Shqyrtime

FESTAT E FUNDVITIT,
Analizė e lehtė fetare e pėrshkrimit historik dhe pėrmbajtjesor tė tyre
Ndonėse koha, ligj prej ligjeve tė Allahut, ėshtė faktori mė me rėndėsi nė jetėn e njeriut ngase ajo shėnon lindjen, rininė, pjekurinė, pleqėrinė e mė nė fund edhe vdekjen e njeriut, megjithatė, ajo nė praktikėn dhe traditat e njerėzve, shfrytėzohet e demonstrohet nė forma e mėnyra tė ndryshme, tė lejuara e tė ndaluara, normale e ekstravagante. Kulminacioni i tėrė kėsaj sikur arrihet me festimin e „Vitit tė Ri”, festės qė festohet mė sė shumti nė botė por qė ėshtė shume konfuze dhe e paqartė nė tė njėjtėn kohė. Sa ėshtė irracional dhe, kushtimisht, banal, sfondi i saj po aq edhe filozofitė e saja janė asgjė mė shumė se sa besėtytni dhe bindje tė kota. Nga mite pagane ėshtė shndėrruar nė festė fetare. Nga ide heretike fetare nė traditė vjetore fetare. Nga injorancė nė injorancė tė kombinuar... Me njė fjalė, kėto festa mė sė paku kanė tė bėjnė me fe, e krishtere apo ēifute qe ajo.
Nė kėtė artikull modest tėrė atė qė kemi dashur ta bėjmė ka qenėe vetėdijesimi i muslimanit karshi identiteteve tė huaja dhe tė pavlera, dhe atė duke ia ofruar njė demantim pėrkatės tė ēdo besėtytnie tė kėtyre festave me sqarime dhe alternativa islame pėrkatėse. Allahu mė pastė bekuar pėr sukses!
Prejardhja e Vitit tė Ri
Kjo festė, edhe nė kontinentin tonė por edhe nė Azi e thuaj edhe nė tėrė botėn ka prejardhje pagane dhe nuk ka tė bėjė me asnjė fe. Prejardhja e saj pagane e ka burimin nė Babiloni, Azi. Babilonasit paganė, 4000 vjet para, e festonin ndėrrimin e viteve nė ditėn e Pranverės, kur Hėna ishte e plotė, kur nata e dita janė tė barabarta, kur natyra rilindė mbas dimrit tė gjatė…Nė Evropė, nė gjithė hemisferėn perėndimore edhe pėrtej Atlantikut, kjo festė pagane e ka prejardhjen nga Roma antike pagane, para 2000 vjetėve…([1]).
Pazarllėk datash
Cėshtja e datave pėrkitazi me kėto festa vėrtet ėshtė konfuze. Qysh nė fillim do tė hasesh nė kundėrthėnie datash me njė diferencė kohore, jo edhe tė vogėl, gjė qė automatikisht tė bėn tė kesh rezerva ndaj kėtyre festave. Datat e festimit tė Vitit tė Ri, qė natyrisht lidhen edhe pėr filozofinė e festimit, janė te ndryshme, dhe qė definitivisht, pėrfundojnė me faktin se 1 janari nuk ka tė bėjė me ndonjė filozofi fetare tė pranuar. Kėshtu, Viti i Ri, tek popuj edhe vende tė ndryshme ka data tė ndryshme. Nė Kinė nis zakonisht mes gjysmės sė janarit dhe gjysmės sė shkurtit dhe zgjat pesėmbėdhjetė ditė.
Nė Japoni zhvillohen mė 1 janar, ashtu si edhe nė vendet e Perėndimit. Viti vietnamez ėshtė quajtur “Tet Nguyen Dan”, dhe dita e ndėrrimit tė viteve me njėri-tjetrin zakonisht bie mes 21 janarit dhe 19 shkurtit.
Nė Kamboxhia njerėzit pėrdorin kalendarin indian pėr tė llogaritur filimin e vitit tė ri. Sipas kalendarit gregorian, ai fillon mė 12, 13 ose 14 prill dhe zgjat pėr tri ditė. Festimi i Vitit tė Ri nė vendet e Indisė ėshtė i ndryshėm nė varėsi tė vendndodhjes gjeografike tė kėtyre popujve. Nė Indi jetojė disa popuj, por ata kanė tradita tė ndryshme. Pėr shembull, indianėt e pjesės perėndimore e festojnė ndėrrimin e viteve nė fund tė tetorit, nė tė njėjtėn kohė me Festivalin indian tė Divalit([2]).
Tek Hunezėt, festa mė e rėndėsishme ėshtė festimi i Vitit tė Ri diellor. Ky festim quhet Urosh dhe dita e parė e Vitit tė Ri bie mė 21 Mars([3]).
Keltėt e lashtė, qė banonin nė Britani tė Madhe, Irlandė e Francė, festonin fillimin e Vitit tė Ri mė 1 nėntor, ditė nė tė cilėn festohej fundi i stinės sė nxehtė dhe fillimi i stinės sė errėsirės e tė ftohtit([4]).
Njė (1) Janari kishte filluar tė shėnohet si ditė e parė e vitit nga romakėt mė 153 para erės sonė ([5]) dhe nga viti 1752, gjegjėsisht mė 1 janari tė atij viti, pas konsultimeve qė ishin bėre nė Angli.
Pėrse paganėt festonin kėtė festė?
Paganėt festonin kėtė festė me njė bindje, gjykuar sipas Islamit, shumė tė gabuar. Popujt paganė evropianė  besonin se kur ditėt shkurtoheshin, e dita mė e shkurtėr bie me 21 ose me 22 dhjetor, ata mendonin se Dielli-zoti ėshtė sėmurė dhe porsa dita fillon tė zgjatėt  ata gėzoheshin dhe festonin, duke besuar se Dielli-zoti i tyre po shėrohet, po forcohet dhe vera po afrohet! Ky besim i verbėr pagan ishte i pėrhapur ndėr popujt evropianė, por qė ka prejardhje nga egjyptasit e lashtė paganė, tė cilėt e adhuronin hyun pagan Ra, hyu i agrikulturės, por qė vjen nga besim pagan iranian i Mithras, hyu pagan kushtuar Diellit tė pamposhtur…!([6])
Filozofia e Vitit tė Ri, nė mes irracionales dhe besėtytnisė
Atmosfera e festimit tė kėsaj feste ėshtė atmosferė injorance  e besėtytnish. Nga pėrshtypjet, nė formė definicionesh, qė japin kremtuesit e kėsaj feste, del nė pah se Viti i Ri ėshtė festė me argėtim, shoqėrim, ngritje tė dollive, tryezave tė begatshme([7]), me njė fjalė, festė qė mundohet ta bėjė njeriun ta harrojė vetveten e vet, ta harroje realitetin, dhe ashtu i dehur, pėr pak ēaste tė “dėfrehet” e tė argėtohet.
Megjithatė, festa nuk ėshtė e zhveshur edhe nga filozofi, besime, bindje e besėtytni, qė tė bėjnė tė kuptosh se vėrtetė ke tė bėsh me diē tė pakuptimtė. Pėrveē asaj qė pėrmendėm nga paganėt, kėtu do tė kemi rastin tė njihemi edhe me besėtytni tjera tė popujve tjerė pėrkitazi me festimin e kėsaj feste.
- Te kinezėt, ekziston besėtytnia se mu para ndėrrimit tė mot moteve, nė emėr tė largimit tė ēdo gjėje qė ėshtė e vjetėr, nė mėnyrė detale duhet pastrohet banesa dhe shtėpia, ndėrsa, nėpėr rrugėt e tė gjitha qyteteve organizohen ceremonialet madhėshtore, ku nė parakalimet e gjata pėrplot me njerėz, dominon marshimi i dragonjve tė improvizuara nga letra si simbole tė fuqisė dhe suksesit([8]). Familjet mblidhen pėr festė nė mbrėmjen e Vitit tė Ri dhe qėndrojnė deri vonė nė mėngjes, duke besuar se nė kėtė mėnyrė do tė zgjasin jetėn e tyre. Kinezėt besojnė se shpirtrat e kėqij enden natėn e Vitit tė Ri, ndaj i lėnė ata jashtė shtėpive tė tyre, duke ndezur drita, tė cilat i mbajnė ata larg. Pėr kėtė arsye veshin me letėr muret dhe dritaret e shtėpive tė tyre pėr t’i mbajtur larg kėta shpirtra([9]).
