Haxhi
DITA E ARAFATIT
Sedat G. ISLAMI

Falėnderimet i takojnė Allahut qė vlerėsoi disa kohė nga kohėt tjera, disa vende nga vendet tjera dhe disa njerėz, me sinqeritet e besim, nga tė tjerėt me hipokrizi e pabesim. Pėrshėndetjet qofshin mbi Muhammedin, profetin qė porosiste pėr shfrytėzim maksimal tė ēdo ēasti tė jetės e nė veēanti tė kėtyre kohėve, qė Allahu parashikoi shpėrblime tė mėdha nė to.
“Arafati” ėshtė stacioni ynė i radhės pėr sot. Atje flaket vela e dyshimit, hapen dyert e qiellit, dhe haxhilerėt, tė zhveshur nga epshet, teket dhe dėshirat (qejfet e kėsaj botė), drejtohen kah Allahu me zemra tė pastra, me zemra tė shndritura nga nuri, me zemra tė cilat ngjiten lart derisa dėgjojnė edhe madhėrimin e melaikeve me gjuhėn e adhurimit. Pastaj ngritėn edhe mė derisa hyjnė dhe depėrtojnė nė botėn e domethėnieve tė Kur’anit dhe arrijnė nė atė shkallė devotshmėrie saqė thua se dje iu shpallėn kėto ajete kur’anore qė neve lexojmė… Ata kuptojnė, ndiejnė dhe pėrjetojnė praktikisht atė, qė neve e pėrsėrisim shpeshherė nė teori. Atje merr fryme lirisht njerėzimi qė gati sa nuk pėlciti nga tymi i barutit, nga vijat e kufirit, nga zotėriu e i nėnshtruari, nga robi e robėruesi; atje, atje nė Arafat jeton jetėn qė duhet jetuar. Atje nuk ka tė madh e tė vogėl, nuk ka tė bardhė e tė zi, nuk ka rob e zotėri( ), nuk ka tė hijshėm e tė shėmtuar, nuk ka tė pasur e tė varfėr, nuk ka shqiptar e turk, por ka vetėm musliman. Kjo pėr arsye se vatani i muslimanit ėshtė Kur’ani e jo dheu dhe guri, jo liqeni dhe pėrroska, jo deti dhe kodra:
„ÅäćĒ ĒįćÄćäęä ÅĪęÉ
S'ka dyshim se besimtarėt janė vėllezėr...“. ( )
Kėshtu thotė Allahu: „Besimtarėt janė vėllezėr“, e jo „Egjiptasit janė vėllezėr“, „Turqit janė vėllezėr“, „Arabėt janė vėllezėr“, jo, besimtari ėshtė vėlla i besimtarit pa marrė parasysh se ēfarė gjuhe flet, cilės race i pėrket apo ēfarė ngjyrė ka.

Njoftim me Arafatin

Arafati ėshtė vend afėr Mekkes, pėrafėrsisht 12 mile larg saj. Eshtė emėr i njė vendi ku haxhilerėt nė ditėn e nėntė tė muajit Dhu’l Hixh-xheh kryejnė ceremoni tė haxhit, pra qėndrimin nė kėtė vend. Me kėtė emėr ėshtė njohur qysh nga lashtėsia.
Eshtė thėnė se quhet me kėtė emėr „Arafat“ pėr arsye se Ademi dhe Havva janė njoftuar-takuar nė mes veti nė kėtė vend( ). Kur Ademi theu urdhrin e Zotit dhe sė bashku me gruan hanė nga pema e ndaluar, Allahu i zbriti nė tokė dhe i ndau. Ata vazhduan ta kėrkojnė njėri tjetrin derisa erdhėn nė kėtė vend dhe u takuan. Mu pėr kėtė ky vend u quajt Arafat- vend i njohjes-takimit. Sipas shumicės sė transmetimeve ajo ditė ishte edhe ditė e xhuma. Arafati ėshtė vend ku Ademi dhe Havva kėrkuan falje nga Allahu pėr mėkatin e bėrė. Thotė Allahu:
„ŻŹįŽģ ĀĻć ćä ŃČå ßįćĒŹņ ŻŹĒČó Śįķåö
E Ademi prej Zotit tė vet pranoi disa fjalė (lutje), prandaj Ai ia fali (gabimin)...“. ( )
Eshtė thėnė edhe ndryshe.
?   Ibrahimit, alejhi’s selam i qe pėrshkruar ai vend dhe kur e pa me sy e njohu atė, kėshtu qė u quajt Arafat.
?   Ngase njerėzit njihen ndėrmjet vete dhe takohen nė atė vend dhe atė ditė.
?   Njerėzit pranojnė (ja’terifune) mėkatet e tyre para Allahut nė kėtė vend dhe kėrkojnė falje.
?   Ngase njerėzit ngritėn-hipin mbi kodrat e tij, dhe arabėt, ēdo gjė qė ngritėt-lartėsohet e quajnė Arefeh( ).
Arafat ka edhe disa emra, si:
?   Xhebelu’rr rrahmeh (Kodra e mėshirės),
?   Xhebelu’llah (Kodra e Allahut),
?   Xhebelu’t teubeh (Kodra e pendimit),
?   El-xhebel el-mukaddes (Kodra e shenjtė),
?   Xhebelu’d dua (Kodra e lutjes),
?   El-mesh’ar el-haram (Monumenti i shenjtė),
?   Et-tajjib (I miri-bukuri),
?   Es-sabru (durimi) ( ),
?   En-Ne’man, etj( ).
Arafati ėshtė pėrmendur njė here nė Kur’an:
„ŻÅŠĒ ĆŻóÖŹõć ćä ŚóŃóŻóĒŹņ ŻĒŠßŃęĒ Ēįįå ŚäĻ ĒįćŌŚŃö ĒįĶŃĒć
...E kur tė derdheni (hiqeni) prej Arafatit, pėrmendeni All-llahun nė vend tė shenjtė (Muzdelife)...“. ( )
Arafati, pėr hirė tė rėndėsisė sė madhe qė ka, ėshtė quajtur haxh. Ka thėnė Muhammedi, alejhi’s selam:
“ĒįĶĢ ŚŃŻÉ
Haxhi ėshtė Arafat”. ( )

Vlera e Ditės sė Arafatit

Pėr vlerėn e Ditės sė Arafatit janė pėrmendur tekste tė shumta, qofshin ato ajete e hadithe apo edhe mėsime e porosi tė dijetarėve tė pėrfituara nga kėto dhe tekste tjera.
1. Dita e Arafatit ėshtė ditė feste pėr muslimanėt. Ukbe b. Amiri transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ķęć ŚŃŻÉ ęķęć ĒįäĶŃ ęĆķĒć ĒįŹŌŃķŽ ŚöķĻõäĒ Ćåįó ĒįÅÓįĒć” ęåķ ĆķĒć Ćßį ęŌŃČ
Dita e Arafatit, dita e parė e Kurban Bajramit, ditėt e teshkrikut (tri ditėt vijuese tė k. bajramit) janė festa jonė, ithtarėve tė Islamit; ato janė ditė ngrėnie dhe pijeje”. ( )
Ibnu’l Kajjimi ka thėnė: Dita e Arafatit ėshtė feste pėr ata qė janė nė Arafat kėshtu qė nuk ėshtė e pėlqyer pėr ta agjėrimi i kėsaj ditė( ).
