur Haxh-xhaxhi e pa kėshtu i tha: Ti nuk ke mundėsi te shkosh ne xhami pėr shkak se je invalid ndėrsa ke mundėsi te ngjitesh lart ne raftet e dyqanit. Urdhėroi qe pas namazit ta dėrgojnė ne prani te xhematit (falėsve) dhe ta mbysin.
Haxh-xhaxhi njė here tjetėr kishte dalur kėshtu dhe kishte pare njė shitės perimesh qe nuk falej. Ore perse nuk ke shkuar te falesh? Jam i paditur, nuk mund te mbaj mend as njė verset te shkurtėr te Kur'anit e lere me t'i mėsoj kaptinat nė tėrėsi i qe pėrgjigjur shitesi. Edhe kėtė deshi ta zbulonte Haxh-xhaxhi kėshtu qe i tha: Po mire, kėto perimet qe i shet qenkan lloje te ndryshe dhe te shumta por edhe po te blija tash nuk po mundkam.
Pėrse?- pyeti njeriu.
Pėr arsye se ti nuk mund t'i dish ēmimet e tyre th Haxh-xhaxhi.
Jo, jo, unė i di te gjitha shtoi njeriu. Ti vetėm urdhėro e pyet dhe unė ta jap ēmimin.
Ti paske mundėsi t'i dish te gjitha ēmimet ndėrsa nuk ke mundėsi ta dish njė kaptine te Kur'anit e te falesh- e qortoi Haxh-xhaxhi. E thirri xhelatin dhe ia preu kokėn.
Ajo qe ėshtė FARZ KIFAIJJ, qe ėshtė obligim i pjesėrishėm. Me fjale te tjera, nėse njė grup njerėzish e marrin pėrsipėr kėtė lloj diturish, pėrgjegjėsia pėr mos mėsimin e tyre bie nga pjesa tjetėr. Mu pėr kėtė, neve na mbetet obligim qe te kemi sa me shume studente te fesė, te cilėt do te specializohen ne fusha dhe lėmi te ndryshme, e qe do te na heqin nga pėrgjegjėsia e mėsimit te atyre shkencave. Se ēfarė vlere ka kjo shikoni vetėm kėto dy hadithe:
" ćä ķŃĻ Ēįįå Ćä ķåĻķå ķŻŽåå
Kujt t'ia dojė Allahu udhėzimin e bėn tė kuptojė (nė fe)".
" ćä ķŃĻ Ēįįå Čå ĪķŃĒ ķŻŽåå Żķ ĒįĻķä
Kujt t'ia dojė Allahu tė mirėn e udhėzon nė tė kuptuarit e fesė".
I ėshtė kushtuar rėndėsi kėrkimit te diturisė pėr arsye se realiteti te kuptuarit te fesė ėshtė hapja e zemrės pėr kėtė fe, siē thotė Allahu:
" Żóćóä ķõŃöĻö Ēįįųåõ Ćóä ķóåśĻöķóåõ ķóŌśŃóĶś ÕóĻśŃóåõ įöįÅöÓśįĒóćö ęóćóä ķõŃöĻś Ćóä ķõÖöįųóåõ ķóĢśŚóįś ÕóĻśŃóåõ ÖóķųöŽšĒ ĶóŃóĢšĒ ßóĆóäųóćóĒ ķóÕųóŚųóĻõ Żöķ ĒįÓųóćóĒĮ
125. Atė qė All-llahu dėshiron ta udhėzojė, ia zgjeron zemrėn pėr (tė pranuar) Islamin. Atė qė dėshiron ta lėrė tė humbur, zemrėn e tij ia bėn shumė tė ngusht sikur tė ngjitej nė qiell". (el En'am, 125)