Ndonėse Kina ėshtė shteti me popullsinė mė tė madhe nė botė, ajo po kėshtu kryeson edhe listėn e vendeve me pabesimtarėt mė tė shumtė. Thuhet se statistikat e atyre qė fare nuk besojnė janė 90% e popullsisė sė pėrgjithshme, dhe, nėse merret parasysh kjo gjendje, nuk ka vend pėr tu ēuditur pėr kėto besėtytni e besime tė kota qė burojnė nga atje. Tek ne muslimanėt sa janė tė pakuptimtė dragonjtė po aq ėshtė e pakuptimtė edhe qėndrimi natėn me kėto arsye. Nata tek ne zakonisht cilėsohet si mejdan i adhurimit tė tė devotshmėve derisa zgjimi pa arsye ose me dolli e manifestime tė kėtyre natyrave konsiderohet si gjest qė nė vend se ta largojė djallin, ai e tėrheq edhe mė. Ne nuk largojmė djajtė me drita e letra apo njė herė gjatė vitit, ne i largojmė ata nga shtėpitė tona pėr ēdo ditė dhe atė me kėndim tė Kur’anit. A nuk ka thėnė Muhammedi, alejhi’s selam:
“Åä ĒįŌķŲĒä ķäŻŃ ćä ĒįČķŹ ĒįŠķ ŹŽŃĆ Żķå ÓęŃÉ ĒįČŽŃÉ
Djalli ikėn nga shtėpia nė tė cilėn kėndohet kaptina el-Bekare”. ([10])
- Nė Japoni kjo festė kremtohet me tryeza tė begatshme pėrplot me specialitete tė radha tradicionale, e nė mesnatėn e ndėrrimit tė mot moteve jehojnė 108 tė rėna tė kambanave nga tė gjitha tempujt budist anė e kėnd vendit. Simbolika e 108, nėnkupton si vėrejtje dhe porosi pėr largimin e 108 mėkateve tė mundshme tė njeriut nė jetė([11]). Japonezėt zhvillojnė edhe njė lloj besimi tė quajtur “Shinto”. Pėr ditė mė tė lumtura dhe fat tė mirė ata varin jashtė derės sė shtėpisė sė tyre njė litar tė thurur me kashtė, pasi besojnė se i mban larg shpirtrat e kėqinj. Japonezėt qeshin sa mė tepėr nė ēastet qė viti i ri fillon, pasi nė kėtė mėnyrė do tė kenė fat gjatė gjithė vitit([12]).
Muslimani karshi kėtyre bindjeve pėrdor arsenalin e tij islamik ku fuqia bėrthamore-nukleare e besimit tė tij zhdukė nga faqja e dheut kėto besėtytni. Ai beson se njeriu gjatė vitit mund tė bėjė me mijėra mėkate dhe se zgjidhja e parė dhe e fundit pėr tė shpėtuar prej tyre ėshtė vetėm pendimi. Ai pėrherė pėrkujton thirrjen e Zotit tė vet:
“Žõįś ķóĒ ŚöČóĒĻöķó ĒįųóŠöķäó ĆóÓśŃóŻõęĒ Śóįóģ Ćó䜯õÓöåöćś įĒ ŹóŽśäóŲõęĒ ćöäś ŃóĶśćóÉö Ēįįųóåö Åöäųó Ēįįųóåó ķóŪśŻöŃõ ĒįŠųõäõęČó ĢóćöķŚĒš Åöäųóåõ åõęó ĒįśŪóŻõęŃõ ĒįŃųóĶöķćõ
Thuaj: "O robėrit e Mi, tė cilėt e keni ngarkuar me shumė gabime veten tuaj, mos e humbni shpresėn ndaj mėshirės sė All-llahut, pse vėrtetė All-llahu i falė tė gjitha mėkatet, Ai ėshtė qė shumė falė dhe ėshtė mėshirues!”. ([13])
Nė anėn tjetėr, ai beson se largimi nga shpirtrat e kėqij, nuk bėhet nėpėrmjet kėtyre simboleve, jo, ato pėr muslimanin paraqesin rrezik permanent pėr besim tė tij dhe konsiderohen si mjete qė djalli vė nė kurth njeriun me to. Ne besojmė se e mira vjen prej Allahut si shpėrblim ndėrsa e keqja vjen si sprovė apo ndėshkim. Allahu ka thėnė:
“Žõįś ĆóŻóŃóĆóķśŹõć ćųóĒ ŹóĻśŚõęäó ćöä Ļõęäö Ēįįųóåö Åöäś ĆóŃóĒĻóäöķó Ēįįųóåõ ČöÖõŃųņ åóįś åõäųó ßóĒŌöŻóĒŹõ ÖõŃųöåö Ćóęś ĆóŃóĒĻóäöķ ČöŃóĶśćóÉņ åóįś åõäųó ćõćśÓößóĒŹõ ŃóĶśćóŹöåö Žõįś ĶóÓśČöķó Ēįįųóåõ Śóįóķśåö ķóŹóęóßųóįõ ĒįśćõŹóęóßųöįõęäó
…thujau: “ Mė tregoni pra, pėr ata qė i adhuroni, pos Allahut, nėse Allahu mė godit mua me ndonjė tė keqe, a munden ta largojnė ata atė te keqe, ose,nėse Allahu dėshiron ndonjė tė mirė ndaj meje, a munden ta pengojnė ata tė mirėn e Tij?”. Thuaju: “Mua mė mjafton Allahu. Vetėm atij i mbėshteten tė mbėshteturit”. ([14])
Mu pėr kėtė, bartja e hajmalive, varja e patkonjve nė dyer, rruazat kundėr mėsyshit, e gjėrat e ngjashme, cilėsohen mėkate tė mėdha. Muhammedi, alejhi’s selam ka thėnė:
“Kush mban hajmali, Allahu mos ia plotėsoftė atij (atė qė e dėshiron nga shėrimi apo mbrojtja), ndėrsa nė transmetim tjetėr thotė:kush mban hajmalinė ka bėrė shirk”.([15])
“Kush mban diēka (nga hajmalitė ose tjetėr gjė me qėllim shėrimi ose mbrojtje nga tė kėqijat) lihet nė mbėshtetjen e saj”. ([16])
Imam Ahmedi transmeton se Muhammedi, alejhi’s selam ia kishte parė nė dorė njė njeriu njė pe tė lidhur. Pėr ēfarė e mban kėtė?-e pyeti. Tė mė ruaj nga tė ligat- u pėrgjigj. Largoje atė ngase ajo vetėm tė kėqijat t’i shton, dhe, nėse ti vdes me atė nė dore, nuk do tė shpėtosh kurrė”.
- Tek populli ēifut festohet sepse ajo edhe me mėsime religjioze konsiderohet si festė shpirtėrore me tė cilėn shėnohet pėrvjetori i fillimit tė krijimit tė Botės([17]).
Nėse janari ėshtė muaji i parė i vitit kjo nuk do tė thotė, assesi, se nė kėtė muaj Allahu e krijoi botėn. Ne dimė vetėm faktin se Allahu ėshtė Ai qe ka caktuar rrjedhėn kohore dhe ka porositur qė t’ia kemi friken Atij, ta shfrytėzojmė kėtė kohė nė tė mirė tonėn dhe tė marrim mėsim nga kalimi i saj se kjo botė ėshtė e pėrkohshme. 
- Tradita kubane pėr natėn e ndėrrimit tė mot moteve praktikon ngrėnien e 12 sardeleve tė njė lloji peshku. Besohet se kjo ndikon nė rritjen e fatit dhe lumturisė gjatė 12 muajve tė vitit tė ri pasues.
Lumturia nuk ėshtė diē qė blihet me para, pihet me gotė apo hahet me thikė e pirun. Nėse kjo ngrėnie do tė ndikonte mirė pėr shėndet, kjo nuk pėrcakton qė edhe lumturia tė vijė prej saj. Sa njeriu hanė ushqim tė mirė e nuk ėshtė i lumtur dhe sa i varfėri hanė ushqim tė dobėt e ėshtė i lumtur!
- Nė Filipine ėshtė tejet e rėndėsishme qė nė tavolinėn festive familjare gjatė pritjes sė Vitit tė Ri , tė sigurohet sa mė shumė llojllojshmėri ushqimesh. Me kėtė akt besohet se viti qė vjen do tė jetė aq i pasur dhe i begatshėm sa ėshtė e pasur vetė sofra festive e asaj mbrėmjeje.