2. Arafati ėshtė festa e plotėsimit tė fesė sonė. Arafati nuk ėshtė caktuar rastėsisht tė jetė festė jona, sidomos kur kemi parasysh faktin se ai shėnon pėrmbylljen e suksesshme tė misionit tė Muhammedit, alejhi’s selam. Transmeton Imam Buhariu se:
„ Ćóäųó ŃóĢõįšĒ ćöäś ĒįśķóåõęĻö ŽóĒįó įóåõ ķóĒ ĆóćöķŃó ĒįśćõÄśćöäöķäó ĀķóÉń Żöķ ßöŹóĒČößõćś ŹóŽśŃóĮõęäóåóĒ įóęś ŚóįóķśäóĒ ćóŚśŌóŃó ĒįśķóåõęĻö äóŅóįóŹś įóĒŹųóĪóŠśäóĒ Šóįößó Ēįśķóęśćó ŚöķĻšĒ ŽóĒįó Ćóķųõ ĀķóÉņ ŽóĒįó: Ēįśķóęśćó ĆóßśćóįśŹõ įóßõćś Ļöķäóßõćś ęóĆóŹśćó朏õ Śóįóķśßõćś äöŚśćóŹöķ ęóŃóÖöķŹõ įóßõćś ĒįśÅöÓśįóĒćó ĻöķäšĒ ŽóĒįó ŚõćóŃõ ŽóĻś ŚóŃóŻśäóĒ Šóįößó Ēįśķóęśćó ęóĒįśćóßóĒäó ĒįųóŠöķ äóŅóįóŹś Żöķåö Śóįóģ ĒįäųóČöķųö Õóįųóģ Ēįįųóåõ Śóįóķśåö ęóÓóįųóćó ęóåõęó ŽóĒĘöćń ČöŚóŃóŻóÉó ķóęśćó ĢõćõŚóÉņ
Njė ēifut i tha Omerit: O prijėsi i besimtarėve, ju muslimanėt e lexoni njė ajet kur’anor qė po tė kishte zbritur tek ne do ta merrnim ditėn e zbritjes si festė. Cili ajet ėshtė ai?- pyeti Omeri. Ajeti: “... Sot pėrsosa pėr ju fenė tuaj, plotėsova ndaj jush dhuntinė Time, zgjodha pėr ju islamin fe...”- u pėrgjigj ēifuti. Ne e dimė atė ditė dhe vend nė tė cilin i ka zbritur ky ajet Pejgamberit, alejhi’s selam. Ishte duke qėndruar nė Arafat nė Ditėn e Xhuma- tha Omeri“.
Omeri, Allahu qoftė i kėnaqur me tė deshi t’ia bėnte me dije kėtij ēifuti se ky ajet pėrveē qė shėnon fundin e misionit tė Muhammedit, alejhi’s selam me njė ngadhėnjim moral, shpirtėror, parimor e ideor mbi tė keqėn dhe pabesimin, ai ka zbritur nė njė vend tė shenjtė dhe ka rastisur tė jetė nė ditė tė madhe pėr muslimanėt, pra nė Ditėn e Xhuma. Kėtė shumė bukur e sqarojnė edhe shtesat e pėrmendura tė hadithit tė aprovuara kuptimisht pėr plotėsimin e domethėnies sė kėtij hadithi edhe nga dijetari Ibni Haxher el-Askalani. Ai pėrmend shtesėn e Is’hakut nga Kabisah:
“äóŅóįóŹś ķóęść ĢõćõŚóÉ ķóęść ŚóŃóŻóÉ ęóßöįóĒåõćóĒ ČöĶóćśĻö Ēįįųóå įóäóĒ ŚöķĻ
Ka zbritur Ditėn e Xhuma nė Ditėn e Arafatit, qė tė dyja pėr ne, falėnderuar qoftė Allahu, janė festa”.
Si dhe shtesėn e Taberiut dhe Taberaniut:
“ęóåõćóĒ įóäóĒ ŚöķĻóĒäö
E kėto ditė janė dy festa pėr ne”.( )
Plotėsimi i fesė –ikmali- ndodhi atė ngase muslimanėt katėr shtyllat e Islamit (shehadetet, namazin, zekatin dhe agjėrimin) i pėrmbushėn ndėrsa haxhin, shtyllėn e pestė dhe tė fundit tė Islamit nuk patėn rastin ta kryejnė. Plotėsim i fesė krahas kėsaj  ėshtė edhe fakti se vonesa e haxhit u bė edhe me qėllim tė pastrim total tė Qabesė dhe ritit tė haxhit nga ēdo formė, ngjyrė, metodė a peizazh i periudhės paraislame-joislame. Haxhi u zhvesh nga ritet e lakuriqėsisė, therjes pėr puta, etj, dhe mori formėn origjinale siē qe nė fillim kur iu ligjėsua profetit Ibrahim, alejhi’s selam. Ndėrsa sa i pėrket itmamit (pėrsosmėrisė, plotėsimit) tė begatisė dhe dhuntisė, ajo u arrit me faljen e mėkateve ngase begatia nuk mund tė plotėsohet pa kėtė element, pra pa falje tė mėkateve, siē i tha Allahu tė dėrguarit tė Tij, Muhammedit, alejhi’s selam:
“įöķóŪśŻöŃó įóßó Ēįįųóåõ ćóĒ ŹóŽóĻųóćó ćöä ŠóäČößó ęóćóĒ ŹóĆóĪųóŃó ęóķõŹöćųó äöŚśćóŹóåõ Śóįóķśßó
Ashtu qė All-llahu (pas fitores) tė liroi ty prej mėkateve (qė t'i mbathėn) tė mėparshme dhe prej atyre tė mėvonshme (kur njerėzit do ta pranojnė fenė islame dhe nuk do tė jenė mė mėkatarė) dhe ashtu tė plotėson mirėsinė e Vet ndaj teje...”. ( )
Kjo, krahas tjerash, tregon edhe pėr faktin se sekularizmi nuk ka vend nė shtetet islame. Islami ka mjaft ligje pėr njė jetė normale.
3. Dita e Arafatit ėshtė prej ditėve mė tė mira. Nėse Nata e Kadrit ėshtė nata mė e mirė e vitit, nėse Dita e Xhumasė ėshtė dita mė e mirė e javės, atėherė Dita e Arafatit ėshtė dita mė e mirė e vitit.
4. Se sa rėndėsi ka kjo ditė e kuptojmė edhe nga fakti se Pejgamberi, alejhi’s selam tėrė haxhin e kishte konsideruar Arafat. Nė hadith qėndron:
“ĒįĶĢ ŚŃŻÉ
Haxhi ėshtė Arafat”. ( )
Nė koment tė kėtij hadithi dijetarėt mes tjerash kanė thėnė: Haxh i vėrtet dhe parimor ėshtė ai qė pėrfshinė edhe Ditėn e Arafatit( ).
5. Agjėrimi i kėsaj ditė shlyen mėkatet e dy vjetėve. Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ÕķĒć ķęć ŚŃŻÉ” ĆĶŹÓČ Śįģ Ēįįå Ćä ķßŻŃ ĒįÓäÉ ĒįŹķ ŽČįå” ęĒįÓÜäÉ ĒįŹķ ČŚĻå
Shpresoj-llogaris nė Allahun se agjėrimi i Ditės sė Arafatit shlyen mėkatet e vitit tė kaluar dhe vitit qė pason”. ( )
Kasim b. Muhammedi transmeton se:
" Ćóäųó ŚóĒĘöŌóÉó Ćõćųó ĒįśćõÄśćöäöķäó ßóĒäóŹś ŹóÕõęćõ ķóęśćó ŚóŃóŻóÉó
Aisheja, nėna e besimtarėve agjėronte Ditėn e Arafatit".  ( )
Pėr detajet e agjėrimit tė kėsaj ditė kemi paraparė tė flasim mė poshtėė nė kuadėr tė: Cfarė tė bėjmė nė kėtė ditė?
6. Dita e Arafatit ėshtė njė ditė qė shėnon gjurmė tė pashlyera nė zemrat tona edhe pėr faktin se nė atė ditė mė shumė se kurrė mė parė lirohen njerėz nga zjarri i Xhehennemit. Aisheja transmeton se Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam ka thėnė:
" ćóĒ ćöäś ķóęśćņ ĆóßśĖóŃó ćöäś Ćóäś ķõŚśŹöŽó Ēįįųóåõ Żöķåö ŚóČśĻšĒ ćöäś ĒįäųóĒŃö ćöäś ķóęśćö ŚóŃóŻóÉó ęóÅöäųóåõ įóķóĻśäõę Ėõćųó ķõČóĒåöķ Čöåöćś ĒįśćóįóĒĘößóÉó ŻóķóŽõęįõ ćóĒ ĆóŃóĒĻó åóÄõįóĒĮö
Nuk ka ditė nė tė cilėn liron Allahu i Madhėruar mė shumė njerėz nga zjarri se sa Dita e Arafatit; Ai afrohet ashtu siē i takon madhėrisė sė Tij e pastaj mburret me ta (haxhilerėt) para melaikeve dhe thotė: Cfarė deshėn ata?!". ( )
Por qė tė arrijmė njė falje dhe lirim tė tillė natyrisht se duhet larguar dhe shmangur nga disa gjėra, si:
- Ruajtja nga ndalesat ēfarėdo qofshin ato( ).