Studenti duhet krahas mėsimit edhe ta derdh atė dituri qe e ka mėsuar. Mjafton qe ai i mėson njerėzit, i kėshillon dhe porosite pėr te mira ata. Ndryshe nėse ai nuk e bėn kėtė, nuk i urdhėron njerėzit pėr te mire dhe nuk i ndalon nga e keqja, ai ėshtė treguar i dobėt. Thotė Allahu:
"ęóįóęś Ćóäųóåõćś ŻóŚóįõęĒś ćóĒ ķõęŚóŁõęäó Čöåö įóßóĒäó ĪóķśŃšĒ įųóåõćś ęóĆóŌóĻųó ŹóĖśČöķŹšĒ (66) ęóÅöŠĒš įųóĀŹóķśäóĒåõć ćųöä įųóĻõäųóÜĒ ĆóĢśŃĒš ŚóŁöķćšĒ (67) ęóįóåóĻóķśäóĒåõćś ÕöŃóĒŲšĒ ćųõÓśŹóŽöķćšĒ (68) ęóćóä ķõŲöŚö Ēįįųåó ęóĒįŃųóÓõęįó ŻóĆõęśįóÜĘößó ćóŚó ĒįųóŠöķäó Ćó䜌óćó Ēįįųåõ Śóįóķśåöć ćųöäó ĒįäųóČöķųöķäó ęóĒįÕųöĻųöķŽöķäó ęóĒįŌųõåóĻóĒĮ ęóĒįÕųóĒįöĶöķäó ęóĶóÓõäó ĆõęįóÜĘößó ŃóŻöķŽšĒ (69) Šóįößó ĒįśŻóÖśįõ ćöäó Ēįįųåö ęóßóŻóģ ČöĒįįųåö ŚóįöķćšĒ
66. Sikur t'i kishim obliguar ata: mbytni vetvetn tuaj, apo: dilni prej atdheut tuaj, atė (obligim) nuk do ta zbatonin, me pėrjashtim tė njė pakice prej tyre. Po sikur tė zbatonin atė qė kėshilloheshin do tė ishte mė mirė pėr ta dhe do t'i pėrforconte mė shumė. 67. Dhe atėherė do t'u jepnim atyre nga ana Jonė shpėrblim tė madh. 68. Dhe do t'i udhėzonim nė rrugė tė drejtė. 69. E kush do qė i bindet All-llahut dhe tė dėrguarit, tė tillėt do tė jenė sė bashku me ata qė All-llahu i shpėrbleu: (me) pejgamberėt, besnikėt e dalluar, dėshmorėt dhe me tė mirėt. Sa shokė tė mirė janė ata! 70. Ky shpėrblim i madh ėshtė prej All-llahut. Mjafton qė All-llahu di mė sė miri". (en Nisa, 66-70)
Nga kjo mund te nxjerrim njė konkludim se te gjithė muslimanėt duhet mėsuar gjerat e domosdoshme te fesė dhe patjetėr duhet te derdhin pasuri, mund dhe energji pėr shkollimin e studentėve nė lėmi fetare qe ta kryejnė kėtė obligim parcial. Kėtė e mėsuam nga ajeti 122 i kaptinės Tewbe, ku qėndron: "..qė ta mėsojnė fenė".
***
Thamė se mėsimi i besimit ėshtė prej diturisė se obliguar qe duhet ta dije ēdokush dhe mu pėr kėtė, dijetaret diturinė pėr besimin e kane quajtur El Fikhul Ekber derisa me gjerat tjera kane mjaftuar me vetėm ilm ose fikh. Edhe ne derisa jemi duke biseduar pėr kėtė teme do te vazhdojmė ligjėrimin pėr besimin, i cili ndahet ne dy pjese shume me rėndėsi:
· Tewhidi (njėjėsia e Allahut), qe pėrfshin tri rangjet: rububijjen (zotėsinė), uluhijjen (hyjninė) dhe emrat dhe cilėsitė e Allahut.
· Akidenė qe pėrfshin te gjashte kushtet e besimit, te pėrmendura ne hadithin e Xhibrilit, alejhis selam.