Pėr muslimanin “mastrafi” (shpenzimet e tepėrta) nuk preferohen kurrė. Edhe nė festė edhe jashtė saj ne mbajmė atė vijėn mesatare duke iu pėrmbajtur fjalės sė Allahut:
“ęóßõįõęĒ ęóĒŌśŃóČõęĒ ęóįĒ ŹõÓśŃöŻõęĒ Åöäųóåõ įĒ ķõĶöČųõ ĒįśćõÓśŃöŻöķäó
O bijtė e Ademit, vishuni bukur pėr ēdo namaz (lutje), hani dhe pini e mos e teproni, pse Ai (All-llahu) nuk i do ata qė e teprojnė (shkapėrderdhin)”. ([18])
- Nė traditėn e popujve gati tė tė gjithė botės fėmijėt e lindur mė 1 janar konsiderohen si fėmijė mė fatlum nė botė.
Njė gjė e tillė ėshtė marrėzi tė thuhet. Nuk ka datė tė caktuar qė nėse njeriu lind nė tė ėshtė i lumtur. Dukuritė natyrore, duke pėrfshirė kėtu edhe llogaritjen kohore, pra ditėt, nuk kanė tė bėjnė me njerėzit aspak. Muhammedi, alejhi’s selam, siē transmetojnė Buhariu dhe Muslimi, ka thėnė pėrkitazi me nxėnien e diellit gjatė vdekjes sė birit tė tij:
"Mė tė vėrtetė Dielli dhe Hėna janė dy prej argumentėve tė All-llahut (tė fuqisė sė Tij) dhe ato nuk e humbin dritėn pėr shkak vdekjės sė ndonjė personi as pėr shkak gjallėrimit tė tij dhe kur tė ndodhė kjo faluni dhe lutėni All-llahun (me frikėrrespekt) deri sa tė largohet ajo qe ju ka ndodhė".
Mirėpo, nė Islam, ka ditė tė caktuara, qė nėse vdes njeriu nė to, shpresohet t’i lirohet barra e mekėtave, siē ėshtė dita e xhuma. Pejgamberi, alejhi’s selam, ka thėnė:
"Secili musliman qė vdes ditėn apo natėn e xhuma, All-llahu do ta mbron nga sprova e varrit". ([19]).
Megjithatė kėtu nuk bėhet fjale pėr asnjė besėtytni. Dita e xhuma pėr muslimanėt, me citat fetar, ėshtė ditė feste, dhe pėrveē kėsaj ka edhe njė mori specifikash tjera, qė e bėjnė tė denjė pėr njė veēim tė tillė.
(- Puthja nė mesnatė nuk ėshtė vetėm shprehje e momentit euforik tė kremtes, por ajo shpreh edhe konfirmimin e bekimit tė miqėsisė dhe tė afėrsisė me atė person, edhe gjatė 12 muajve tė vitit qė po na vjen.
Kjo ėshtė vėrtet qesharake. Nga vet teksti tregohet qartė se atmosfera festive ėshtė e shthurur, e pakontrolluar dhe e pėrzier burra e gra. Neve muslimanėve festimet e tilla na janė ndaluar. Ne jetojmė me realitetin. Nėse adhurimi i tepėrt dhe jashtė normales sė paraparė nga feja ėshtė ndaluar atėherė si tė mos ndalohet kremtimi i tillė. Nga kėtu zbehen edhe mė teoritė famėkeqe tė atyre qė thėrrasin nė transparencė, liri pėr djemtė e vajzat qė tė dėfrehen e argėtohen sė bashku, vallėzime festive me gruan e shokut dhe anasjelltas, dhe del nė pah se pikėrisht kėto janė themeli i tė kėqijave vijuese-pasojė e kėtyre festimeve. Neve nė Islam, nga frika e rėnies nė situata tė palakmuara, paraprakisht na ėshtė bėrė me dije se njeriu, qoftė edhe i devotshėm, ndien nevoje pėr njė dėfrim dhe zbavitje, dhe pėr tė mos rėnė nė atė ēfarė e quan autorja e punimit “shprehje e momentit euforik tė kremtes”, na ėshtė ndaluar pėrzierja burra-gra edhe nė faltore e lėre mė jashtė tyre. Le ta quajnė kėtė si tė duan por kjo ėshtė e vemja metodė qė ka funksionuar dhe atė gjatė tėrė historisė pas shpalljes sė fesė islame.
- Njeriu i parė i cili do t'ju hyj nė shtėpi pas mesnate, besohej se, ai gjatė tėrė vitit pasues do tė jetė njė person fatsjellės pėr ju dhe besnikėrisht mund tė mbėshteteni nė tė te, e posaēėrisht nėse ky person ėshtė mashkull, trupgjatė dhe zeshkan.
Fati ėshtė i pėrcaktuar nga Allahu qysh kur je nė barkun e nėnės dhe, bindja se njeriu i pashėm, shtatlartė, trim, tė sjell tė mira ėshtė besėtytni dhe bindje e periudhės paraislame. Arabėt e periudhės paraislame mendonin gjėra tė ngjashme. Nėse gruaja do tė kryente marrėdhėnie me ndonjė burrė tė pėrshkruar me trimėri, guximėri, e tipare tjera, edhe fėmija do tė lindte i tillė. Kėtu dua tė them se njerėzit nė Islam nuk vlerėsohen nė baze tė tipareve tė jashtme por tė brendshme. Pejgamberi, alejhi’s selam ka thėnė:
“Eshtė e vėrtetė qė Allahu nuk shikon trupat e tuaj e as format tuaja, por shikon nė zemrat tuaja” ([20]).
- Tė gjitha portofolat e juaja qė i dispononi, atė mbrėmje mos i lini tė zbrazėta, por i mbushni me monedha, sepse kėshtu besohet se viti i ardhshėm do t'ju pėrcjelli me shumė begati dhe pasuri financiare([21]).
Kjo ėshtė marrėzi e shkuar marrėzisė. Po nuk punove nuk do tė kesh asgjė. Kėtė mė sė miri na e ka mėsuar praktika e pejgamberėve, alejhimu’s selam, tė cilėt punonin pėr ta fituar kafshatėn e gojės. Davudi, alejhi’s selam punonte si farkėtar ndėrsa Zekerijaja, alejhi’s selam si zdrukthėtar. Mbėshtetja nė gjėra tė tilla ėshtė mė shumė ēmenduri se sa realitet. Omeri, Allahu qoftė i kėnaqur me tė, kishte pėrbuzur qėndrimet e disa asketėve, tė cilėt nuk punonin por lypnin. Ai iu kishte pėrmendur shembullin e njė are qė pėr tė sjellė bereqet duhet mbjellur, kujdesur dhe mbėshtetur, pėrfundimisht, nė Allahun e Madhėruar.
- Nė Kore, dita e parė e hėnės sė re ėshtė quajtur “Sol-nal”. Kjo do tė thotė bashkim i familjeve dhe pėrgatitje pėr vitin e ri. Tė gjithė vishen me rroba tė reja mėngjesin e ardhshėm, duke simbolizuar njė nisje tė mbarė tė vitit dhe mblidhen tė gjithė nė shtėpinė e mashkullit mė tė vjetėr tė familjes. Ushqimet qė pėrdoren nė natėn e ndėrrimit tė viteve pėrfshijnė edhe njė tas me supė orizi. Koreanėt besojnė se, duke ngrėnė kėtė supė jetės sė tyre, u shtohet edhe njė vit ekstra, e madje mosha e koreanėve llogaritet ditėn e Vitit tė Ri. Pikėrisht kėtė ditė secili prej tyre bėhet njė vit mė i madh.