- Pėrmendja e shumtė e Allahut me tehlil (la ilahe il-la Allah), tekbir (Allahu Ekber) dhe tesbih (Subhanallah). Ibni Omeri transmeton:
ßäĒ ćŚ ŃÓęį Ēįįå Õįģ Ēįįå Śįķå ęÓįć Żķ ŪĻĒÉ ŚŃŻÉ” ŻćäųĒ ĒįćßČŃ ęćäĒ Ēįćåįį
Ishim me Pejgamberin, alejhi’s selam ne mėngjesin e Arafatit dhe prej nesh kishte qė bėnte tekbir por kishte edhe qė bėnte tehlil...”. ( )
- Shpeshtimi i lutjeve nė kėtė ditė pėr falje dhe shpėtim nga zjarri i Xhehennemit, ngase siē ėshtė transmetuar:
“ĪķŃ ĒįĻŚĒĮ ĻŚĒĮ ķęć ŚŃŻÉ
Duaja mė e mirė ėshtė duaja nė ditėn e Arafatit...”. ( )
Edukata e duasė ėshtė qe duart t’i ngrijė lart, tė jetė i kthyer kah kibleja, tė jetė i pėrulur dhe tė pranoje lėshimet e tij si dhe tė vendos pėr pendim tė sinqertė.
- Duhet patur kujdes nga mėkate qė privojnė njeriun nga falja, si: kėmbėngulja nė mėkate tė mėdha, gėnjeshtra, bartja e fjalėve, shpifja, pėrgojimi, etj.
7. Duaja nė kėtė ditė ėshtė prej duave qė shpresohet mė sė shumti tė pranohen. Ibni Omeri transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ĪķŃ ĒįĻŚĒĮ ĻŚĒĮ ķęć ŚŃŻÉ” ęĪķŃ ćĒ ŽįŹ ĆäĒ ęĒįäČķęä ćä ŽČįķ: įĒ Åįå ÅįĒ Ēįįå ęĶĻå įĒ ŌŃķß įå” įå Ēįćįß” ęįå ĒįĶćĻ” ęåę Śįģ ßį ŌķĮ ŽĻķŃ
Duaja mė e mirė ėshtė duaja e Arafatit ndėrsa gjėnė mė tė mirė qė unė dhe pejgamberėt para meje e kemi thėnė ėshtė: La ilahe il-la Allahu vahdehu la sherike lehu, lehu’l mulku ve lehu’l hamdu ve huve ala kul-li shej’in kadir (Nuk ka tjetėr pėrveē Allahut, Njė dhe tė pashoq. Atij i takon pushteti dhe falėnderimi, dhe Ai, ka fuqi mbi ēdo gjė)”. ( )
8. Arafati ėshtė vendi ku Allahu mori besėn e pasardhėsve tė Ademit, alejhi’s selam se do ta adhurojnė vetėm Atė dhe nuk do t’i shoqėrojnė askėnd nė adhurim. Ibni Abbasi transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ĆóĪóŠó Ēįįųóåõ ĒįśćöķĖóĒŽó ćöäś ŁóåśŃö ĀĻóćó ČöäóŚśćóĒäó ķóŚśäöķ ŚóŃóŻóÉó ŻóĆóĪśŃóĢó ćöäś ÕõįśČöåö ßõįųó ŠõŃųöķųóÉņ ŠóŃóĆóåóĒ ŻóäóĖóŃóåõćś Čóķśäó ķóĻóķśåö ßóĒįŠųóŃųö Ėõćųó ßóįųóćóåõćś ŽöČóįšĒ ŽóĒįó { ĆóįóÓśŹõ ČöŃóČųößõćś ŽóĒįõęĒ Čóįóģ ŌóåöĻśäóĒ Ćóäś ŹóŽõęįõęĒ ķóęśćó ĒįśŽöķóĒćóÉö ÅöäųóĒ ßõäųóĒ Śóäś åóŠóĒ ŪóĒŻöįöķäó Ćóęś ŹóŽõęįõęĒ ÅöäųóćóĒ ĆóŌśŃóßó ĀČóĒÄõäóĒ ćöäś ŽóČśįõ ęóßõäųóĒ ŠõŃųöķųóÉš ćöäś ČóŚśĻöåöćś ĆóŻóŹõåśįößõäóĒ ČöćóĒ ŻóŚóįó ĒįśćõČśŲöįõęäó }
Allahu mori besėn e pasardhėsve tė Ademit nė Ne’man (Arafat). Prej kurrizit tė tij nxori tė gjithė pasardhėsit e Ademit qė i ka krijuar, i shpėrndau para Vetes, ashtu siē i takon madhėrisė sė Tij, si tė ishin thnegla-milingona dhe iu foli duke iu drejtuar: ...A nuk jam Zoti juaj?" Ata thanė: "Po, dėshmuam!". Tė mos thoni nė ditėn e kijametit: "Ne nga ky (dėshmim) ishim tė panjohur". Ose tė mos thoni: "Prindėrit tanė mė parė ishin idhujtarė, e ne ishim pasardhės tė tyre. A do tė na shkatėrrosh ne pėr atė qė bėnė ata asgjėsues tė sė vėrtetės?”( )”. ( )
9. Nė kėtė ditė djalli i mallkuar ėshtė mė i dobėt se kurrė mė parė. Imam Maliku transmeton nga Talha b. Ubejdil-lahu se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
„ćĒ ŃÄģ ĒįŌķŲĒä ķęćĒš åę Żķå ĆÕŪŃ ęįĒ ĆĻĶŃ ęįĒ ĆĶŽŃ ęįĒ ĆŪķŁ ćäå Żķ ķęć ŚŃŻÉ ęćĒ Šįß ÅįĒ įćĒ ŃĆģ ćä ŹäŅį ĒįŃĶćÉ ęŹĢĒęŅ Ēįįå Śä ĒįŠäęČ
Djalli asnjėherė nuk ėshtė parė mė i poshtėėruar, pėrzėnė, nėnēmuar dhe hidhėruar se sa nė Ditėn e Arafatit me pėrjashtim tė Ditės sė Bedrit. Kjo pėr faktin se ai sheh zbritjen e mėshirės sė Allahut dhe faljen e mėkateve tė robėrve prej Tij“.   
Nuk dua tė kalojmė tutje pa kuptuar esencėn e kėsaj veēorie. Pejgamberi, alejhi’s selam po pėrshkruan njė armik tė pėrbetuar tė njeriut, mashtrimet dhe intrigat e tė cilit vazhdojnė prej lindjes e deri ne vdekje tė njeriut. Thotė Allahu:
" ŽóĒįó ŻóČöćóĒ ĆóŪśęóķśŹóäöķ įĆ󎜌õĻóäųó įóåõćś ÕöŃóĒŲóßó ĒįśćõÓśŹóŽöķćó Ėõćųó įĀŹöķóäųóåõć ćųöä Čóķśäö ĆóķśĻöķåöćś ęóćöäś ĪóįśŻöåöćś ęóŚóäś ĆóķśćóĒäöåöćś ęóŚóä ŌóćóĀĘöįöåöćś ęóįĒó ŹóĢöĻõ ĆóßśĖóŃóåõćś ŌóĒßöŃöķäó ŽóĒįó ĒĪśŃõĢś ćöäśåóĒ ćóŠśÄõęćĒš ćųóĻśĶõęŃĒš įųóćóä ŹóČöŚóßó ćöäśåõćś įĆóćśįĆäųó Ģóåóäųóćó ćöäßõćś ĆóĢśćóŚöķäó
(Iblisi) Tha: “Pėr shkak se mė humbe mua, unė do t'u ulem atyre (do t'u zė pusi) nė rrugėn Tėnde tė drejtė, 17. Mandej, do t'ju sillem atyre para, prapa, nga e djathta dhe nga e majta e tyre, e shumicėn e tyre nuk do ta gjesh qė tė falėnderohen (tė besojnė)!”18.(All-llahu) Tha: “Dil nga ai (Xhenneti), i urryer, i dėbuar. Kush prej tyre vjen pas teje, Unė kam pėr ta mbushur Xhehennemin me tė gjithė ju”.( ).
Megjithatė ai, nė raste si ky i Arafatit, deklaron dobėsinė e tij para besimtarit tė devotshėm. Thotė Allahu:
" ŽóĒįó ŻóČöŚöŅųóŹößó įóĆõŪśęöķóäųóåõćś ĆóĢśćóŚöķäó {82} ÅöįųóĒ ŚöČóĒĻóßó ćöäśåõćõ ĒįśćõĪśįóÕöķäó
Ai tha: “Pasha madhėrinė Tėnde, kam pėr t'i shmangur prej rrugės sė drejtė qė tė gjithė, 83. pėrveē atyre qė janė tė sinqertė nga robėrit e Tu!” ( )
Ja kė e mund nė kėtė ditė me lejen e Allahut!