Tewhidi ėshtė prej gjerave qe dituria ne to ėshtė mė e lėvduara, ėshtė prej gjerave qe te afrojnė me se shumti tek Allahu ngase ėshtė prej farzeve-obligimeve me te mėdha, pėr te cilat ne hadithi kudsijj thuhet:
" ęćĒ ŹŽŃČ Åįķ ŚČĻķ ČŌķĮ ĆĶČ Åįķ ććĒ ŻŃÖŹå Śįķå
Robi nuk afrohet tek Unl me diē mė tė dashur pėr Mua se sa ajo qė ia kam obliguar".
Si ta mėsojmė Tewhidin?
Tewhidin se pari e mėsojmė nga libra dhe broshura te vogla e te pėrmbledhura pėr te kaluar me pas ne libra me te gjera dhe me mė shume detaje. Tewhidi rububijje (zotėsia e Allahut) edhe pse ėshtė i pari ne renditje nuk ėshtė bazamenti kryesor pėr pranimin e besimit. Ne nuk themi se nuk ėshtė me rėndėsi, assesi, ne pranojmė kėtė, madje edhe pabesimtarėt e pranojnė zotėsinė e Allahut, porse mė me rėndėsi ėshtė njohja e tewhidit uluhijje (hyjnisė), e qe d.t.th.: adhurimi vetėm pėr Allahun duke mos i shoqėruar asgjė. Pastaj kjo domosdo pėrfshin edhe tewhidin rububijje, qe d.t.th.: se nuk ka zot dhe as krijues pėrpos Allahut. Megjithatė studimi i tewhidit rububijjeh ėshtė me rėndėsi pėr dy gjera:
1. Ngase ėshtė mjet pėr te argumentuar tewhidin uluhijje. Si? Thotė Allahu:
"Žõįś ćóä ķóŃśŅõŽõßõć ćųöäó ĒįÓųóćóĒĮ ęóĒįĆóŃśÖö Ćóćųóä ķóćśįößõ ĒįÓųó朌ó ęĒįĆóČśÕóĒŃó ęóćóä ķõĪśŃöĢõ ĒįśĶóķųó ćöäó ĒįśćóķųöŹö ęóķõĪśŃöĢõ ĒįśćóķųóŹó ćöäó ĒįśĶóķųö ęóćóä ķõĻóČųöŃõ ĒįĆóćśŃó ŻóÓóķóŽõęįõęäó Ēįįųåõ ŻóŽõįś ĆóŻóįĒó ŹóŹųóŽõęäó (31) ŻóŠóįößõćõ Ēįįųåõ ŃóČųõßõćõ ĒįśĶóŽųõ ŻóćóĒŠóĒ ČóŚśĻó ĒįśĶóŽųö ÅöįĒųó ĒįÖųóįĒóįõ
31. Thuaj: "Kush ju furnizon me ushqim nga qielli e toka, kush e ka nė dorė tė dėgjuarit e tė pamėt (tuaj), kush e nxjerr tė gjallin nga i vdekuri e kush e nxjerr tė vdekurin nga i gjalli, kush rregullon ēdo ēėshtje?" Ata do tė thonė: "All-llahu". Ti thuaj: "A nuk i frikėsoheni?" (dėnimit). 32. E ky ėshtė All-llahu, Zoti juaj i vėrtetė. Pas tė vėrtetės nuk ka tjetėr pos iluzione, e si po ia ktheni shpinėn (tė vėrtetės)?". (Junus, 31-32)
d.t.th.: nėse je bindur se Allahu ėshtė rregullues i gjithėsisė, ėshtė Ai qe ngjall dhe vdes krijesat, atėherė duhet te bindeni se Ai e meriton adhurimin. Allahu thotė:
" ĆóķõŌśŃößõęäó ćóĒ įĒó ķóĪśįõŽõ ŌóķśĘĒš ęóåõćś ķõĪśįóŽõęäó (191) ęóįĒó ķóÓśŹóŲöķŚõęäó įóåõćś äóÕśŃšĒ