Ndonėse ushqimi mund tė ndikojė nė shėndetin dhe vitalitetin e trupit tė njeriut, ai, asnjėherė, nuk mund tė bėjė zgjatjen e jetės. Jeta ėshtė e caktuar prej Allahut, dhe ajo as nuk vie mė herėt dhe as nuk shtyhet pėr mė vonė kur tė vie momenti i vdekjes. Allahu ka thėnė:
“ęóįößõįųö ĆõćųóÉņ ĆóĢóįń ŻóÅöŠóĒ ĢóĒĮó ĆóĢóįõåõćś įĒ ķóÓśŹóĆśĪöŃõęäó ÓóĒŚóÉš ęóįĒ ķóÓśŹóŽśĻöćõęäó
Cdo popull (qė pėrgėnjeshtroi pejgamberėt) ka afatin e vet, e kur t'u vijė afati tyre, ai nuk mund tė shtyhet pėr asnjė moment, e as tė pėrngutet mė parė”. ([22])
- Viti vietnamez ėshtė quajtur “Tet Nguyen Dan”. Njė vietnamez i zakonshėm beson se personi i parė qė do tė hyjė nė shtėpi natėn e Vitit tė Ri mund tė sjellė fat, ose jo, pėr atė familje ku ai shkon. Po kėshtu vietnamezėt besojnė se nė ēdo shtėpi ka njė engjėll, i cili pėr Vitin e Ri shkon te Zoti dhe i tregon pėr sjelljet e mira apo tė kėqija tė secilit prej anėtarėve vitin e shkuar. Vietnamezėt e vjetėr besojnė se ky engjėll udhėton nė kurrizin e njė peshku tė quajtur karp, ndaj dhe pėr kėtė arsye njė pjesė e tyre blejnė njė karp tė gjallė dhe e lėnė atė tė lirė natėn e Vitit tė Ri nė njė lumė.
Nė Islam, me citate tė vėrteta, ėshtė vėrtetuar frekuentimi  i engjėjve nė shtėpitė tona dhe atė me njė mision tė rėndėsishėm. Thotė Allahu:
“įóåõ ćõŚóŽųöČóĒŹń ćöäś Čóķśäö ķóĻóķśåö ęóćöäś ĪóįśŻöåö ķóĶśŻóŁõęäóåõ ćöäś ĆóćśŃö Ēįįųóåö Åöäųó Ēįįųóåó įĒ ķõŪóķųöŃõ ćóĒ ČöŽóęśćņ ĶóŹųóģ ķõŪóķųöŃõęĒ ćóĒ ČöĆó䜯õÓöåöćś ęóÅöŠóĒ ĆóŃóĒĻó Ēįįųóåõ ČöŽóęśćņ ÓõęĮĒš ŻóįĒ ćóŃóĻųó įóåõ ęóćóĒ įóåõćś ćöäś Ļõęäöåö ćöäś ęóĒįņ
Ai (njeri) ka pėrcjellės njė pas njė, para tij dhe prapa tij, qė me urdhrin e All-llahut e ruajnė atė. All-llahu nuk e prish gjendjen e njė populli (nuk ua largon tė mirat) pėrderisa ata ta ndryshojnė veten e tyre. Po, kur All-llahu vendos ta ndėshkojė njė popull, atė nuk ka kush qė ta zbrapsė. Ata, (njerėzit) nuk kanė mbrojtės tjetėr pos Tij”. ([23])
Thotė Pejgamberi, alejhi’s selam:
“ĒįćįĒĘßÉ ķŹŚĒŽČęä: ćįĒĘßÉ ČĒįįķį ” ęćįĒĘßÉ ČĒįäåĒŃ ” ęķĢŹćŚęä Żķ ÕįĒÉ ĒįŻĢŃ” ęŻķ ÕįĒÉ ĒįŚÕŃ ” Ėć ķŚŃĢ ĒįŠķä ßĒäęĒ Żķßć” ŻķÓĆįåć Ü ęåę ĆŚįć Ü ŻķŽęį : ßķŻ ŹŃßŹć ŚČĒĻķæ ŻŽĒįęĒ : ŹŃßäĒåć ķÕįęä ” ęĆŹķäĒåć ķÕįęä
Melaiket ndėrrohen; ka melaike tė natės dhe melaike tė ditės, qė bashkohen nė namazin e sabahut dhe atė tė ikindisė. Ata qė ishin tek ju ngritėn dhe i pyet Allahu, duke qenė se Ai nuk ka nevojė pėr kėtė ngase e di,: Si u ndatė nga robėrit e Mi? I lamė duke u falur dhe i gjetėm duke u falur- pėrgjigjen”. ([24])
Por Melaket nuk pėrshkruhen nė atė formė. Tek ne, melaiket janė krijesa prej dritės, pa gjini, adhurojnė vazhdimisht Allahun dhe kurrė nuk e kundėrshtojnė.
- Nė Kamboxhia njerėzit i pastrojnė dhe i zbukurojnė shtėpitė e tyre pėr t’i uruar mirėseardhjen Shpirtit tė Vitit tė Ri “Tevada Chhnam Thmey”, i cili besohet se nė kėto ditė zbret nė tokė. Njė statujė e Budės vendoset nė altar, ku ka gjithashtu edhe shumė lule, qirinj, ushqime, pije si dhe banane me anė tė tė cilave janė formuar figura tė ndryshme. Njė ditė pas Vitit tė Ri, njerėzit vizitojnė manastirin e vendit tė tyre dhe u ofrojnė ushqime murgjve. Ditėn e tretė statuja e Budės dhe manastiret pastrohen([25]).
Buda asnjėherė nuk ka pretenduar hyjnizim tė vetvetes. Ai madje as qė ka themeluar ndonjė fe. I tėrė misioni i tij ka qenė vetėm moral pėr tu formuar mė pas, pas vdekjes sė tij, si fe. Nga vet pėrshkrimi i kėsaj atmosfere festive, muslimani fiton pėrshtypjen e sakte se kjo ėshtė idhujtari, adhurim i njerėzve, kėto janė forma tė kota adhurimi, mėnyrė e pakuptimte e festimit...Musliman i ka mėsuar se njeriu kushdo qė tė jetė ai nuk mund tė pėrshkruhet me hyjnizim. Sa shumė e kemi dashur dhe e duam Muhammedin, alejhi’s selam por asnjėherė nuk i kemi dhėnė atribute tė tilla. Madje ai vet urrente gjėrat e tilla. Ai, siē e kishte urdhėruar Kur’ani, kishte deklaruar:
" Žõįś ÅöäųóćóĒ ĆóäóĒ ČóŌóŃń ćöĖśįõßõćś ķõęĶóģ Åöįóķųó ĆóäųóćóĒ Åöįóåõßõćś Åöįóåń ęóĒĶöĻń Żóćóäś ßóĒäó ķóŃśĢõęĒ įöŽóĒĮó ŃóČųöåö ŻóįśķóŚśćóįś ŚóćóįĒš ÕóĒįöĶĒš ęóįĒ ķõŌśŃößś ČöŚöČóĒĻóÉö ŃóČųöåö ĆóĶóĻĒš
Thuaj: "Unė jam vetėm njeri, sikurse edhe ju, mua mė shpallet se vetėm njė Zot ėshtė Zoti juaj, e kush ėshtė qė e shpreson takimin e Zotit tė vet, le tė bėjė vepėr tė mirė, e nė adhurimin ndaj Zotit tė tij tė mos e pėrziejė askė". ([26]),
" Žõįś ÅöäųóćóĒ ĆóäóĒ ČóŌóŃń ćöĖśįõßõćś ķõęĶóģ Åöįóķųó ĆóäųóćóĒ Åöįóåõßõćś Åöįóåń ęóĒĶöĻń ŻóĒÓśŹóŽöķćõęĒ Åöįóķśåö ęóĒÓśŹóŪśŻöŃõęåõ ęóęóķśįń įöįśćõŌśŃößöķäó
Thuaj: "Unė jam vetėm njeri sikurse edhe ju, mua mė shpallet se Zoti juaj ėshtė vetėm Zoti Njė, pra drejtonju Atij dhe kėrkoni falje prej Tij. Pėr idhujtarėt ėshtė mjerim i madh". ([27])
Buhariu transmeton nga Ibni Omeri:
" įĒ ŹŲŃęäķ ßćĒ ĆŲŃŹ ĒįäÕĒŃģ ŚķÓģ Čä ćŃķć” ŻÅäćĒ ĆäĒ ŚČĻ ŻŽęįęĒ: ŚČĻ Ēįįå ęŃÓęįå
Mos bėni me mua siē bėn tė krishterėt me Isain, te birin e Merjemes, ngase unė jam rob. Thuani: Rob dhe i dėrguar i Allahut".