10. Arafati nė vete krahas shumė mėsimeve e porosive ngėrthen edhe urtėsinė se rroba nuk ėshtė ajo qė e vlerėson njeriun, pasuria nuk ėshtė ajo qe ia ngrit pozitėn njeriut, por ėshtė devotshmėria ajo qė luan kėtė rol. Atje mė shumė se ku do tjetėr,  praktikisht, kuptohet ajeti kur’anor dhe hadithi i Muhammedit, alejhi’s selam qė shumė herė i kemi dėgjuar:
“Åöäųó ĆóßśŃóćóßõćś ŚöäśĻó Ēįįųóåö Ć󏜎óĒßõćś
...e s'ka dyshim se te All-llahu mė i ndershmi ndėr ju ėshtė ai qė mė tepėr ėshtė ruajtur (kėqijat)...”. ( )
“Åä Ēįįå įĒ ķäŁŃ Åįģ ÕęŃßć ęįĒ Åįģ ĆĢÓĒćßć ęįßä ķäŁŃ Åįģ ŽįęČßć
Allahu nuk shikon nė fizionomitė dhe trupat tuaj por shikon nė zemrat tuaja”. ( )
Mu pėr kėtė, nė kėtė ditė, nė mes tjerash, Muhammedi, alejhi’s selam tha:
“ĆķåĒ ĒįäĒÓ: ÅäćĒ ĒįćÄćäęä ÅĪęÉ ęįĒ ķĶį įĒćŃĘ ćĒį ĆĪķå ÅįĒ Śä ŲķČ äŻÓå ćäå” ĆķåĒ ĒįäĒÓ: Åä ŃČßć ęĒĶĻ” ęÅä ĆČĒßć ęĒĶĻ” ßįßć įĆĻć ęĀĻć ćä ŹŃĒČ ęÅä ĆßŃćßć ŚäĻ Ēįįå ĆŹŽĒßć” įķÓ įŚŃČķ ŻÖį  Śįģ ŚĢćķ ÅįĒ ČĒįŹŽęģ” ĆįĒ åį ČįŪŹ ” ŽĒįęĒ äŚć ŽĒį : Ēįįå ĒŌåĻ
O njerėz, besimtarėt janė vėllezėr andaj nuk lejohet marrja e pasurisė sė vėllait pėrveēse me tė mirė. O ju njerėz, ju keni njė Zot e njė baba. Tė gjithė ju jeni nga Ademi ndėrsa Ademi ėshtė prej dheut dhe se mė i miri prej jush tek Allahu ėshtė mė i devotshmi. Arabi nuk ka vlerė ndaj joarabit pėrveēse me devotshmėri. A dėshmova? Thane: Po. Tha: O Zoti im dėshmo!”. ( )
11. Arafati me pamjet dhe skenat e tij njeriun pėrgatit edhe pėr pastrim tė mėtutjeshėm tė shpirtit nga mėkatet ngase tubimi atje, nė atė kodėr, njeriut ia pėrkujton daljen para Allahut pėr tė dhėnė llogari( ). Mu pėr kėtė, besimtari bindet se tėrė ēka ka bėrė, mirė e keq, do ta gjejė para Allahut. Thotė Allahu:
„Żóćóäś ķóŚśćóįś ćöĖśŽóĒįó ŠóŃųóÉņ ĪóķśŃĒš ķóŃóåõ * ęóćóäś ķóŚśćóįś ćöĖśŽóĒįó ŠóŃųóÉņ ŌóŃųĒš ķóŃóåõ
E kush punoi ndonjė tė mirė, qė peshon sa grimca, atė do ta gjejė. 8. Dhe kush punoi ndonjė tė keqe, qė peshon sa grimca, atė do ta gjejė“. ( )
12. Arafati ēdo vit transmeton para tėrė botės vizionin islam ndaj dukurive negative tė cilat ngufasin shoqėrinė. “Dėrgoni amanetet nė vend e mos tradhtoni”, “Kamata ėshtė e ndaluar”, „Gjaku dhe nderi juaj ėshtė i shenjtė“, e inserte tjera nga ky edicion vjetor i Arafatit me sė miri shfaqin kėtė realitet.
13. Arafati njeriun e hutuar e udhėzon nė zgjidhjen mė adekuate tė ēdo problemi tė jetės sė tij. Nėse je mėkatar, Arafati me porositė e tij tė ofron zgjidhje. Nėse je i moralshėm, Arafati me rekomandimet e tij tė forcon edhe mė, dhe kėtė duke u mbėshtetur nė porosinė e pėrgjithshme tė Muhammedit, alejhi’s selam, i cili sqaron se armiku i njeriut ėshtė djalli qė ta humb Xhennetin. Thotė Muhammedi, alejhi’s selam:
„ĆķåĒ ĒįäĒÓ : Åä ĒįŌķŲĒä ŽĻ ķĘÓ Ćä ķŚČĻ ČĆŃÖßć åŠå ęįßä ŽĻ ŃÖķ Ćä ķŲĒŚ ŻķćĒ Óęģ Šįß ććĒ ŹĶŽŃęä ćä ĆŚćĒįßć ŻĒĶŠŃęå Śįģ Ļķäßć ” ęŽĻ ŹŃߏ Żķßć ćĒ Åä ĒŚŹÕćŹć Čå Żįä ŹÖįęĒ ĆČĻĒš
O ju njerėz, djalli ka humbur shpresėn qė ju ta adhuroni atė nė tokėn tuaj por ka pajtuar qė ta nė veprat qė ju i pėrbuzni. Keni kujdes nga ai pėr fenė tuaj. Unė kam lėnė nė mesin tuaj atė qė nėse pėrmbaheni pėr saj nuk humbni“. ( )
Mu pėr kėtė, Muhammedi, alejhi’s selam porosiste:
„ÅķĒßć ęćĶŽŃĒŹ ĒįŠäęČ ŻÅäåä ķĢŹćŚä Śįģ ĒįćŃĮ ĶŹģ Źåįßå
Keni kujdes nga mėkatet qė i merrni si tė vogla ngase ato tubohen tek njeriu derisa edhe e shkatėrrojnė“. ( )
14. Arafati vend ku dukuria e pesimizmit flaket. Nėse Arafati ėshtė vend ku zbret mėshira e Allahut, atėherė pėrse tė ekzistoje pesimizmi nė fjalorin e muslimanėve. Shikoni se si ėshtė mėshira e Allahut e pastaj binduni se Arafati ėshtė njė reflektues i asaj mėshire. Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
„ĢŚį Ēįįå ĒįŃĶćÉ Żķ ćĒĘÉ ĢŅĮ” ŻĆćÓß ŚäĻå ŹÓŚÉ ęŹÓŚķä ĢŅĮĒš ęĆäŅį Żķ ĒįĆŃÖ ĢŅĮĒš ęĒĶĻĒš Żćä Šįß ĒįĢŅĮ ŹŹŃĒĶć ĒįĪįŽ ĶŹģ ŹŃŻŚ ĒįŻŃÓ ĶĒŻŃåĒ Śä ęįĻåĒ ĪŌķÉ Ćä ŹÕķČå
Allahu e ka ndarė mėshirėn e Tij nė 100 pjesė; 99 i ka mbajtur tek Ai ndėrsa njė pjesė e ka zbritur nė tokė. Prej kėsaj pjesė mėshirohen krijesat ndėrmjet vete saqė edhe kali nga frika se e shkel tė voglin e vet e ngrit kėmbėn (dhe bėn kujdes)“. ( )
Mėshirėn e Allahut me robėr e pėrshkruan edhe ky hadith nga Omeri, Allahu qoftė i kėnaqur me tė, i cili rrėfen se njė grua qė nė mesin e robėrve tė sjellė tek Pejgamberi, alejhi’s selam kishte humbur foshnjėn e saj e gjeti dhe e ledhatoi e i dha gji. Pejgamberi, alejhi’s selam tha:
“ŹŃęä åŠå ĒįćŃĆÉ ŲĒŃĶÉ ęįĻåĒ Żķ ĒįäĒŃæ
A mendoni se kjo grua do ta hidhte djalin e saj nė zjarre?
