SHARJA E TË VDEKURVE

 

Pyetja:

Çfarë gjykon feja për njeriun që shan të vdekurit apo ua zbulon të metat atyre?

Përgjigja:

Allahu caktoi që shenjtëria apo dinjiteti i muslimanit te jete prej shenjtërimeve (gjerave qe nuk lejohen te nëpërkëmbën) më të mëdha, duke ua obliguar muslimanëve dhe muslimaneve ruajtjen e saj. Këtë e kuptoi selefi para halefit dhe siç transmeton Ibni Hibbani dhe Tirmidhiu me sened te mire nga Abdulah b. Omeri se ai një dite kishte shikuar Qaben e Madhërishme dhe i kishte thënë:

" ما أعظمَكِ و أعظمَ حُرمتِكِ ! و المؤمنُ أعظم حُرْمةً مِنْكِ

Sa madhështore qe je dhe sa shenjtëri te madhe qe ke por muslimani është me i shenjte se ti".

Shenjtëria e muslimanit nuk është e lidhur vetëm me jetën e tij, ajo vazhdon edhe pas vdekjes se tij dhe duhet te ruhet e mbrohet çdoherë dhe ne çdo mënyrë.

Buhariu transmeton nga Ibni Abbasi, i cili kishte përcjellur kufomën e Mejmunes, nënës se besimtareve, me ç'rast kishte thënë:

" هَذِهِ زَوْجَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ فَإِذَا رَفَعْتُمْ نَعْشَهَا فَلا تُزَعْزِعُوهَا وَ لا تُزَلْزِلُوهَا و ارْفُقُوا

Kjo është gruaja e Pejgamberit, alejhi's salatu ve's selam. Kur ta ngritni arkivolin e saj mos e lëkundni dhe mos e luhatni por silluni bute!".

Ibni Haxheri ne koment te këtij hadithi ka thënë:

"Nga ky hadith përfitojmë parimin se shenjtëria e muslimanit pas vdekjes se tij është sikurse ne te gjalle te tij. Për këtë ka hadith, si ai qe transmeton Ebu Davudi dhe Ibni Maxheh, dhe te cilin e ka cilësuar te sakte Ibni Hibbani: " كسْرُ عَظْمِ المؤمن ميْتاً كَكَسرِهِ حياً Thyerja e ashtit te muslimanit te vdekur është sikurse thyerja te ishte gjalle". ^([1])

Është e ditur se tekstet fetare ndalojnë rreptësishtë dhe ne përgjithësi sharjen e muslimanit, duke mos bere dallim ne mes te gjallit apo te vdekurit. Buhariu dhe Muslimi, e edhe te tjerët, transmetojnë nga Ibni Mes'udi se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thënë:

" سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ كُفْرٌ

Sharja e muslimanit është vandalizëm (hipokrizi) ndërsa luftimi i tij është pabesim".

Ibni Haxheri sinjalizon se hadithi ne fjale flet për rëndësinë e se drejtës së besimtarit dhe se sharja e tij pa të drejte është hipokrizi, shkelje e normave fetare dhe vandalizëm.

Muslimi dhe Ebu Davudi transmetojnë nga Ebu Hurejre se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thënë:

" الْمُسْتَبَّانِ مَا قَالَا فَعَلَى الْبَادِئِ مَا لَمْ يَعْتَدِ الْمَظْلُومُ

Fyesit janë ne atë qe thonë; barra i bie atij qe ia ka filluar përveç nëse tjetri ia ka tepruar (dhe kthyer edhe me më shume ofendime)".

Ka thënë Imam Neveviu ne koment te këtij hadithi:

"Domethënia e këtij hadithi është se mëkati i sharjes-ofendimit reciprok i bie atij qe ia fillon, përveç nëse tjetri ia tejkalon ne ofendime dhe i thotë te parit me shume se sa qe ai i ka thënë atij. Në këtë hadith ka argument te lejimit te intisarit (kthimit te se keqes, sharjes-ofendimit, me aq sa te ka ofenduar dikush), por me kusht qe te mos jete me shume, te mos jete gënjeshtër apo shpifje apo sharje te paraardhësve te tij. Forma e lejimit te kthimit te ofendimit janë: O tiran! O torollak!, gjëra, prej te cilave zakonisht njerëzit nuk mund te shpëtojnë.