Origjina pagane e krishtlindjes
Edhe Kėrshėndellat (festimi i lindjes sė Isait, alejhis selam) kanė njė larmi datash tė papėrputhura ndėrmjet vete. Nė shekujt e parė janė festuar me 6 janar ndėrsa ceremonitė tė cilat festohen nė mes 21-31 dhjetor kanė tė bėjnė me festen Mithro([28]), qė siē do tė shohim pak mė poshtė ėshtė pagane dhe, sipas fesė, shumė banale. Edhe pse dita e saktė e lindjes sė Isait, alejhi’s selam nuk dihet, kėrshėndellat festohen, nga kisha perėndimore apo latine, dhe e cila i pėrmbahet kalendarit gregorian, mė 25 dhjetor deri mė 4 janar derisa kisha lindore, e cila i pėrmbahet kalendarit julian, feston mė 6-19 Janar([29]).
Madje kėto festa, edhe kėshtu tė pasakta, siē kanė vėrtetuar intelektual tė krishterė, nė vete ngėrthejnė data tė festimeve pagane e idhujtare.  6 Janarin, Egjiptasit e Lashtė e festonin si festė tė shfaqjes dhe lindjes sė perėndisė Oziris, pėrkatėsisht, si ditė e fillimit tė gjelbėrimit tė parė. Greket e lashtė kėtė datė e festonin si ditė tė lindjes sė Dionizit, perėndisė sė bimėsisė dhe verės. 25 Dhjetorin persianėt e lashtė e kremtonin si ditė tė lindjes sė Mitres, perėndi i dritės, kurse romakėt e lashtė kėtė ditė e kremtonin si ditė tė lindjes sė diellit tė paepur([30]).
Kėsaj, nė formė ilustrimi shkencor, do t’ia bashkėngjitja njė rezyme tė njė punimi shkencor tė dy intelektualeve perėndimorė,  William F. Dankenbring dhe John D. Keyser. Punimi titullohet:  „Origjina pagane e krishtlindjes“ , dhe kjo ėshtė rezymeja e pikave mė tė rėndėsishme tė tij qė neve na hyjnė nė punė nė kėtė artikull:
·        Shqyrtoni Biblėn fund e krye, dhe nuk do tė gjeni as njė fjalė tė vetme tė krishtlindjes qė festohet nga tė krishterėt. Madje kjo nuk pėrmendet as njė herė tė vetme.
·        25 Dhjetori feste pagane. 25 Dhjetori sė pari qe pėrmendur nė vitin 324 p.e.s. Nėn perandorin romak Justinian [p.e.s. 527-565], kjo ditė u pranua si njė festė zyrtare. Njė festival i vjetėr romak luajti njė rol tė rėndėsishėm nė zgjedhjen e kėsaj ditė tė veēantė. 25 Dhjetori nė Romėn e lashtė ka qenė Dies Natali Invictus/Ditė lindja e tė Pamposhturit, dita e solsticit ([31]) dimėror dhe njėkohėsisht, nė Romė, dita e fundit e Saturnalisė e cila qė prej kohėsh kishte degjeneruar nė njė karnaval javor tė shfrenuar... ".
·        A ka lindur Krishti diku afėr 25 dhjetorit? Sipas studimeve te bėra nga ekspertė tė kėtyre lėmive, tė ndihmuara nga tė dhėnat e  meteorologėve, kanė ardhur nė pėrfundim se Isai, alejhi’s selam nuk ka lindur nė dhjetor. Sipas Lukės: „Dhe ajo lindi djalin e saj tė parėlindur, e mbėshtolli me pelena dhe e vendosi nė njė grazhd, sepse nė han nuk kishte vend pėr ta. Tani nė po atė krahinė ishin disa barinj qė rrinin jashtė, nė fusha, dhe natėn ruanin kopenė e tyre." ([32]) Meteorologėt kane parashikuar se klima nė Palestinė pėr 2000 vite me radhė shumė pak ka ndryshuar, dhe kėshtu, nė kohėn e krishtlindjes, Betlehemi ėshtė nė acar, dhe nė Tokėn e Premtuar, nė fusha, nuk mund tė ketė qenė as njė bagėti nė atė temperaturė. Rreth kohės sė krishtlindjeve nė ditėt tona, nė Palestinė, kafshėt dhe barinjtė janė tė mbyllur [d.m.th. nuk ka kullosa]..." . Ndėrsa kėrkojmė kohėn e saktė tė lindjes sė Jezusit, gjejmė se ai nuk ka lindur as afėrsisht datės 25 dhjetor, tė cilėn bota e ka zgjedhur pėr ta "festuar" ditėlindjen e tij.
·        Kisha, katėr shekuj pas Isait, alejhi’s selam, inkorporoi ditėlindjen e zotit-diell nė kalendarin e ashtuquajtur tė krishterė (datėn 25 dhjetor), dhe konvertoi "ditėlindjen" e tij nė ditėlindjen e vetė Jezusit. Ajo qė pėrfundimisht dhe pa dyshim kishte qenė pagane, tash u "pagėzua" dhe me anė tė njė akti magjik u transformua nė diēka tė krishtere.
·        Pranimi formal i krishterimit nga Konstantini bėri qė krishterimi si fe, jo vetėm tė mos e luftonte paganizmin, por edhe ta adoptonte atė. Konstantini ndihmoi krishterimin, fizikisht nėse mund tė thuhet kėshtu, por futi nė tė tradita e praktika pagane.
·        Nė fakt, tė gjitha zakonet popullore dhe traditat qė rrethojnė krishtlindjet qenė festuar nė festivalet pagane, nė mes tė dimrit, mijėra vite pėrpara se tė lindej Krishti. Mu kjo enciklopedi pranon: "Zakoni i djegies sė cungut ka nisur me skandinavėt e lashtė, tė cilėt njėherė e njė kohė dogjėn njė cung tė madh pėr nder tė zotit tė tyre, Tor. Pasi skandinavėt u bėnė tė krishterė, ata e bėnė cungun njė pjesė tė rėndėsishme tė ceremonisė sė krishtlindjeve" .
Babadimri dhe miti i tij
Edhe Babadimri ėshtė mė shumė legjendė e mit se sa histori e vėrtetė. Pėrveē mitologjisė, bota e Babadimrit ėshtė pėrplot me paganizėm, idhujtari e tė pavėrteta.
Nė aspektin gjuhėsor, Baba Dimėr ka domethėnie tė „lajmit“, (nė frėngjisht „Noel“), "natė e shenjtė", nė gjermanisht, "rrotullimi i rrethit" e qė do tė thotė daljen e diellit nė ditėt e shkurta tė dimrit, e cila vjen nga fjala anglo-saksone, e cila ėshtė marrė nga fjala "goel". Kėshtu qė fjala "Noel" ėshtė marrė mė vonė me festimin e Vitit tė Ri nga krishterėt([33]). Pra, si fjalė, origjina e saj nuk ėshtė njė term krishterė...([34]).
Skenat imagjinare tė Babadimrit janė me skenarė paganė. Pėr shembull, besimi qė babadimri hyn nė shtėpi nėpėrmjet oxhakut ėshtė zhvilluar nga njė legjendė e vjetėr skandinave. Skandinavėt besonin qė perėndesha Hertha shfaqej nė vatėr dhe sillte fat tė mirė nė shtėpi".
Ende nė shumė qarqe kulturore e shkencore ekziston bindja se babadimri origjinal ka qenė njė peshkop me emrin Shėn Nikolasi i Azisė sė Vogėl i shekullit tė katėrt, kjo nė fakt s'ėshtė e vėrtetė. Fjala "Nikolas" do tė thotė: i fuqishmi, i forti. Traditat e njė "zoti" qė jepte dhurata nėn njė bredh, i paraprijnė peshkopit tė Azisė sė Vogėl pėr mijėra vjet. Midis skandinavėve ka qenė zoti Odin apo Woden, i cili linte dhurata tė posaēme gjatė sezonės sė krishtlindjeve nėn bredh, drurin e tij tė shenjtė([35]).
Pra, shihet qartė se Babadimri sot ėshtė pėrfaqėsues i njė idhulli-zoti tė rremė tė skandinavėve.
Miti i Bredhit dhe esenca e tij
Bredhi, zakonisht, bėhet pėr qejf tė fėmijėve, dhe nisur nga injoranca, ai mendohet si diē dekoruese e kėsaj nate, edhe pse ai nė vete bart njė histori pagane. Bazuar edhe nė disa tė dhėna germanėt e vjetėr, tė parėt e gjermanėve tė tanishėm, fuqishėm kanė besuar se druri i bredhit ėshtė mbrojtėsi i natyrės dhe nė vetė posedon "shpirtin e malit", andaj, luftėtarėt trima tė asaj kohe, nė mbrėmjen e ndėrrimit tė mot moteve, shkonin nė mal dhe me rituale tė caktuara, e bekonin dhe e lavdėronin kėtė trung([36]).