ŽįäĒ: įĒ ęĒįįå ęåķ ŹŽĻŃ Śįģ ĆįĒ ŹŲŃĶå”
Jo, pasha Allahun – thamė- pėrderisa tė ketė mundėsi tė mos e bėjė kėtė. Pejgamberi, alejhi’s selam tha:
įįå ĆŃĶć ČŚČĒĻå ćä åŠå ČęįĻåĒ
Allahu ėshtė mė i mėshirshėm me krijesat e Tij se sa kjo grua me djalin e saj”. ( )
Nėse me njė pjesė tė mėshirės u arritkan gjėra kaq tė emdha atėherė nė ahiret pa dyshim se ato 99 pjesė tė mbetura do tė mjaftojnė qė neve Allahu tė na falė.
15. Arafati ėshtė njė stacion qe njeriu para se tė hyjė tek Allahu zbukurohet dhe stoliset me iman e pastėrti shpirtėrore ashtu siē duhet. Nė Arafat njerėzit qėndrojnė tė pėrulur, penduar, luten e kėrkojnė falje, pastaj tė nesėrmen shkojnė nė shtėpinė e Allahut dhe bėjnė zijaret (vizitojnė) Qabenė. Mu pėr kėtė qėllim ky tavaf quhet tavafi i zijaretit. Pra besimtari i pastruar nga mėkatet viziton Allahun qė fal e dhuron tė mira shumė.
Transmeton Bejhekiu nė librin e tij “Fedailu’l evkat” nga Ebu Slejman ed-Darani, njė njeri i devotshėm, se: Njėri nga selefi (tė parėt tanė) qe pyetur: Pėrse qėndrimi nė Arafat nuk ėshtė caktuar tė jetė nė Harem? Ai kishte dhėnė kėtė pėrgjigje: Ngase Qabeja ėshtė shtėpia e Allahut ndėrsa Haremi ėshtė dera e (shtėpisė sė) Allahut andaj kur erdhėn njerėzimi si delegacione i ndali te dera qė tė pėrulen. Po pėrse i ndali prapė nė Muzdelife? Tha: Kur iu dha leje tė hyjnė i ndali tek porta e dytė, Muzdelifeja, ngase pas pėruljes sė tyre tė gjatė, Ai iu dha leje tė therin kurbanat e tyre, e kur larguan papastėrtitė, ofruan kurbanat dhe u pastruan me ta nga mėkatet qė i patėn, Allahu iu dha leje qė tė pastėr ta vizitojnė Atė ( ).
Mu pėr kėtė, Muhammedi, alejhi’s selam, siē rrėfen Bilalli, kishte thėnė nė mėngjesin e Muzdelifes, ku njerėzit ishin tubuar:
„Åöäųó Ēįįųóåó ŹóŲóęųóįó Śóįóķśßõćś Żöķ Ģó朌ößõćś åóŠóĒ ŻóęóåóČó ćõÓöķĘóßõćś įöćõĶśÓöäößõćś ęóĆóŚśŲóģ ćõĶśÓöäóßõćś ćóĒ ÓóĆóįó ĒĻśŻóŚõęĒ ČöĒÓśćö Ēįįųóåö
Allahu kėtė ditė u begatoi ju nė kėtė tubim tuajin; gabimtarit i dha pėr hirė tė vepėrmirit ndėrsa kėtij tė fundit i dha atė qė kėrkoi. Marshoni me emrin e Allahut!“. ( )
16. Allahu mburret me haxhilerėt nė arafat. Ibni Omer transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“Åä Ēįįå ŹŚĒįģ ķČĒåķ ćįĒĘßŹå ŚŌķÉ ŚŃŻÉ ČĆåį ŚŃŻÉ” ŻķŽęį: ĒäŁŃęĒ Åįģ ŚČĒĻķ” ĆŹęäķ ŌŚĖĒ ŪČŃĒš
Allahu mburret para melaikeve mbrėmjen e Arafatit me robėrit e Tij nė Arafat dhe thotė: Shikoni robėrit e Mi, mė kanė ardhur flokėshprishur e tė pluhurosur”. ( )
17. Allahu ėshtė betuar nė kėtė ditė. Thotė Allahu i Madhėruar nė Kur’anin Famėlartė
ęóĒįÓųóćóĒĮö ŠóĒŹö ĒįśČõŃõęĢö (1) ęóĒįśķóęśćö Ēįśćó꜌õęĻö (2) ęóŌóĒåöĻņ ęóćóŌśåõęĻņ
Pasha qiellin me plot yje, 2. Pasha ditėn e premtuar, 3. Pasha atė qė dėshmon dhe atė qė dėshmohet!“. ( )
Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
„Ēįķęć ĒįćęŚęĻ ķęć ĒįŽķĒćÉ ę ĒįŌĒåĻ ķęć ĒįĢćŚÉ ę ĒįćŌåęĻ ķęć ŚŃŻÉ ę ķęć ĒįĢćŚÉ ŠĪŃå Ēįįå įäĒ ę ÕįĒÉ ĒįęÓŲģ ÕįĒÉ ĒįŚÕŃ
Dita e premtuar ėshtė Dita e Kiametit, “ai qė dėshmon” ėshtė Dita e Xhumasė ndėrsa “atė pėr tė cilin dėshmohet” ėshtė Dita e Arafatit. Ditėn e Xhuma Allahu na e ka ruajtur (deponuar) neve ndėrsa namazi i mesėm ėshtė ikindia“. ( )
Po ashtu edhe nė ajetin:
„ęĒįŌŻŚ ęĒįęŹŃ
Pasha ēiftin dhe pasha tekun!“. ( ),
Ka thėnė Ibni Abbasi: Shef’i ėshtė Dita e Bajramit ndėrsa vitri ėshtė Dita e Arafatit. Kėshtu mendojnė edhe Ikrimeja dhe Dahhaku.
Pėr ta vėrtetuar kėtė do tė marrim njė shembull. Allahu i madhėruar kur tė betohet nė gjėra ato padyshim se kanė jė vlerė tl madhe ngase Allahu nuk ka nevojė tė betohet.
“ęóćóäś ĆóÕśĻóŽõ ćöäó Ēįįųóåö ŽöķįĒš
...E kush mund tė jetė mė i saktė nė fjalė se All-llahu?”. ( )
Allahu ėshtė betuar nė Asr, kohėn nė pėrgjithėsi apo kohėn e namazit tė ikindisė, dhe ka thėnė:
ęóĒįśŚóÕśŃö
Pasha kohėn!“. ( )
Dijetarėt pėrkitazi me kėtė fjalė kanė dhėnė komente tė ndryshme, prej tė cilave edhe: Namazi i ikindisė ( ) apo koha pas daljes sė diellit nė zenit e deri nė pėrėndim qė pėrfshinė dhe kohėn e namazit tė ikindisė. Dhe derisa puna ėshtė kėshtu, Allahu pėr tė na treguar se nė atė qė betohet ka vlerė tė madhe, kur na flet pėr ruajtjen e namazit, tė gjitha namazeve iu kushton rėndėsi por ikindisė e veēon. Thotė Allahu:
ĶóĒŻöŁõęĒ Śóįóģ ĒįÕųóįóęóĒŹö ęóĒįÕųóįĒÉö ĒįśęõÓśŲóģ ęóŽõęćõęĒ įöįųóåö ŽóĒäöŹöķäó
Vazhdoni rregullisht namazet (faljet), e edhe atė namazin e mesėm, dhe ndaj All-llahut tė jeni respektues (nė namaze)“. ( )
Ndėrsa namazi i mesėm, siē pamė nga hadithi i lartshėnuar, ėshtė namazi i ikindisė.