Disa thanë se meqë njeriu po i hakmerret me llafosje dhe fjalosje, atëherë te parit nuk i mbetet me mëkat por vetëm një qortim dhe përbuzje e asaj nisme te keqe. Disa kane thënë se ai ka qene shkaktar dhe atij i mbetet barra e fillimit te mëkatit…".

Këto dhe tekste tjera ruajnë dinjitetin e besimtarit duke mos bere dallim ne mes jetës apo vdekjes se tij, dhe ne mënyrë përmbledhëse mund te konkludojmë se sharja e besimtarit është, ne përgjithësi, i gjalle apo i vdekur, mëkat i madh. Nëse kësaj ia shtojmë edhe tekstet e veçanta, te cilat ne mënyrë specifike ndalojnë sharjen e te vdekurit, atëherë ndalesa behet edhe me e fuqishme.

Buhariu, Nesaiu dhe Imam Ahmedi transmetojne nga Aisheja, nena e besimtareve, se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thënë:

" لَا تَسُبُّوا الْأَمْوَاتَ فَإِنَّهُمْ قَدْ أَفْضَوْا إِلَى مَا قَدَّمُوا

Mos i shani te vdekurit ngase ata tanimë kane shkuar atje ku e kane përgatitur vendin e tyre".

Disa dijetare janë munduar ta arsyetojnë ndalesën e sharjes se te vdekurve për shkak te shqetësimit të të gjallëve, ndryshe te vdekurin nuk e gjen asgjë nga sharja apo ofendimi i tij. Ibni Hibbani transmeton ne Sahihun e tij nga Mugire b. Shu'beja se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thënë:

" لا تسبوا الأموات فتؤذوا الأحياء

Mos i shani te vdekurit qe t'i shqetësoni te gjallët". (Sahihul xhamii, 7312)

Nëse sharja e besimtarit përdoret për sharjen apo akuzimin me fjale te palës tjetër, ndalimin e sharjes se besimtarit pas vdekjes pak te paqarte e kane bere disa tekste, te cilat –për disa njerëz- ne fillimin janë te komplikuara. Përballë argumenteve qe përmendëm me pare, do te përmendim një hadith, qe e transmetojnë Buhariu, Muslimi dhe te tjerët nga Enes b. Maliku se kur një xhenaze kishte kaluar pranë tyre, u lëvduar nga njerëzit, ndërsa Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam tha: وجبت وجبت وجبت U aprovua! U aprovua! U aprovua! Me pas kaloi një tjetër por u përmend për te keq, dhe edhe me këtë rast Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam tha: وجبت وجبت وجبت U aprovua! U aprovua! U aprovua!

Omeri nga kureshtja qe ta mësonte sekretin dhe urtësinë e kësaj përgjigjeje profetike pyeti: Te qofshin fale babai dhe nena ime! Kaloi një xhenaze dhe u përmend për te mire ndërsa ti the: وجبت وجبت وجبت U aprovua! U aprovua! U aprovua! Pastaj kaloi një tjetër dhe u përmend për te keq ndërsa ti the: وجبت وجبت وجبت U aprovua! U aprovua! U aprovua!?

Tha Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam:

" من أثنيتم عليه خيراً وجبت له الجنة و من أثنيتم عليه شراً وجبت له النار ، أنتم شهداء الله في الأرض ، أنتم شهداء الله في الأرض ، أنتم شهداء الله في الأرض

Kë ta lëvdoni për te mire, për te është Xhenneti ndërsa ke ta përmendni për te keq, për te është Xhehennemi. Ju jeni dëshmitarët e Allahut në tokë! Ju jeni dëshmitarët e Allahut në tokë! Ju jeni dëshmitarët e Allahut në tokë!".