191. A i pėrshkruajnė shok atė ēka nuk mund tė krijojė asnjė send, e ata (idhujt) vetė janė tė krijuar. 192. Ata (idhujt) nuk mund t'u sjellin atyre ndonjė ndihmė e as veten e tyre ta ndihmojnė". (el A'raf, 191-192)
2. Arsyeja e dyte ėshtė se Kur'ani ėshtė pėrplot ajete qe udhėzojnė ne krijimtarinė e Allahut, ne zotėsinė, udhėheqjen e Tij, Ai ėshtė Zot qe jep, merr, dhe studimi i kėtyre gjerave e bėn besimtarin te mbėshtetėt lirshėm ne Allahun qe ka cilėsi te tilla. Kėtė shume bukur e ka pėrmbledhur nje poet:
ęŻķ ßį ŌķĮ įå ĀķÉ ŹĻįų Śįģ Ćäå ĒįęĒĶĻ
Nė ēdo gjė ka argument
qė dėshmon se Ai ėshtė Njė
Ndėrsa sa i pėrket tewhidit uluhijje ose kryerjes se adhurimit vetėm pėr Allahun, rėndėsinė e tij e tregon ky ajet kur'anor nėpėrmjet gjuhės se Ibrahimit:
" ęóĒĢśäõČśäöķ ęóČóäöķųó Ćóä äųóŚśČõĻó ĒįĆóÕśäóĒćó
...mė mbro mua e bijtė e mi nga adhurimi i idhujve (statuja gurėsh)". (Ibrahim, 35)
Njėri nga dijetaret e tabiinėve, Ibrahim et Tejmi, ka thėnė ne koment te kėtij ajeti:
" ĪĒŻ ÅČŃĒåķć ĒįČįĒĮ Śįģ äŻÓå ŻĻŚĒ Ćä ķĢäČå Ēįįå ŚČĒĻÉ ĒįĆÕäĒć ćä ķĆćä ĒįČįĒĮ ČŚĻ ÅČŃĒåķć
Ibrahimi pati frike belanė pėr vete kėshtu qe e luti Allahun ta ruaje nga shirku dhe ta largoje nga adhurimi i putave. Nėse Ibrahimi ėshtė frikėsuar nga kjo kush ėshtė ai qe nuk frikėsohet?!".
Kėtė shume bukur e sqaron edhe ky hadith:
"O ju njerėz frikėsohuni nga shirku sepse ai ėshtė me i fshehte sesa te ecurit e buburrecit. I thane: Si te frikėsohemi kur ai ėshtė me i fshehte se te ecurit e buburrecit ? Tha: Thuani: O Zot na ruaj nėse te bėjmė shirk me dije dhe te kėrkojė falje nėse e bej pa dije .
Tewhidi i emrave dhe cilėsive (ŹęĶķĻ ĒįĆÓćĒĮ ęĒįÕŻĒŹ) ėshtė Njėjėsimi i emrave te Tij te bukur dhe cilėsive te Tij te larta duke I komentuar ato siē kane ardhur ne Kur'an dhe ne Sunnet. Dora e Allahut komentohet me dore, syri i Allahut me sy, kėmba e Allahut me kėmbė, por forma e tyre nuk komentohet, ato janė ashtu siē Allahut i takon. Kur pabesimtarėt iu drejtuan Muhammedit, alejhis selam:
ÅįĒć ŹĻŚęäĒ ķĒ ćĶćĻæ ŽĒį : Åįģ Ēįįå ŚŅ ęĢį . ŽĒį : ÕŻå įķ ” Ććä ŠåČ åę ” Ćę ćä ŻÖÉ ” Ćę ćä ĶĻķĻ
O Muhammed! Nė ēka po na thėrret?
Iu thėrras pėr tek Allahu iu pėrgjigj atyre.
Na e pėrshkruaj Zotin tėnd; a ėshtė nga ari, argjendi apo nga hekuri?