18. Nė Arafat vėrtetohet praktikisht dituria, pėrsosmėria dhe fuqia e pakrahasueshme e Allahut. Allahu nė Kur’an ka vėrtetuar pėr Vete cilėsinė e tė dėgjuarit dhe shikuarit, dhe ja kėtu, nė Arafat, me gjithė shumicėn e atyre zėrave qė lusin Allahun, prapė Allahut nuk i pėshtjellėt asgjė( ). Thotė Allahu:
“ķóŚśįóćõ ĪóĒĘöäóÉó ĒįśĆóŚśķõäö ęóćóĒ ŹõĪśŻöķ ĒįÕųõĻõęŃõ
Ai di pėr shikimin me cep tė syve, e edhe pėr atė qė e fshehin nė zemra”. ( )
“ęóÅöŠóĒ ÓóĆóįóßó ŚöČóĒĻöķ Śóäųöķ ŻóÅöäųöķ ŽóŃöķČń ĆõĢöķČõ ĻóŚśęóÉó ĒįĻųóĒŚö ÅöŠóĒ ĻóŚóĒäö ŻóįśķóÓśŹóĢöķČõęĒ įöķ ęóįśķõÄśćöäõęĒ Čöķ įóŚóįųóåõćś ķóŃśŌõĻõęäó
E kur robėt e Mi tė pyesin ty pėr Mua, Unė jam afėr, i pėrgjigjem lutjes kur lutėsi mė lutet, pra pėr tė qenė ata drejt tė udhėzuar, le tė mė pėrgjigjen ata Mua dhe le tė mė besojnė Mua”. ( )
Transmeton Ibni Mes’udi se:
“Čķä ĒįÓćĒĮ ĒįĻäķĒ ęĒįŹķ ŹįķåĒ ĪćÓćĒĘÉ ŚĒć” ęČķä ßį ÓćĒĮ ĪćÓćĒĘÉ ŚĒć” ęČķä ĒįÓćĒĮ ĒįÓĒČŚÉ ęĒįßŃÓķ ĪćÓćĒĘÉ ŚĒć” ęČķä ĒįßŃÓķ ęĒįćĒĮ Ü ĒįćĒĮ ĒįŠķ ŻęŽå ĒįŚŃŌ Ü ĪćÓćĒĘÉ ŚĒć” ęĒįŚŃŌ ŻęŽ ĒįćĒĮ” ęĒįįå ŻęŽ ĒįŚŃŌ” įĒ ķĪŻģ Śįķå ŌķĮ ćä ĆŚćĒįßć
Nė mes qiellit tė dynjasė dhe qiellit vijues ka 500 vjet distancė kohore, nė mes ēdo qielli ka po kaq, nė mes qiellit tė shtatė dhe kursisė ka 500 vjet, nė mes kursisė dhe ujit, mbi tė cili ėshtė Arshi, ka 500 vjet, ndėrsa Arshi ėshtė mbi ujė e mbi tė, ashtu siē i takon madhėrisė sė Allahut, ėshtė Allahu, tė Cilit nuk i fshihet asgjė nga vepra tuaja”. ( )

Cfarė bėri Muhammedi, alejhi’s selam nė Arafat

Ditėn e tetė tė muajit dhul-hixhxhe, nė ditėn e tervijetit (dita nė prag tė Arafatit), Resulullahu shkoi nė Minne. Nė Minne fali drekėn dhe ikindinė sė bashku, kurse akshamin dhe jacinė sė bashku. Aty bujti dhe fali namazin e sabahut (nė Minne ka falur pesė na¬maze). Kur lindi dielli, u nis pėr nė Arafat. Aty gjeti ēadrėn e pėr¬ga¬titur bardh e zi. Aty u vendos dhe kur dielli iu afrua pėrėndimit kėrkoi devenė e vet, i hipi asaj dhe u nis nga qendra e luginės Ara¬fat. Nė Arafat ishin tubuar njėqind e njėzet e katėr mijė ose njėqind e dyzet e katėr mijė njerėz, haxhilerė. Resulullahu iu drejtua njerėzve si ligjėrues dhe mbajti njė hutbe universale dhe koncize. Ai tha:
“O njerėz dėgjoni ligjėrimin tim, sepse unė nuk e di nėse, pas kėtij haxhi, do takohem mė me ju nė kėtė vend.
Gjaku dhe pasuria juaj janė tė shenjta pėr ju, ashtu siē ėshtė e shenjtė kjo ditė nė kėtė vend tuaj. A thua nuk u rrėzua nėn kėm¬bėn time (u anulua dhe u dėbua) ēdo gjė nga koha paraislamike (bes¬tyt¬nia dhe zakonet e vjetra, edhe gjakmarrja, nga koha para¬isla¬mike ėshtė rrėzuar)? Gjakmarrja e parė e kėtillė e cila anulohet, ėshtė gjaku i Ibni Rebiah b. El-Harithit. Ai ka qenė nė tajisje te fisi Be¬nu Sa’d, ndėrsa e vranė njerėzit nga fisi Hudhejl.
Kamata paraislamike ėshtė anuluar. Kamata e parė qė anulohet ėsh¬tė kamata e Abbas b. Abdul-Muttalibit, e tėra ėshtė rrėzuar.
Kini frikė Allahun pėr sjelljet tuaja ndaj grave. Ju i keni ma¬rrė ato nė besė tė Allahut dhe me to keni marrėdhėnie me lejen e Alla-hut. Ato janė tė obliguara qė nė shtėpinė tuaj tė mos ua le¬joj¬nė hyr-jen askujt. Ju kėtė e urreni, andaj keni tė drejtė ta kėr¬ko¬ni kėtė prej tyre. Nėse kėto nuk veprojnė kėshtu, goditini ato me go¬ditje e cila nuk ėshtė e fuqishme. Ato kanė tė drejtė qė ju t’i ush¬qeni dhe t’i vishni, ashtu siē ėshtė e drejtė. Juve po ua lė Librin e Allahut, dhe nėse i pėrmbaheni fuqishėm atij, nuk do tė devijoni.
O njerėz, me tė vėrtetė, pas meje nuk do tė ketė mė Pejgam¬berė, e as pas jush nuk do tė ketė umet (popull) tjetėr. Pėr kėtė arsye besoni Krijuesin tuaj, falni pesė kohėt e namazit, agjėroni gja-tė muajit ramazan, jepni zekatin nė pasurinė tuaj. Kėshtu i pas¬troni shpirtrat tuaj, dhe vizitoni (kryeni haxhin) shtėpinė e Kri¬jue¬sit tuaj. Bėhuni tė dėgjueshėm ndaj udhėheqėsve tuaj tė drejtė. Nėse tė gjitha kėto i respektoni, do tė hyni nė Xhenetin e Krijuesit tuaj.”
“E nėse do tė pyeteni pėr mua, ēfarė do tė thoni?” Ata u pėr¬gjigjėn: “Do tė dėshmojmė se na ke komunikuar e na ke kėshilluar dhe se e ke zbatuar misionin tėnd.”
Resulullahu, duke treguar me gisht nga qielli e pastaj nga po¬pulli, tha: “O Zoti im, Ti je Dėshmitar.” Kėtė e pėrsėriti tri herė.
Njeriu i cili kishte zėrin mė tė lartė, e qė i pėrcillte fjalėt e Resulullahut, ishte Rebiah b. Umejje b. Halefi. Pasi e kreu fjali¬min e vet, Allahu i zbriti Shpalljen:
“Ēįśķóęśćó ĆóßśćóįśŹõ įóßõćś Ļöķäóßõćś ęóĆóŹśćó朏õ Śóįóķśßõćś äöŚśćóŹöķ ęóŃóÖöķŹõ įóßõćõ ĒįśÅöÓśįĒćó ĻöķäĒš
Sot jua pėrsosa dispozi¬tat e fesė suaj dhe jua plotėsova dhuntinė Time ndaj jush, dhe jam i kėnaqur qė feja Islame tė jetė feje juaj.” (El-Maide: 3).
Kur e dėgjoi Umeri kėtė ajet, filloi tė qante. Njerėzit e pye¬tėn: “C’tė shtyri nė vaj?” Ai u pėrgjigj: “Pas plotėsimit dhe pėrsos¬jes nuk mund tė ketė asgjė tjetėr, pėrveē mungesės dhe pakėsimit.”
Pas hutbes, Bilali thirri ezanin, pastaj ikametin, e Resulullahu ua fali njerėzve namazin e drekės. Pastaj pėrsėri u thirr ikameti, e Resulullahu fali namazin e ikindisė. Mes kėtyre dy namazeve nuk fali kurrgjė tjetėr. Mandej i hipi devesė dhe erdhi nė vendqėn¬drim nė Arafat. Devenė e ktheu nga Xhebelu-l-Rahmeti (kodra e Mė¬shirės), derisa kodra ishte pėrpara tij. U kthye nga kibla dhe ashtu qėn¬droi deri nė pėrėndimin e diellit. Kur u zhduk e kuqja nė pėrėn¬dim, Resulullahu e hipi pas vetes nė deve Usamen dhe u nis pėr nė Muzdelife. Nė Muzdelife fali akshamin dhe jacinė me njė ezan e dy ika-mete. Mes namazeve nuk kėndoi tesbih. Pastaj u shtri dhe fjeti gjer nė mėngjes…( )

Cfarė tė bėjmė ne nė Ditėn e Arafatit?