Sipërfaqësisht ky hadith tregon se lejohet përmendja për te keq e te vdekurit, gjë, e cila mund te quhet ofendim, ngase Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam e aprovoi atë qe dëgjoi ne prani te tij.

Kjo është shkak qe disave ndalesa e përgjithshme iu pështjell për shkak te vështirësisë se përputhjes se këtyre teksteve. Ndërsa ata qe përputhen dhe bashkuan kuptimisht këto tekste, ata caktuan raste te veçanta te ofendimit te te vdekurit apo përgojimit te tij. Ndoshta Buhariu ne Sahihun e tij kur vuri një kre: "Kreu mbi atë, qe ndalohet nga sharja e te vdekurve" (باب ما يُنْهى من سبِّ الأموات), ka aluduar ne këtë, duke e shfrytëzuar pjesëzën " من -nga", e cila shërben për diç te pjesërishme.

Disa dijetare duke u munduar ta bëjnë bashkimin e këtyre teksteve, sipërfaqësisht te kundërta, menduan se sharja (السب) është diçka tjetër dhe përmendja për te keq është diçka tjetër, kështu qe ndalohet sharja por jo edhe disa forma të përmendjes se te keqes. Ka thënë Imam El Menavi: "Sebbi –sharja- nuk është sikurse përmendja e se keqes, dhe po te thoshim se nuk kane dallim, atëherë do te lejohej ofendimi i te vdekurve te këqij dhe do te ndalohej ofendimi i te vdekurve te mire".

Përfundimisht do te mund te konkludonim se dispozita e ndalimit te sharjes apo ofendimit te te vdekurve është e ngjashme me dispozitën e sharjes dhe ofendimit te te gjallëve; kush lejohet te përgojohet ne te gjalle lejohet te përgojohet edhe pas vdekjes, si: pabesimtari, hipokriti, mëkatari qe bën mëkatet haptazi, thirrësi për ndonjë rruge apo lëvizje te devijuar, etj. Te këqijat e tyre siç përmendën ne te gjalle te tyre përmenden edhe pas vdekjes se tyre, qe njerëzve t'iu behet e qarte puna e tyre, te jete një vërejtje dhe mjet për t'i larguar prej tyre,  por gjithsesi me argumente dhe dëshmi te qarta, ndryshe ajo do te ishte një shpifje dhe përgojim i ndaluar.

Ndërsa sa iu përket besimtareve te tjerë, pra atyre qe nuk janë hipokrite, ndalohet rreptësishtë sharja, ofendimi, përgojimi, përgjimi, etj, te gjalle apo te vdekur qene. Imam Neveviu ka thënë:

"Nëse thuhet: Si e përmenden për te keqe kur hadithi i vërtet ne koleksionin e Buhariut e ndalon sharjen e te vdekurve?, përgjigja është kjo: Ndalimi vlen për besimtarët e sinqerte ndërsa për hipokritet, te gjithë pabesimtarët, ata qe sheshazi bëjnë mëkate apo risi, nuk ndalohet përmendja e tyre për te keq, ne mënyrë qe njerëzve t'iu tërhiqet vërejtja nga pasimi i rrugës se tyre, te mos pasojnë gjurmët e tyre dhe te mos stolisen me moral te tyre. Ky hadith, ku u përmend se kufoma ishte përmendur për te keq, komentohet si sharje apo ofendim i një njeriu, qe ka qene i njohur me hipokrizi apo ngjashëm me këtë. Kjo është përgjigja e qëlluar rreth kësaj koklavitje argumentesh për përputhjen e tyre pro dhe kundër ofendimit-sharjes së të vdekurit". (Sherhu sahihi muslim, 7/20)

Nuk ka te mbrojtur përveç atij qe Allahu e mbron, dhe suksesi nuk vjen vetëm se prej Allahut!

Dr. Ahmed b.Abdul Kerim Nexhib

http://www.saaid.net/

Përshtati në shqip: Sedat Gani Islami

23-2-2007, e xhuma

Vushtrri, Kosovë