Pema e krishtlindjeve, tash aq i rėndomtė nė mjediset tona, ka qenė i zakonshėm nė Romėn pagane dhe Egjiptin pagan. Nė Egjipt, ky ka qenė druri i palmės; nė Romė, ky ka qenė bredhi – druri i palmės qė paraqiste Mesinė pagane, si Bal-Temer; bredhi qė i referohej atij si Bal-Berith. Nėna e Adonisit, zotit-diell dhe hyjnisė madhėshtore tė ndėrmjetshme, thuhet tė ketė qenė shndėrruar nė njė pemė nė mėnyrė mistike dhe atėherė, nė kėtė gjendje, tė ketė lindur tė birin e saj hyjnor. Nėse nėna ka qenė njė pemė, i biri duhet tė ketė qenė pranuar si njeri-degė. Kjo plotėsisht shpjegon vendosjen e cungut nė zjarr, nė natėn krishtlindjeve, dhe shfaqjen e pemės/bredhit tė krishtlindjeve nė mėngjesin e nesėrm.
A bėn t’i festojnė kėto festa tė krishterėt dhe ēifutėt?
Sipas asaj qė u pėrmend mė lartė, Bredhi ėshtė njė rit pagan, njė traditė idhujtare, njė mėnyrė festimi e ndaluar, madje jo vetėm pėr neve muslimanėt por edhe pėr vet tė krishterėt, tė cilėt, me nismė tė Martin Luterit, nė shek.: XVI, e kanė pranuar si traditė tė tyre([37]).  Them e ndaluar edhe pėr tė krishterėt e ēifutėt ngase nė Bibėl Zoti urdhėron qė tė mos pasojnė traditat e kombeve tjera dhe, drejtpėrdrejtė , paganėt. Nė Jeremiah qėndron:
„Kėshtu thotė Zoti: "Mos mėsoni tė ndiqni rrugėn e kombeve dhe mos kini frikė nga shenjat e qiellit, sepse janė kombet qė kanė frikė prej tyre. 3. Sepse zakonet e popujve janė kotėsi: sepse ėshtė si dikush qė pret njė dru nė pyll, puna e duarve tė njė punėtori me sėpatė. 4. E zbukurojnė me argjend dhe me ar, e fiksojnė me gozhda dhe ēekiēė qė tė mos lėvizė nga vendi. 5. Idhujt qėndrojnė drejt si njė palmė dhe nuk mund tė flasin; duhet t'i mbartėsh, sepse nuk mund tė ecin. Mos kini frikė prej tyre, sepse nuk mund tė bėjnė asnjė tė keqe dhe as qė kanė mundėsinė tė bėjnė tė mirė"([38]).
Shėn Pali, nė letrėn dėrguar Efesianėve, ndėr tė tjera, shkruan: “…Pėrbehem nė Zotin: mos jetoni sikurse jetojnė paganėt me mendje tė errėrsuar, larg nga jeta e Hyut, pėr shkak tė paditurisė qė ėshtė ndėr ta pėr arsye tė trashamanisė sė zemrės sė tyre. Vetveten e kanė bėrė tė pandjeshėm, u dhanė mbas shfrenisė, nė mėnyrė, tė shtyrė prej lakmisė, tė bėjnė ēdo poshtėrsi.” ([39])
„Por ai duke u pėrgjigjur u tha atyre: ``Mirė profetizoi Isaia pėr ju, hipokritė, siē ėshtė shkruar: "Ky popull me buze mė nderon, por zemra e tyre rri larg meje. Por kot mė bėjnė njė kult, duke mėsuar doktrina, tė cilat janė porosi nga njerėzit. Duke lėnė pas dore, pra, urdhėrimin e Perėndisė, ju i pėrmbaheni traditės sė njerėzve: larje brokash dhe kupash; dhe bėni shumė gjėra tė tjera tė ngjashme. Duke lėnė pas dore, pra, urdhėrimin e Perėndisė, ju i pėrmbaheni traditės sė njerėzve: larje brokash dhe kupash; dhe bėni shumė gjėra tė tjera tė ngjashme. U tha atyre akoma: ``Ju jeni tė shkathėt pėr tė anuluar urdhėrimin e Perėndisė, pėr tė zbatuar traditėn tuaj“. ([40])
Muslimani nė kėto festa
Ne, gjatė pėrshkrimit histori e pėrmbajtjesor qė ua bėmė kėtyre festave, pėrfunduam se ato mė sė shumti kanė karakter pagan, dhe asnjė musliman, nuk pranon qė tė pėrshkruhet me diē pagane. Madje, kėto festa iu qenė ndaluar edhe tė krishterėve, promovuesve tė tyre vjetor. Megjithatė, ajo qė neve na dallon tėrėsisht nga tė tjerėt ėshtė se festat tona pėrveē qė janė tė caktuara nga feja, ato cilėsohen edhe adhurime. Muhammedi, alejhi’s selam, ka thėnė:
“ķęć ŚŃŻÉ ęķęć ĒįäĶŃ ęĆķĒć ĒįŹŌŃķŽ ŚöķĻõäĒ Ćåįó ĒįÅÓįĒć” ęåķ ĆķĒć Ćßį ęŌŃČ
Dita e Arafatit, dita e parė e Kurban Bajramit, ditėt e teshkrikut (tri ditėt vijuese tė k. bajramit) janė festa jonė, ithtarėve tė Islamit; ato janė ditė ngrėnie dhe pijeje”. ([41])
Pastaj kėtė e ka sqaruar edhe mė mirė kur thotė:
“ĆķĒć ĒįŹŌŃķŽ ĆķĒć Ćßį ęŌŃČ” ęŠßŃ įįå
Ditėt e Teshrikut janė ditė ngrėnie, pijeje dhe pėrmendjeje tė Allahut”. ([42])
Nė Islam, ekziston njė trekėndėsh parimor pėrkitazi me festat. Ato duhet tė jenė patjetėr brenda kėsaj kornize:
1) Pėrcaktimi i datės ose ditės sė festės. Kur Muhammedi, alejhi’s selam erdhi nė Medine dhe pa njerėzit tek dėfreheshin nė dy ditė tė trashėguara nga periudha paraislame, ua ndaloi kėtė dhe iu tha:
"Åöäųó Ēįįųóåó ŽóĻś ĆóČśĻóįóßõćś ČöåöćóĒ ĪóķśŃšĒ ćöäśåõćóĒ ķóęśćó ĒįśĆóÖśĶóģ ęóķóęśćó ĒįśŻöŲśŃö
Allahu ua ka ndėrruar kėto dy ditė me dy mė tė mira: Ditėn e Fitėr Bajramit dhe Ditėn e Kurban Bajramit". ([43])
Askush nuk ka mundėsi tė dale e tė thotė se Fitėr Bajrami duhet tė bėhet nė muajin Muharrem dhe Kurban Bajrami nė muajin Ramazan. Kėto festa, ekskluzivisht, si ēdo gjė tjetėr fetare, janė caktuar prej Allahut tė Madhėruar dhe kumtuar prej Muhammedit, alejhi’s selam. Ne pamė se festa e Vitit tė Ri dhe Krishtlindjeve pėrveē qė nuk kanė data tė caktuara, ato nuk kanė aspak prejardhje fetare.
2) Pėrcaktimi i asaj qė duhet bėrė gjatė kėsaj feste. Muhammedi, alejhi’s selam kur pėrmendi se Ditėt e Teshrikut janė dite feste, ai dha edhe sqarimet konkrete.