Allahu shpalli:
"Žįś åõęó Ēįįųóåõ ĆóĶóĻń (1) Ēįįųóåõ ĒįÕųóćóĻõ (2) įóćś ķóįöĻś ęóįóćś ķõęįóĻś (3) ęóįóćś ķóßõäś įóåõ ßõŻõęšĒ ĆóĶóĻń
1. Thuaj: Ai, All-llahu ėshtė Njė!
2. All-llahu ėshtė Ai qė ēdo krijesė i drejtohet (i mbėshtetet) pėr ēdo nevojė.
3. As s'ka lindur kė, as nuk ėshtė i lindur.
4. Dhe Atij askush nuk i ėshtė i barabartė". (Ihlas)
Ne besojmė dhe i pohojmė tė gjitha Cilėsitė e tė gjithė Emrat qė i ka thėnė Zoti xhel-le shanuhu pėr Veten ose qė i ka pėrdorur Profeti i Tij, Muhammedi alejhi selam pėr Tė; por duhet tė ruhemi prej dy gjėrave shumė tė rrezikshme:
1- Ngjashmėria, d.m.th. qė njeriu tė thotė me gjuhė ose me zemėr se Cilėsitė e Zotit janė sikurse cilėsitė e krijesave;
2- Forma e kėtyre Cilėsive, d.m.th. qė njeriu tė thotė se cilėsitė e Allahut kanė kėtė ose atė formė. Pra, njeriu duhet tė ruhet shumė prej kėtyre dy gjėrave dhe tė ketė kujdes e tė mos e fusė mendjen nė gjėra tė tilla, sepse nė kėtė mėnyrė njeriu mund tė humbė ose tė devijojė nga rruga e vėrtetė.
Mohojmė ēdo cilėsi qė ka mohuar Zoti xhel-le shanuhu nga Vetja e Tij ose qė ka mohuar Pejgamberi i Tij, Muhammedi, alejhi selam.
Ne e konsiderojmė se njė rrugė e tillė duhet tė ndiqet detyrimisht, sepse ato qė i ka pohuar ose i ka mohuar Zoti pėr Veten, janė njoftime qė na ka dhėnė Zoti. E kush ėshtė qė di mė mirė pėr Zotin sesa Ai pėr Veten e Tij? E Zoti na ka treguar neve pėr Veten e Tij nė Kuran. Gjithashu, ato qė i ka pohuar ose i ka mohuar pėr Zotin Profeti i Tij, janė njoftime qė na ka dhėnė Profeti. E kush prej njerėzve e njeh Zotin mė mirė se Profeti? Askush. Nuk ka dyshim sa ai, Profeti, e njeh Zotin mė mirė se tė gjithė njerėzit, prandaj atė qė na ka treguar ai pėr Zotin, ne e besojmė pa asnjė dyshim e diskutim.
Besojmė se Ai ėshtė i Vetėm, Atij nuk i bėn askush shoqėri nė sundimin e Tij dhe as qė meriton kush qė tė quhet me ndonjė nga Emrat e Tij ose tė cilėsohet me ndonjė nga Cilėsitė e Tij. Thotė Allahu nė Kuran:
ŃČ ĒįÓćęŹ ęĒįĆŃÖ ęćĒ ČķäåćĒ ŻĒŚČĻå ęĒÕŲČŃ įŚČĻŹå åį ŹŚįć įå ÓćķĒ
Ai ėshtė Zoti i qiejve e i Tokės dhe i gjithēkaje nė mes tyre, pra adhuroje Atė dhe nė adhurimin e Tij bėju i qėndrueshėm. A mos dini ndonjė qė ėshtė ngjashėm me Tė?!". (Merjem, 65)