Nga vet nėntitulli kuptohet, nė njėfarė mėnyre, se pėr qėllim janė ata qė nuk kanė patur rastin ta bėjnė haxhin. Pikėrisht kėtyre, prej tė cilėve ėshtė edhe autori i kėtij shkrimi, ua ofrojmė kėto alternativa gjatė kohės kur haxhilerėt kryejnė haxhin:
1. Agjėrim. Dijetaret janė dakorduar se prej agjėrimeve vullnetare, agjėrimi i Ditės sė Arafatit ėshtė agjėrimi mė me vlerė. Si jo kur Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ÕķĒć ķęć ŚŃŻÉ” ĆĶŹÓČ Śįģ Ēįįå Ćä ķßŻŃ ĒįÓäÉ ĒįŹķ ŽČįå” ęĒįÓÜäÉ ĒįŹķ ČŚĻå
Shpresoj-llogaris nė Allahun se agjėrimi i Ditės sė Arafatit shlyen mėkatet e vitit tė kaluar dhe vitit qė pason”. ( )
Qėllimi me kėtė falje ėshtė falja e mėkateve tė vogla, falja e tė cilave kushtėzohet me braktisjen e mėkateve tė mėdha, siē thotė Allahu:
“Åä ŹĢŹäČęĒ ßČĒĘŃ ćĒ Źäåęä Śäå äßŻŃ Śäßć ÓķĘĒŹßć
Nėse largoheni prej mėkateve tė mėdha, tė cilat u janė tė ndalueshme, Ne ju shlyejmė mėkatet e vogla...”. ( )
Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“ĒįÕįęĒŹ ĒįĪćÓ ęĒįĢćŚÉ Åįģ ĒįĢćŚÉ ęŃćÖĒä Åįģ ŃćÖĒä ߯ĒŃÉ įćĒ ČķäåĒ ÅŠĒ ĒĢŹäČŹ ĒįßČĒĘŃ
Pesė namazet ndėrmjet vete, Xhumaja deri nė Xhuma dhe Ramazani deri nė Ramazan, i shlyejnė mėkatet nė mes tyre me kusht qė tė braktisen mėkatet e mėdha”. ( )
Vlen tė theksohet kėtu se agjėrimi ligjėsohet pėr ata qė nuk janė nė Haxh. Salimi transmeton se e ka dėgjuar Umejrin, shėrbėtorin e Ummi Fadli duke transmetuar nga kjo e fundit se:
" Ōóßųó ĒįäųóĒÓõ ķóęśćó ŚóŃóŻóÉó Żöķ Õóęśćö ĒįäųóČöķųö Õóįųóģ Ēįįųóåõ Śóįóķśåö ęóÓóįųóćó ŻóČóŚóĖśŹõ Åöįóģ ĒįäųóČöķųö Õóįųóģ Ēįįųóåõ Śóįóķśåö ęóÓóįųóćó ČöŌóŃóĒČņ ŻóŌóŃöČóåõ
Dyshuan njerėzit Ditėn e Arafatit nėse ishte apo jo Pejgamberi, alejhi's salatu ve's selam agjerueshem kėshtu qe ia dėrgova njė pije Pejgamberit, alejhi's salatu ve's selam e ai e piu". ( )
Ka thėnė Mundhiriu: Dijetarėt kanė polemizuar sa i pėrket agjėrimit tė Ditės sė Arafatit pėr ata qė janė nė Arafat. Ibni Omeri ka thėnė se Pejgamberi, alejhi’s selam, Ebu Bekri, Omeri dhe Uthmani nuk e kanė agjėruar dhe as unė nuk e agjėroj.
Atau madje mbante qėndrimin se ai qe han kėtė ditė pėr t’u forcuar pėr lutje, ai ka shpėrblimin e agjėruesit tė kėsaj ditė.
Saatijj-u pėrmend se Imamėt, Ebu Hanife, Maliku, Shafiu, Thevriu, dhe xhumhuri nuk e kanė agjėruar kėtė ditė (nė Arafat). Kėtė mendim e ndanin edhe Ebu Bekri, Omeri, Uthmani, Ibni Omeri, Allahu qoftė i kėnaqur me tė gjithė. Tek unė ky ėshtė mendimi mė i qėlluar( ).
Disa fetwa pėrkitazi me agjėrimin e kėsaj ditė:
a) Agjėrimi i njė ditė para Ditės sė Arafatit.
Agjėrimi i Ditės sė Arafatit ėshtė dita kur haxhilerėt qėndrojnė nė Arafat dhe ajo ėshtė e ligjėsuar pėr ata qė nuk janė nė haxh. Nėse dėshiron ta agjėrosh kėtė ditė, bėn, e edhe nėse ia shton njė ditė para nuk ka gjė tė keqe. Po kėshtu, nėse agjėron nėntė ditė tė Dhu’l Hixh-xhes bėn...
b) Agjėrimi i Ditės sė Xhuma nėse nė tė rastis tė jetė Dita e Arafatit.
Lejohet agjėrimi i kėsaj ditė edhe nėse nuk agjėron para apo pas saj ndonjė ditė. Por nėse dėshiron pėr ta larguar dyshimin nga zemra, lejohet qė para kėsaj ditė tė agjėrosh njė ditė.
c) Agjėrimi i Ditės sė Shtune nėse rastis qė ajo tė jetė Dita e Arafatit.
Nuk prish punė qė kjo ditė tė veēohet me agjėrim ngase agjėrimi i Ditės sė Arafatit ėshtė sunnet i pavarur dhe se hadithi i ndalimi i agjėrimit tė Ditės sė Shtunė ėshtė i dobėt pėr shkak se bie ndesh me hadithe autentike.
d) A lejohet agjėrimi i kėsaj ditė pėr njeriun qė ka mbetur pa kompensuar disa ditė nga Ramazani?
Ai qė agjėron Ditėn e Arafatit si agjėrim vullnetar por qė ka ditė tė Ramazanit pa kompensuar ende, agjėrimi i tij ėshtė i vėrtetė, edhe pse ėshtė mirė qė tė mos shtyhet kompensimi vonė. Por nėse agjėron kėtė ditė si kompensim tė ditėve tė Ramazanit ėshtė mė parėsore ngase ato ditė tė mbetura janė obligim ndėrsa kjo ditė ėshtė vullnetare ( ) .
Meqė jemi kėtu tek agjėrimi i kėsaj ditė, shfrytėzoj rastin tė pėrmend se hadithi qė potencon se kinse agjėruesi i kėsaj ditė ėshtė sikur tė ketė agjėruar 60 vjet ėshtė i shpifur( ). 
2. Duaja. Nė kėtė ditė duaja ėshtė shumė e preferuar ngase ėshtė shansi mė i madh pėr pranimin e saj. Thotė Muhammedi, alejhi’s selam: 
“ĪķŃ ĒįĻŚĒĮ ĻŚĒĮ ķęć ŚŃŻÉ” ęĪķŃ ćĒ ŽįŹ ĆäĒ ęĒįäČķęä ćä ŽČįķ: įĒ Åįå ÅįĒ Ēįįå ęĶĻå įĒ ŌŃķß įå” įå Ēįćįß” ęįå ĒįĶćĻ” ęåę Śįģ ßį ŌķĮ ŽĻķŃ
Duaja mė e mirė ėshtė duaja e Arafatit ndėrsa gjėnė mė tė mirė qė unė dhe pejgamberėt para meje e kemi thėnė ėshtė: La ilahe il-la Allahu vahdehu la sherike lehu, lehu’l mulku ve lehu’l hamdu ve huve ala kul-li shej’in kadir (Nuk ka tjetėr pėrveē Allahut, Njė dhe tė pashoq. Atij i takon pushteti dhe falėnderimi, dhe Ai, ka fuqi mbi ēdo gjė)”. ( )
Ka thėnė Ibni Abdu’l Berr-rri: Nė kėtė hadith ka argument se duaja-lutja nė kėtė ditė ėshtė mė e vlefshme se nė ditėt tjera. Po kėshtu kėtu vlerėsohet kjo ditė mbi ditėt tjera, se zakonisht lutjet e kėsaj ditė pranohen dhe se dhikri mė i mirė ėshtė La ilahe il-la Allah.
Ka thėnė Ibnul Kajjimi nė Zadu’l mead: Nė Ditėn e Arafatit, Allahu i Madhėruar afrohet afėr haxhilerėve kah mbrėmja -ashtu siē i takon Atij- dhe mburret me ta para melaikeve: “Cfarė duan kėta?! Ju kam dėshmitar se ua kam falur mėkatet”. Me afrimin e Tij arrihet ēasti i pranimit te lutjes. Askush qė e lut Allahun pėr tė mirė dhe pėrulet e afrohet tek Allahu nuk refuzohet nė atė ēast...( ).