“ĆķĒć ĒįŹŌŃķŽ ĆķĒć Ćßį ęŌŃČ” ęŠßŃ įįå
Ditėt e Teshrikut janė ditė ngrėnie, pijeje dhe pėrmendjeje tė Allahut”. ([44])
3) Pėrcaktimi i asaj qė nuk duhet bėrė gjatė kėsaj feste([45]). Kėtu, tek festat tona, edhe pse pėrmendet se lejohet ngrėnia edhe pija, gjėra qė kryhen edhe nga ata qė festojnė Vitin e Ri dhe Krishtlindjet, kėtu pijet dhe ngrėniet janė tė caktuara. Nėse pija lejohet ajo nuk d.t.th.: se pija duhet ose bėn tė jetė alkoolike. Nėse lejohet ngrėnia kjo nuk do tė thotė se lejohet ngrėnia e mishit tė derrit. Nė thėnien e Muhammedit, alejhi’s selam se ditėt e festės janė ditė ngrėnie ėshtė pėr qellim se me atė ushqim njeriu forcohet pėr dhikr dhe respekt e nėnshtrim pėr Allahun. Allahu nė Kur’an na ka rrėfyer pėr begatinė e kafshėve e ka thėnė:
„ęóĒįśČõĻśäó ĢóŚóįśäóĒåóĒ įóßõćś ćöäś ŌóŚóĒĘöŃö Ēįįųóåö įóßõćś ŻöķåóĒ ĪóķśŃń ŻóĒŠśßõŃõęĒ ĒÓśćó Ēįįųóåö ŚóįóķśåóĒ ÕóęóĒŻųó ŻóÅöŠóĒ ęóĢóČóŹś ĢõäõęČõåóĒ ŻóßõįõęĒ ćöäśåóĒ ęóĆóŲśŚöćõęĒ ĒįśŽóĒäöŚó ęóĒįśćõŚśŹóŃųó ßóŠóįößó ÓóĪųóŃśäóĒåóĒ įóßõćś įóŚóįųóßõćś ŹóŌśßõŃõęäó
E devet (therrjen e tyre pėr kurban) ua kemi bėrė prej dispozitave tė All-llahut, e ju prej tyre keni dobi, andaj pėrmendeni emrin e All-llahut duke qenė ato (tė pėrgatitura pėr therrje) nė kėmbė, e kur tė shtrihen ato nė tokė (dhe t'u dalė shpirti), hani prej tyre dhe ushqeni nevojtarin dhe atė qė lyp. Ashtu, ato ua vėmė nė shėrbimin tuaj qė ju tė jeni mirėnjohės“. ([46])
A bėn tua bėjmė qejfin fėmijėve nė kėtė natė?
Shumica e atyre qė festojnė kėtė festė, e kam fjalėn nga radhėt e muslimanėve, arsyetohen se ua bėjnė qejfin fėmijėve tė tyre. Iu blejnė gjėra e lodra qė ata tė gėzohen nė kėtė ditė. Kjo arsye ėshtė shumė injorante. A nuk do tė ishte mė mirė sikur me ato para t’i nxisje fėmijėt qė tė vijnė nė xhami. A nuk do tė ishte mė racionale qė t’i thuash fėmijės: “Eja nė xhami e babai ta blen ndonjė ēokolate“?! A e di ti se me kėtė vetes vetėm ia ke hapur shtigjet e shkatėrrimit. A nuk ke lexuar se Allahu ne Kur’an na ka mėsuar pėr mos plotėsim tė tekeve e qejfeve qė bien ndesh me fenė e Tij. A nuk lexon se:
„ęóĒŚśįóćõęĒ ĆóäųóćóĒ ĆóćśęóĒįõßõćś ęóĆóęśįĒĻõßõćś ŻöŹśäóÉń ęóĆóäųó Ēįįųóåó ŚöäśĻóåõ ĆóĢśŃń ŚóŁöķćń
Dhe, dijeni se pasuria e juaj dhe fėmijėt tuaj janė vetėm njė sprovė, dhe se te All-llahu ėshtė shpėrblimi i madh“. ([47])
A nuk tė ka rėnė ta lexosh apo dėgjosh porosinė e Muhammedit, alejhi’s selam:
“Urdhėroni fėmijėt tuaj pėr (tė falė) namaz kur t'i kenė shtatė vjet, kurse detyroni me forcė kur t'i bėjnė dhjetė vjet”. ([48])
A mė mirė ėshtė t’ua bėsh qejfin pėr kėtė festė antifetare, jo vetėm antiislame por edhe antifetare, apo mė mirė ėshtė t’i stimulosh pėr kryerjen e njė obligimi, pa tė cilin vėshtirė e kanė tė identifikohen  si muslimanė. Ti nxit qė fėmija yt tė bėjė diē qė identifikohet me tė si i huaj ndėrsa lėshon atė qė, nė rast tė braktisjes sė saj, identifikohet si mėkatar i madh, njeri buzė greminės sė pabesimit, etj.  E kam fjalėn pikėrisht pėr namazin, dhe kėtu, do tė sjellė vetėm dėshmi tė sakta e ti vendos se cili qejf duhet tė pėrmbushet:
" ęóÅöŠóĒ äóĒĻóķśŹõćś Åöįóģ ĒįÕųóįĒóÉö ĒŹųóĪóŠõęåóĒ åõŅõęšĒ ęóįóŚöČšĒ Šóįößó ČöĆóäųóåõćś Žóęśćń įĒųó ķ󌜎öįõęäó
Dhe kur i thėrrisni pėr t’u falur, ata e marrin pėr tallje e lojė. Kėtė e bėjnė pėr arsye se janė njerėz qė nuk kuptojnė." ([49])
“ ķóęśćó ķõßśŌóŻõ Śóäś ÓóĒŽņ ęóķõĻśŚóęśäó Åöįóģ ĒįÓųõĢõęĻö ŻóįĒ ķóÓśŹóŲöķŚõęäó ĪóĒŌöŚóÉš ĆóČśÕóĒŃõåõćś ŹóŃśåóŽõåõćś ŠöįųóÉń ęóŽóĻś ßóĒäõęĒ ķõĻśŚóęśäó Åöįóģ ĒįÓųõĢõęĻö ęóåõćś ÓóĒįöćõęäó
(Pėrkujto) Ditėn kur ashpėrsohet ēėshtja deri nė kulm (nė kijamet), e ata do tė ftohen pėr tė bėrė sexhde, po nuk munden. 43. Shikimet e tyre janė tė pėrulura dhe ata i kaplon poshtėrimi, kur dihet se ata kanė qenė tė ftuar tė bėjnė sexhde sa ishin tė shėndoshė (e ata - talleshin)”. ([50])
“ćóĒ Óóįóßóßõćś Żöķ ÓóŽóŃó (42) ŽóĒįõęĒ įóćś äóßõ ćöäó ĒįśćõÕóįųöķäó (43) ęóįóćś äóßõ äõŲśŚöćõ ĒįśćöÓśßöķäó (44) ęóßõäųóĒ äóĪõęÖõ ćóŚó ĒįśĪóĒĘöÖöķäó (45) ęóßõäųóĒ äõßóŠųöČõ Čöķóęśćö ĒįĻųöķäö (46) ĶóŹųóģ ĆóŹóĒäóĒ ĒįśķóŽöķäõ
(Besimtarėt do tė pyesin): "C’ju solli nė Sekar (xhehennem)? (Jobesimtarėt) Do tė thonė: Ne nuk ishim nga ata qė faleshin, nuk i ushqenim tė varfėrit dhe pėrziheshim me tė tjerėt nė biseda tė kota dhe mohonim Ditėn e Gjykimit, derisa na erdhi vdekja." ([51])
Muhammedi, alejhi selam ka thene:
“ĒįŚåĻ ĒįŠķ ČķääĒ ęČķäåć ĒįÕįĒÉ Żćä ŹŃßåĒ ŻŽĻ ߯Ń
Besa e cila ėshtė nė mes nesh dhe atyre ėshtė namazi, andaj kush e braktise atė, ai ka rene ne mosbesim”. ([52])
“Čķä ĒįŃĢį ęČķä ĒįßŻŃ ŹŃß ĒįÕįĒÉ
Nė mes njeriut dhe pabesimit ėshtė lėnia e namazit”. ([53])
"Namazi mė i rėndė pėr mynafikėt ėshtė namazi i jacisė dhe sabahut por po ta dinin se ēfarė (vlere) ka nė to do tė vinin madje edhe duke u zhargitur (ecur zvarrė). Vėrtet desha ta urdhėroj muezzinin (tė thėrret pėr namaz) pastaj ta urdhėroj njė njeri t'ua falė njerėzve (namazin) pastaj tė marrė me vete njerėz, tė cilėt kanė me vete grumbuj drurėsh e tė shkojmė tek njerėzit qė nuk e falin namazin (me xhemat) dhe t'ua djegė shtėpitė e tyre me zjarrė!".([54])
Ebu Hanife ka thėnė pėr atė qė nuk falet:
"Njė njeri i tillė duhet tė konsiderohet mėkatar dhe ėshtė e domosdoshme qė tė riedukohet me rrahje, tė gjakoset e pastaj tė veēohet (izolohet), derisa tė fillojė tė falet. Kėshtu do tė veprohet edhe me atė njeri qė, pa shkak tė arsyeshėm, nuk agjėron gjatė ditėve tė Ramazanit.