Besojmė se: "Allahu ėshtė Njė, nuk ka Zot tjetėr pėrveē Tij. Ai ėshtė Mbikėqyrės i Pėrhershėm dhe i Pėrjetshėm. Atė nuk e zė as kotje as gjumė, gjithė ē'ka nė qiej dhe nė fokė ėshtė vetėm e Tij; e di tė tashmen qė ėshtė pranė tyre dhe tė ardhmen; nga ajo qė Ai di, tė tjerėt dinė vetėm aq sa Ai ka dėshiruar. Nėn kujdesin e Tij janė qiejt dhe Toka. Kujdesi i Tij ndaj tė dyjave nuk i vjen i rėndė. Ai ėshtė mė i Larti, mė i Madhi.". (el Bekare, 255)
Besojmė se:
"åę Ēįįå ĒįŠķ įĒÅįå ÅįĒ åę ŚĒįć ĒįŪķČ ęĒįŌåĻÉ åę ĒįŃĶćä ĒįŃĶķć . åę Ēįįå ĒįŠķ įĒ Åįå ÅįĒ åę Ēįćįß ĒįŽĻęÓ ĒįÓįĒć ĒįćÄćä Ēįćåķćä ĒįŚŅķŅ ĒįĢČĒŃ ĒįćŹßČŃ ÓČĶĒä Ēįįå ŚćĒ ķŌŃßęä. åę Ēįįå ĒįĪĒįŽ ĒįČĒŃķĮ ĒįćÕęŃ įå ĒįĆÓćĒĮ ĒįĶÓäģ ķÓČĶ įå ćĒ Żķ ĒįÓćęĒŹ ęĒįĆŃÖ ęåę ĒįŚŅķŅ ĒįĶßķć
"Ai ėshtė Allahu dhe nuk ka Zot tjetėr pėrveē Atij, qė e di tė fshehtėn dhe tė dukshmen. Ai ėshtė Mėshiruesi, Mėshirėploti! Ai ėshtė Allahu, nuk ka Zot tjetėr pėrveē Tij, Sunduesi i pėrgjithshėm, i pastėr (nga tė metat qė i mvishen), Shpėtimtar (qė i shpėton njerėzit nga ndėshkimi i padrejtė), Sigurues (qė i siguron njerėzit me premtimin e Vet dhe pejgamberėt me mrekullitė), Mbikėqyrės (qė mbikėqyr dhe pėrcjell ēdo gjė), i Plotfuqishėm, Mbizotėrues, i Madhėrishėm dhe i Lartėsuar ėshtė Allahu mbi gjithēka qė i bėjnė shok! Ai ėshtė Allahu, Krijuesi, Shpikėsi, Formuesi. Tė Tij janė emrat mė tė bukur. Atė (Allahun) e madhėrojnė ē'ka nė qiej e nė Tokė dhe Ai ėshtė Ngadhėnjyesi, i Urti!" . (el Hashr, 22-24)
Besojmė se gjithė ē'ka nė qiej e nė tokė ėshtė nėn sundimin e Tij dhe se Ai krijon ēfarė tė dojė dhe i dhuron kujt ē'tė dojė. Thotė Allahu nė Kuran:
įįå ćįß ĒįÓćęĒŹ ęĒįĆŃÖ ķĪįŽ ćĒķŌĒĮ ķåČ įćä ķŌĒĮ ÅäĒĖĒš ęķåČ įćä ķŌĒĮ ĒįŠßęŃ . Ćę ķŅęĢåć ŠßŃĒäĒš ęÅäĒĖĒ ęķĢŚį ćä ķŌĒĮ ŚŽķćĒ Åäå Śįķć ŽĻķŃ
"Ai krijon ēfarė Ai do. Ai i dhuron (fėmijė) vajza atij qė do dhe i dhuron djem atij qė do. Ose u dhuron ēifte, edhe djem edhe vajza, dhe atė qė Ai do e lė pa fėmijė (steril). Ai ėshtė i Dijshėm, i Fuqishėm.". (esh Shura, 49-50)
Besojmė se:
įķÓ ßćĖįå ŌķĮ ęåę ĒįÓćķŚ ĒįČÕķŃ
Asnjė send nuk ėshtė si Ai, Ai ėshtė Dėgjuesi, Shikuesi (i gjithēkajės) (esh Shura, 11)
Besojmė qė :
ęćĒ ćä ĻĒČÉ ÅįĒ Śįģ Ēįįå ŃŅŽåĒ ęķŚįć ćÓŹŽŃåĒ ęćÓŹęĻŚåĒ ßį Żķ ߏĒČ ćČķä