Pejgamberi, alejhi’s selam kur lutej nė Arafat ngritke duart e tij lart ashtu siē vepron miskini kur kėrkon ushqim( ).
Hakim b. Hizami qėndronte nė Arafat dhe me vete sillte 100 deve pėr kurbana dhe 100 skllevėr, tė cilėt i lironte, me ē’rast njerėzit ia plasnin vajit e thoshin: O Zoti jonė, ky ėshtė robi yt, liroi 100 robėr ndėrsa ne jemi robėrit Tu tė lusim tė na lirosh (falesh)!.
Fudejli kur kishte parė tė qajturit dhe madhėrimin e njerėzve qė bėnin pėr Allahun u qe drejtuar disave: Cka mendoni, sikur kėta njerėz tė shkonin tek njė njeri kėshtu dhe t’ia kėrkonin njė danik (pjesė dirhemi) a do t’i refuzonte? Jo- thanė. Pasha Allahun, u betua Fudejli, falja e mėkateve tė tyre ėshtė mė e thjeshtė pėr Allahun se sa paraja qė ata do ta kėrkonin prej atij njeriu.
Ibni Mubareku rrėfen e thotė: Mbrėmjen e Ditės sė Arafatit shkova tek Sufjan Thevriu dhe e pashė tė gjunjėzuar duke qarė. Kush i ka punėt mė sė keqi prej tyre? – e pyeta. Ai qė mendon se Allahu nuk i falė ata- mu pėrgjigj ai.
Prej njerėzve kishte qė Allahun e lusnin qe shkaku i tyre tė mos ua refuzonte veprat tjerėve. Mutrif b. Abdil-lahu dhe Bekir el-Muznijj qėndruan nė Arafat dhe njėri u lut: “O Zot, mos refuzo kėta njerėz shkaku im!”, ndėrsa tjetri tha: “Sa madhėshtor dhe sa shpresėdhėnės qenka ky vend pėr falje tė mėkateve sikur unė tė mos isha nė tė” ( ).
Megjithatė, diku-diku mund tė pėrmenden edhe disa lutje qė, tradicionalisht, nuk janė tė transmetuara. Lutja: “Subhane’l Ledhi fi’s sema arshuhu, Subhane’l Ledhi fi’l erdi mevtiuhu, Subhane’l Ledhi fi’l bahri sebiluhu, Subhane’l Ledhi fi’n nari sultanuhu, Subhane’l Ledhi fi’l Xhenneti rahmetuhu, Subhane’l Ledhi fi’l kuburi kadauhu, Subhane’l Ledhi vedea’l erda, Subhane’l Ledhi la melxhee ve la munxa minhu il-la ilejhi”, ėshtė e shpifur.
Po kėshtu edhe hadithi: Njeriun e parė qė Allahu e shikon nė Arafat ėshtė ai qe drejtohet me fytyrė kah kibleja, shtrin duart e tij sikurse tė lutėsit, thotė “La ilahe il-la” Allah tri herė dhe “Allahu ekber” tri herė, e pastaj thotė: “La ilahe il-la Allahu vahdehu la sherike lehu, lehu’l mulku ve lehu’l hamdu, juaji ve jumit, bijedihi’l hajr” 100 here....”, ėshtė i shpifur( ).
3. Tekbiri. Imam Neveviu duke folur pėr vlerėn e dhjetėė ditėve tė Dhu’l Hixh-xhes nė mes tjerash thotė: Dije se preferohet shpeshtimi i dhikrit nė kėto dhjetė ditė mė shumė se nė ditėt tjera sikur qė preferohet shpeshtimi i dhikrit nė Ditėn e Arafatit me shumė se sa nė ditėt tjera tė Dhu’l Hixh-xhes( ).
Prej dhikrit tė preferuar shumė nė kėto dhjetė ditė ėshtė thėnia: Allahu Ekber, La ilahe il-la Allah dhe Elhamdulilah. Ahmedi nė Musnedin e tij, ne musnedin e Ibni Omerit, transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam, ka thėnė:
ćóĒ ćöäś ĆóķųóĒćņ Ć󌜣óćõ ŚöäśĻó Ēįįųóåö ęóįóĒ ĆóĶóČųõ Åöįóķśåö ćöäś ĒįśŚóćóįö Żöķåöäųó ćöäś åóŠöåö ĒįśĆóķųóĒćö ĒįśŚóŌśŃö ŻóĆóßśĖöŃõęĒ Żöķåöäųó ćöäś ĒįŹųóåśįöķįö ęóĒįŹųóßśČöķŃö ęóĒįŹųóĶśćöķĻö
Nuk ka ditė, nė tė cilat vepra e mirė ėshtė e dashur tek Allahu sikurse nė kėto dhjetė ditė, andaj shtoni nė to tehlilin (La ilahe il-la Allah), tekbirin (Allahu Ekber) dhe tahmidin (Elhamdulilah)". ( )
Pastaj ne gjatė pėrshkrimit tė qėndrimit tė Muhammedit, alejhi’s selam nė Arafat, nė mesin e haxhilerėve kishte qė bėnin tekbire e kishte qė bėnin tehlile( ). Forma e tekbirit qė nė tetė ditėt e para ishte e lirė ndėrsa prej kėsaj ditė e deri nė ditėn e katėrt tė Bajramit ėshtė e kushtėzuar, ėshtė:
Ēįįå ĆßČŃ Ēįįå ĆßČŃ įĒ Åįå ÅįĒ Ēįįå” ęĒįįå ĆßČŃ Ēįįå ĆßČŃ ęįįå ĒįĶćĻ
Allahu Ekber, Allahu Ekber, La ilahe il-la Allah, Vallahu Ekber, Allahu Ekber Ve Lil-lahi’l Hamd( ).
Sqarim
Nėse xhumaja dhe Arafati rastisin tė jenė nė njė ditė atėherė kjo ditė veēohet nga ditėt tjera me disa veēori, si:
?   Bashkohen dy ditė tė cilat janė ditėt me tė mira.
?   Xhumaja ka njė ēast nė tė cilin duaja plotėsohet ndėrsa ata qė janė nė arafat luten dhe bėjnė dua vazhdimisht.
?   Tubimi i muslimanėve nga tė gjitha viset pėr faljen e namazit tė xhumasė dhe dėgjimit tė hutbes si dhe tubimi i haxhilerėve nė arafat nė tė njėjtėn kohė reflekton njė bashkim dhe lutje tė muslimanėve tė paparė nė ditėt tjera.
?   Xhumaja ėshtė festė javore pėr tėrė muslimanėt ndėrsa arafati ėshtė festė pėr haxhilerėt kėshtu tubohen dy festa nė njė ditė.
?   Nė atė ditė ndodhė bashkimi i shahidit (dėshmitarit) dhe mesh’hudit (tė dėshmuarit), nė tė cilėt edhe ėshtė betuar Allahu, siē qėndron nė kaptinėn el-Buruxh, ajeti, 2-3. Pėr shahidin ėshtė thėnė se ėshtė Xhumaja ndėrsa pėr mesh’hudin se ėshtė Arafati. Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė: „Dita e premtuar ėshtė Dita e Kiametit, “ai qė dėshmon” ėshtė Dita e Xhumasė ndėrsa “atė pėr tė cilin dėshmohet” ėshtė Dita e Arafatit. Ditėn e Xhuma Allahu na e ka ruajtur (deponuar) neve ndėrsa namazi i mesėm ėshtė ikindia“. ( )
?    Nėse ndodhė kjo atėherė pėrputhet me haxhin e Pejgamberit, alejhi’s selam kur edhe atėherė ndodhi qė Arafati tė jetė nė Ditėn e Xhuma( ).
***
O ju qė nuk patėt shansin tė shkoni nė Arafat, kryejini obligimet e Allahut kudo qė tė jeni!
Ai qė nuk mundi tė buaj kėtė vit nė Muzdelife, le tė buaj nė shtėpinė e tij me vendosmėri pėr ta adhuruar Allahun pėrherė!
Ai qė nuk ka mundur ta ther kurbanin e tij nė Mina le ta ther kėtu epshin e vet!
Ai qė nuk ka mundur tė shkoje nė Qabe le t’i drejtohet Zotit tė Qabesė kudo qė tė jetė ngase Ai ėshtė afėr!
Allahu na mundėsoftė kryerjen e Haxhit!
Allahu na pastroftė nga mėkatet dhe gabimet!
Allahu na pranoftė veprat e mira dhe na ruajt nga veprat e liga!