Maliku dhe Shafiu kanė thėnė:
"Njė njeri i tillė ėshtė mėkatar. Dėnimi me rrahje a veēim (izolim) nuk do tė mjaftojė. Nėse ėshtė kokėfortė nė qėndrimin e tij, duhet tė dėnohet me vdekje.
Ahmed ibn Hanbeli ka thėnė:
"Njė person i tillė ėshtė jobesimtar. Ai duhet tė dėnohet me vdekje, por para se tė dėnohet, duhet t’i thuhet tė pendohet e t’i kėrkojė falje Zotit dhe tė falė namazin. Nėse e pranon kėtė kusht, lirohet, nė tė kundėrtėn, tė zbatohet dėnimi.([55])
Lexo, ktheju prape dhe lexoji mirė, e mė pas ndalu dhe pėrgjigju: A mė dėshirė ke t’ia pėrmbushėsh qejfin birit tėnd me njė bredh, ca lėngje e ėmbėlsira, apo ke dėshire mė shumė qė biri yt tė shpėtojė nga zjarri i Xhehennemit?
Nėse puna ėshtė kėshtu, atėherė:
Ndalohet pėrgjajėsimi dhe imitimi i tyre
Pejgamberi, alejhi’s selam, na e ka tėrhequr vėrejtjen nga imitimi i tyre duke thėnė:
įŹŹČŚäųó Óää ćä ßĒä ŽČįßć ŌČŃĒš ŌČŃĒš ęŠŃĒŚĒš ŠŃĒŚĒš ĶŹģ įę ĻĪįęĒ ĢĶŃ ÖČ ŹČŚŹćęåć” ŽįäĒ: ķĒ ŃÓęį Ēįįå ĒįķåęĻ ęĒįäÕĒŃģæ ŽĒį: Żćäæ
“Do tė pasoni adetet e atyreve qė kanė qenė para jush pėllėmbė pas pėllėmbe, llėrė pas llėre, saqė po tė hynin ata nė vrimė tė hardhucės, do ti pasonit”. I thamė: kush janė ata, ēifutėt dhe tė krishterėt? Tha: “kush tjetėr pėrpos tyre”.([56])
Poashtu na ka mėsuar se:
ćóäś ŹóŌóČųóåó ČöŽóęśćņ Żóåõęó ćöäśåõćś
“Kush i pėrngjan njė popullit ai ėshtė prej tyre”. ([57])
įóķśÓó ćöäųóĒ ćóäś ŹóŌóČųóåó ČöŪóķśŃöäóĒ” įóĒ ŹóŌóČųóåõęĒ ČöĒįśķóåõęĻö ęóįóĒ ČöĒįäųóÕóĒŃóģ
“Nuk ėshtė prej nesh ai qė u pėrngjanė tjerėve pėrveē neve. Mos u pėrngjani ēifutėve dhe tė krishterėve”. ([58])
Pėrgatiti: Sedat G. Islami
24-12-2007, e hėnė
Vushtrri, Kosovė


--------------------------------------------------------------------------------

[1]    http://www.zeriisla m.com/artikulli/ Pse-pritja- dhe-kremtimi- i-Vitit-te- Ri.html
[2]    http://www.ballkan. com/index. php?page= shownews&newsID=34658. Autori i Lajmit: Elisabeta Ilnica
[3]    Hunzėt janė popull nė Pakistan.  http://www.tepelena .com/revista/ kuriozitet/ hunezaket. htm
[4]    http://www.gazeta- albania.net/ news.php? id=19168
[5]    http://www.ballkan. com/index. php?page= shownews&newsID=34658. Autori i Lajmit: Elisabeta Ilnica.
[6]   http://www.zeriisla m.com/artikulli/ Pse-pritja- dhe-kremtimi- i-Vitit-te- Ri.html
[7]   http://www.agimi. com/modules. php?name= News&file=print&sid=861
[8]   Ibid.
[9]   http://www.ballkan. com/index. php?page= shownews&newsID=34658. Autori i Lajmit: Elisabeta Ilnica
[10]  Muslimi, Ahmedi, Tirmidhiu.
[11]  http://www.agimi. com/modules. php?name= News&file=print&sid=861
[12]  http://www.ballkan. com/index. php?page= shownews&newsID=34658. Autori i Lajmit: Elisabeta Ilnica
[13]   ez-Zumer, 53
[14]   ez-Zumer, 38
[15]   Albani pėr kėtė hadith thotė se ėshtė i saktė.
[16]   Tirmidhiu.
[17]   http://www.agimi. com/modules. php?name= News&file=print&sid=861
[18]   el-A’rafė, 31
[19]   Tran. Ahmedi ndėrsa hadithi ėshtė sahih. http://www.albislam .com/artikuj/ artikull. asp?NrArtikull= 346
[20]   Transmeton Muslimi.
[21]   http://www.agimi. com/modules. php?name= News&file=print&sid=861
[22]   el-A’rafė, 34
[23]   err-Rra’du, 11
[24]   Buhariu.
[25]  http://www.ballkan. com/index. php?page= shownews&newsID=34658. Autori i Lajmit: Elisabeta Ilnica. Tė gjitha paragrafėt me “italic” janė nga ky burim.
[26]   el-Kehf 110
[27]   Fussilet 6
[28]   http://www.mesazhi. com/news_ detail.php? id=2043
[29]   Fjalor i terminologjisė fetare, Ak. Ekrem Murtezai, Dituria Islame, Prishtinė, 2007, f. 218
[30]   Ibid.
[31]  Njėra prej dy kohėve tė vitit, kur dielli ėshtė nė largėsinė mė tė madhe nga ekuatori qiellor. Solstici i verės nė hemisferėn veriore ndodh diku rreth 21 qershorit; solstici dimėror ndodh rreth 21 dhjetorit. Solstici veror ėshtė dita mė e gjatė e vitit dhe solstici dimėror ėshtė mė e shkurtra. 
[32]   Albanian Bible, Luka, 2/7-8
[33]   http://www.mesazhi. com/news_ detail.php? id=2043
[34]   Ibid.
[35]   http://www.mburoja. net/te-ndryshme/ origjinaekrishtl indjeve.html
[36]   http://www.agimi. com/modules. php?name= News&file=print&sid=861
[37]   Fjalor i terminologjisė fetare, Ak. Ekrem Murtezai, f. 218.
[38]   Albanian Bible(Version elektronik), Jeremiah 10/2-5.
[39]   Bibla, Efesianėve, 4:17-20.
[40]   Marku, 7/6-9.
[41]   Sahihu suneni’t Tirmidhijj, 620.
[42]   Muslimi.
[43]   Shejh Albani nė Sunen Ebi Davud, nr: 1134, thotė se hadithi ėshtė autentik.
[44]   Muslimi.
[45]   http://www.audionur .com/islam/ modules.php? name=Forums&file=viewtopic&p=358
[46]   el-Haxh, 36
[47]   el-Enfalė, 28
[48]   Transmeton Ebu Davudi ndėrsa hadithi ėshtė hasen.
[49]   el-Maide, 58
[50]   el-Kalem, 42-43
[51]   el- Muddethir, 42-47
[52]  Transmetojnė Tirmidhiu dhe Nesaiu ndėrsa Albani ne Sahihu ve daifu suneni’t Tirmidhijj, 2621, dhe Sahihu ve daifu suneni’n Nesaij, 463, e ka cilėsuar autentik.
[53]   Ahmedi, Muslimi dhe Ebu Davudi.
[54]   Muttefekun alejhi.
[55]   http://www.ehli- sunnet.com/ Pasojat%20e% 20mosfaljes% 20se%20namazit. htm
[56]   Buhariu dhe Muslimi.
[57]   Transmeton Ebu Davudi ndėrsa hadithi ėshtė sahih.
[58]   Transmeton Tirmidhiu ndėrsa hadithi ėshtė sahih.