Nuk ka asnjė gjallesė nė tokė sė cilės tė mos i ketė garantuar Allahu furnizimin . Ai e di vendbanimin e saj (pas vdekjes). Tė gjitha (kėto) janė nė librin e njohur (Levhi mahfudh). (Hud, 6)
Besojmė se:
ęŚäĻå ćŻĒŹĶ ĒįŪķČ įĒķŚįćåĒ ÅįĒ åę ęķŚįć ćĒ Żķ ĒįČŃ ęĒįČĶŃ ęćĒ ŹÓŽŲ ćä ęŃŽÉ ÅįĒ ķŚįćåĒ ęįĒ ĶČÉ Żķ ŁįćĒŹ ĒįĆŃÖ ęįĒ ŃŲČ ęįĒ ķĒČÓ ÅįĒ Żķ ߏĒČ ćČķä
Celėsat e fshehtėsisė ndodhen vetėm tek Ai. Ai e di ē'ka nė tokė dhe nė det. Ai di pėr ēdo gjethe qė bie dhe s'ka kokėrr nė thellėsi tė tokės, s'ka tė njomė as tė thatė, qė nuk ėshtė (e shėnuar) nė librin e qartė (Levhi mahfudh). (el En'am, 59)
Besojmė se Allahu flet ē'tė dojė, kur tė dojė, me kė tė dojė: prej atyre qė u ka folur Allahu ėshtė Musai, kėtė e argumenton Fjala e Allahut nė Kuran:
ęßįć Ēįįå ćęÓģ ŹßįķćĒ
E Musait i foli Allahu me fjalė. (en Nisa, 164)
Besojmė se:
ęįę ĆäćĒ Żķ ĒįĆŃÖ ćä ŌĢŃÉ ĆŽįĒć ęĒįČĶŃ ķćĻå ćä ČŚĻå ÓČŚÉ ĆČĶŃ ćĒ äŻĻŹ ßįćĒŹ Ēįįå Åä Ēįįå ŚŅķŅ Ķßķć
Sikur tė gjithė drunjtė nė tokė tė jenė lapsa dhe sikur detit t'i shtoheshin edhe shtatė dete (e tė bėhen qė tė gjitha ngjyrė), nuk do tė (arrinin) tė mbaronin fjalėt e Allahut (do tė shteronin detet, do tė mbaronin lapsat e jo mrekullitė dhe fjalėt e Zotit). Allahu ėshtė Ngadhėnjyesi, i Urti. (Llukman, 27)
Besojmė se Fjalėt e Allahut janė mė tė plotat, mė tė drejtat, mė tė vėrtetat..., kėtė e vėrteton Kurani qė thotė:
ęćä ĆÕĻŽ ćä Ēįįå ĶĻķĖĒ
E kush mund tė jetė mė i vėrtetė se Allahu nė thėnie?. (en Nisa, 87)
Duhet potencuar kėtu se shumica e lėvizjeve islame janė te pajtuara rreth dy llojeve te para por edhe shumica kane diskutuar dhe janė pėrēarė shkak i llojit te trete te tewhidit. Sido qe te jete, ne pėrmendėm bazėn e besimit te selefit, nė tė cilin kane qene sahabet, tabiinėt, imamėt e njohur, dhe vazhdojnė te jene njė pjese e madhe e ummetit islam.
Pėrgatiti: Sedat Gani Islami
17-4-2007, e martė
Vushtrri, Kosovė
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Transmetojnė Buhariu, Muslimi, Ebu Davudi, Tirmidhiu, Ibni Maxhe, Nesaiu, e shume te tjerė. Teksti i hadithit ne kėtė artikull ėshtė pėrkthyer nga ai i Ibni Maxhes, pėr te cilin Shejh Albani thotė se ėshtė sahih. Shih: Sahihudh dhilal, 120-127 dhe El irva, 1/33.
